Diagnoza funkcjonalna – Lista Umiejętności Ucznia (LUM)

„Funkcjonalne podejście w diagnozie psychologiczno-pedagogicznej zakłada skupienie uwagi diagnosty na próbie wyjaśnienia mechanizmów stanowiących podłoże trudności regulacyjnych obserwowanych u danego ucznia oraz na określeniu możliwości usunięcia tychże trudności (Sęk, 2007). W kontekście całokształtu czynności diagnozujących ujętych w ramy podstawowe procedur wewnętrznych próba wyjaśniania mechanizmów poznawczych (deficyty podstawowe w ASD i niepełnosprawności intelektualnej) leżących u podłoża zaburzonego funkcjonowania odbywa się w bloku diagnozy różnicującej.

W bloku diagnozy funkcjonalnej dochodzi do:

  • zoperacjonalizowania zaburzonych mechanizmów w formie konkretnych zachowań stanowiących behawioralne wyznaczniki trudności regulacyjnych,
  • wytypowania zachowań znajdujących się w sferze najbliższego rozwoju ucznia, które będą podlegały oddziaływaniom o charakterze korekcyjnym.

Geneza LUM

Wymienione cele diagnostyczne są realizowane przy zastosowaniu wewnątrz szkolnego narzędzia kompleksowej diagnozy i oceny pedagogicznej – LUM. Potrzeba posiadania przez Zespół Szkół Specjalnych nr 13 spójnego narzędzia funkcjonalnej diagnozy pedagogicznej wynikła z następujących przesłanek:

  • konieczność objęcia wieloprofilowym usprawnianiem osób funkcjonujących na poziomie głębokiego upośledzenia umysłowego (nieobjętych podstawą programową kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym) oraz włączenie tej pracy w całokształt działań edukacyjnych zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym;
  • we wskazaniach ogólnych podstawy programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym jest zapisany obowiązek konstruowania Indywidualnego Programu Nauczania (IPN) i oceniania rezultatów jego realizacji nie rzadziej niż raz w roku;
  • konieczność wypracowania sposobów dokonywania oceny aktualnego funkcjonowania ucznia i na tej podstawie wytyczania oraz korygowania IPN, zapisana w zadaniach szkoły w ramach podstawy programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym;
  • brak ogólnego narzędzia diagnozy i oceny pedagogicznej odpowiedniego dla potrzeb i możliwości osób z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, znacznym i umiarkowanym, spójnego z obowiązującą podstawą programową oraz odczytującego drobne zmiany w funkcjonowaniu, lecz niezbyt obszernego:
  • PEP-R: słabo różnicuje funkcjonowanie poniżej 12. miesiąca rozwojowego, w obrębie podstawowych sfer rozwojowych bada tylko kluczowe osiągnięcia, przeprowadzany raz w roku często nie wykazuje zmiany w funkcjonowaniu ucznia, powinien być wykonywany u dzieci do 12. roku życia, nie jest spójny z podstawą programową;
  • Oregoński Program Rozwoju w obrębie podstawowych sfer rozwojowych szczegółowo różnicuje dzieci w wieku rozwojowym od 0 do 6 lat, jest bardzo obszerny, czynności diagnozujące zajmują wiele czasu, który można by przeznaczyć na terapię, nie jest spójny z podstawą programową.

Skonstruowanie LUM stało się możliwe dzięki zaangażowaniu całego zespołu specjalistów pracujących w Zespole Szkół Specjalnych nr 13 dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem i trwało 2 lata. Można wyróżnić 3 etapy prac:

  • zgromadzenie zestawów umiejętności wypracowywanych w trakcie nauki w szkole i uznanych przez nauczycieli za najistotniejsze w odniesieniu do wymagań stawianych nisko funkcjonującym uczniom z ASD przez ich podsystemy społeczne;
  • ocena, zweryfikowanie oraz uporządkowanie zebranych umiejętności przez zespół sędziów kompetentnych;
  • wprowadzenie zweryfikowanych umiejętności do arkusza kalkulacyjnego Microsoft Excel, co umożliwiło uzyskanie wyników liczbowych i tworzenie wykresów ukazujących zmiany w funkcjonowaniu każdego ucznia o raz wykresów uśredniających wyniki dla całej szkoły (wykresy 1-6).

Zmiany w indywidualnym funkcjonowaniu na przestrzeni 3 lat

DSCN1073.JPG

DSCN1074.JPG

Średnie zmiany w funkcjonowaniu wszystkich uczniów ZSS nr 13 na przestrzeni 3 lat

DSCN1075.JPG

DSCN1077.JPG

Konstrukcja i ocenianie

Umiejętności zebrane w ramach LUM zostały uporządkowane w odniesieniu do 7 sfer funkcjonowania zgodnych z celami i treściami nauczania oraz rodzajami wyodrębnionych zajęć edukacyjnych zawartych w podstawie programowej:

  • socjalizacja,
  • samodzielność (spożywanie posiłku, przygotowanie posiłku, czynności porządkowe, poruszanie się, korzystanie z toalety i higiena osobista, ubieranie się),
  • komunikacja,
  • funkcje poznawcze (podstawowe, język polski, matematyka, środowisko, plastyka, technika i gospodarstwo domowe),
  • muzyka z rytmiką,
  • religia,
  • funkcje ruchowe.

Umiejętności w obrębie poszczególnych sfer i podsfer zostały podzielone na 3 poziomy funkcjonowania (a, b, c – nieposiadające sztywno zdefiniowanego przełożenia na przedziały wieku rozwojowego lub ilorazu inteligencji) oraz uszeregowane rosnąco. Poszczególne umiejętności mogą osiągać następujące poziomy:

  • najniższy, występujący u najsłabiej funkcjonujących uczniów z głębokim stopniem upośledzenia umysłowego (poniżej 12. miesiąca rozwojowego),
  • wyższy, występujący u lepiej funkcjonujących uczniów z głębokim stopniem upośledzenia umysłowego oraz uczniów ze znacznym stopniem upośledzenia umysłowego,
  • najwyższy, występujący u najlepiej funkcjonujących uczniów ze znacznym stopniem upośledzenia umysłowego.

Sposób oceniania:

  • zadania są oceniane jako zaliczone lub nie (umiejętność nabyta – 1, brak umiejętności – 0),
  • w ciągu całego roku szkolnego ocena jest dokonywana tylko raz (w czerwcu pod koniec każdego roku).

Zalety

W kontekście pracy szkoły specjalnej korzyści ze stosowania LUM dotyczą takich obszarów, jak:

  • sposób diagnozowania – badanie w większości przypadków wykonywane w warunkach naturalnych przez nauczycieli na bieżąco pracujących z uczniem;
  • czułość – wykazuje drobne zmiany rozwojowe przy powtórnym badaniu, dobrze obrazuje rezultaty pracy terapeutycznej;
  • rzetelność – wykazuje specyficzny profil funkcjonowania każdego z uczniów z ukierunkowaniem na nieharmonijność rozwoju, uczeń może opanowywać umiejętności z różnych poziomów, w zależności od tego, którą sferę funkcjonowania badamy;
  • programowanie nauczania i terapii – istnieje łatwość przełożenia wyników diagnozy na konkretne wskazania terapeutyczne, wypracowanie umiejętności, których brak wykazano w trakcie diagnozy jest wplatane w codzienne zajęcia edukacyjne;
  • program komputerowy do opracowywania wyników – ułatwia obliczanie wyników, rysowanie wykresów, wychwytywanie zmian (opracowanie programu komputerowego – Bartosz Szczęśniak, Anna Garncarz).

Perspektywy

LUM nie jest narzędziem zamkniętym. Prace koncepcyjne polegające na doprecyzowaniu sformułowań, wprowadzaniu nowych zadań, rozbijaniu umiejętności ujętych w arkuszu na bardziej elementarne czynniki wciąż trwają. Nie staramy się a priori określić jego ostatecznego kształtu, ponieważ jako narzędzie o znaczeniu przede wszystkim utylitarnym jest głęboko zależne od specyfiki trudności regulacyjnych osób, z którymi przyjdzie nam się spotkać w przyszłości” (Kossewska, 2009).

Reklamy