Przeskocz do treści

Charakterystyka uczniów szczególnie uzdolnionych

Profesor Joan Freeman stwierdziła, że istnieje około 100 definicji zdolności. Odnoszą się one do ponadprzeciętnego rozwoju dziecka w takich sferach jak inteligencja i kreatywność, ale najczęściej do wysokich ocen z przedmiotów szkolnych.

Wśród koncepcji wybitnych zdolności można wyróżnić: koncepcje psychometryczne, koncepcje cech, koncepcje kładące nacisk na potrzeby i uwarunkowania społeczne, koncepcje nawiązujące głównie do aspektów edukacyjnych, koncepcje podkreślające znaczenie zdolności i talentu rozumianego jako specyficzna, wyjątkowa zdolność osiągania sukcesów i umiejętności w takich dziedzinach jak matematyka, muzyka, plastyka, nauki humanistyczne, koncepcje wielowymiarowe, będące próbą uwzględnienia istotnych aspektów wcześniej wymienionych grup koncepcji (Sękowski 2000, s. 39-40).

Charakterystyka uczniów szczególnie uzdolnionych

Podjęcie przez nauczycieli działań wspierających uczniów w rozwoju ich ujawnionych bądź potencjalnych zdolności wymaga oczywiście rozpoznania tych uczniów. Podstawowe metody wykorzystywane w tym celu to:

  • nominacja przyznana przez nauczycieli;
  • nominacja przyznana przez eksperta z danej dziedziny;
  • nominacja przyznana przez rodziców;
  • nominacja przyznana przez grupę rówieśników;
  • wyniki sprawdzianów wiadomości;
  • iloraz inteligencji;
  • zwycięstwa w konkursach i olimpiadach.

Podstawą nominacji nauczycielskiej jest najczęściej niesformalizowana diagnoza tworzona na podstawie obserwacji uczniów, analizy ich aktywności w zakresie pomysłów, wypowiedzi ustnych, prac pisemnych, wytworów oraz monitorowania postępów w nauce, w tym sukcesów w konkursach, turniejach, olimpiadach. nauczyciel może skorzystać z różnych narzędzi diagnostycznych, takich jak skale nominacyjne Margaret Winzer (Kossewska, 2004) czy nauczycielski test rozpoznawania inteligencji uczniów Judy W. Eby (Eby, Smutny 1986). Ważne jest aby identyfikacja ucznia zdolnego nie opierała się wyłącznie na osiągnięciach i ocenach szkolnych ale odzwierciedlała jego rzeczywisty potencjał i zawierała informacje o dziedzinach i dyscyplinach, w których jest uzdolniony.

Cechy swoiste dla procesu oraz efektów uczenia się (Lewowicki 1986, s. 64):

  • szybsze i łatwiejsze uczenie się w porównaniu z pozostałymi uczniami;
  • opanowywanie znacznie szerszego zakresu materiału;
  • umiejętność opanowania treści o stosunkowo najwyższym poziomie trudności, przy czym przejawianie skłonności do strukturyzacji materiału, dostrzeganie związków, praw, prawidłowości itd.;
  • wyróżnianie się oryginalnością i twórczym podejściem do zagadnień i problemów.

Cechy związane ze zdolnościami poznawczymi i kierunkowymi, twórczymi oraz z osobowością:

  • wysoka zdolność rozumowania, abstrahowania i uogólniania faktów;
  • używanie wyrafinowanych i efektywnych strategii myślenia;
  • całościowe widzenie i opracowywanie analizowanych problemów;
  • świetne wykorzystywanie posiadanej wiedzy w nowych, nieznanych sytuacjach;
  • umiejętność wnikliwej obserwacji;
  • spostrzegawczość – zauważanie najdrobniejszych szczegółów, a także subtelnych różnic między obiektami lub ideami;
  • bardzo dobra pamięć;
  • duża płynność werbalna i bogate słownictwo;
  • łatwość rozumienia i przyswajania symboli abstrakcyjnych;
  • brak problemów w stosowaniu się do skomplikowanych instrukcji;
  • szerokie zainteresowania, a w wybranych dziedzinach bardzo pogłębione, dotyczące zwykle poważnych zagadnień;
  • zauważanie problemów i rozwiązywanie ich w nowy i oryginalny sposób;
  • prezentowanie niezwykłych i nowych idei;
  • spostrzeganie związków pomiędzy ideami, zdarzeniami i obiektami;
  • umiejętność łączenia ze sobą różnych, często odległych zagadnień i informacji;
  • dociekliwość, zainteresowanie sprawami ogólnymi i abstrakcyjnymi;
  • zdolność decentracji – uwzględniania wielu punktów widzenia;
  • elegancja wyjaśnień, zdolność do przedstawiania najprostszej hipotezy tłumaczącej obserwowane fakty;
  • umiejętność prezentowania swojej wiedzy w sposób oryginalny;
  • rozwinięte myślenie metaforyczne;
  • ciekawość intelektualna (zadawanie wielu pytań) pozwalająca na asymilację i kumulowanie wiedzy;
  • wysławianie się w sposób typowy dla dorosłych, niezadowalanie się w dyskusjach argumentami pozornymi lub niezbyt uzasadnionymi;
  • niezależność związana z nonkonformizmem;
  • wewnętrzna autonomia oraz nieuleganie naciskom i wpływom społecznym;
  • częste kwestionowanie istniejących norm i standardów społecznych oraz funkcjonującego systemu wartości;
  • zainteresowania estetyczne;
  • komunikowanie własnych uczuć poprzez sztukę;
  • poświęcanie uwagi szczegółom własnej i cudzej pracy artystycznej;
  • rozwinięta wyobraźnia;
  • dociekliwość i refleksyjność;
  • szerokie i głębokie zainteresowania;
  • otwartość na nowe doświadczenia i informacje;
  • sumienność, wiarygodność, odpowiedzialność;
  • wysoka samoocena i samoocena i samoświadomość;
  • pracowitość i odporność na długotrwały wysiłek;
  • wytrwałość i upór w działaniu oraz w dążeniu do celu;
  • samodyscyplina i silna wola;
  • odporność na stres;
  • motywacja wewnętrzna pozwalająca na długotrwałe działanie i wytężoną pracę:
  • – motywacja samoistna polegająca na czerpaniu satysfakcji z samej wykonywanej czynności,
  • – motywacja autoteliczna, polegająca na jednoczesnym odczuwaniu ciekawości poznawczej, podniecenia, radości, ekscytacji warunkującej efektywne wykonywanie dość trudnych czynności bez oznak lęku czy znużenia,
  • – motywacja hubrystyczna polegająca na trwałym dążeniu do potwierdzania i powiększenia swojej ważności;
  • przeżywanie satysfakcji z rozwiązywania problemów i pokonywania trudności intelektualnych;
  • koncentracja i skupianie się na wykonywanym zadaniu;
  • perfekcjonizm – postawa pełnego zaangażowania w podejmowane działanie, które zostaje przerwane dopiero w momencie realizacji wszystkich zaplanowanych na wstępie celów;

Warto zwrócić uwagę, że takie skądinąd pożądane cechy uczniów wybitnie uzdolnionych, jak perfekcjonizm, specyfika komunikacji (specjalistyczne słownictwo, poruszanie dość szczególnych tematów), idealizm, indywidualizm i nonkonformizm, mogą destrukcyjnie oddziaływać na ich rozwój społeczny, a szczególnie, na relacje z rówieśnikami (Knopik T., 2012).

  • stawianie sobie wysokich wymagań, samokrytycyzm i ciągłe niezadowolenie z własnych osiągnięć;
  • wewnętrzna samokontrola pozwalająca na branie odpowiedzialności za własne działania, sukcesy i porażki;
  • niezależność w podejmowaniu decyzji i fomułowaniu sądów;
  • introwertyczność i wrażliwość;
  • rozwinięta empatia, rozumienie i wrażliwość na uczucia innych;
  • poczucie sprawiedliwości oraz uczciwości społecznej i intelektualnej;
  • odczuwanie i dobre rozumienie problemów etycznych i moralnych;
  • idealizm – duże poczucie sprawiedliwości, wysokie wymagania względem siebie i innych;
  • wysoki poziom ocen moralnych;
  • niezwykłe i autentyczne poczucie humoru;
  • tendencje do podejmowania roli przywódcy (słupek, 2018).

źródło: K. Słupek, Uczniowie ze specjalnymi potrzebami…, Harmonia Universalis, Gdańsk 2018

fot. unsplash.com

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: