Zaniedbywanie jest jednym z czterech (obok przemocy fizycznej, emocjonalnej i seksualnej) wymiarów krzywdy wyrządzanej dziecku.

Tak zostało zdefiniowane w raporcie konsultacji w sprawie zapobiegania krzywdzeniu dzieci przygotowanym pod auspicjami WHO […]

Zaniedbanie dziecka często kojarzone jest wyłącznie z biedą, dlatego nie zawsze jest dostrzegane w rodzicach zamożnych, w których rodzice zajmują istotne pozycje społeczne. Ani bieda, ani niski status społeczny rodziny nie jest warunkiem sine qua non jej dysfunkcyjności czy patologii, tak jak i same w sobie o dysfunkcyjności czy patologii rodziny nie stanowią.

Zazwyczaj są trzy formy zaniedbania dzieci (Jarosz 2001; Kolankiewicz 2012).

A. Zaniedbanie fizyczne

  • niedostateczne lub niewłaściwe żywienie – dziecko ma niską wagę i spowolniony wzrost; występują u niego schorzenia związane z brakiem w organizmie białka, kalorii, witamin i minerałów (obrzęki brzucha i kończyn, bóle brzucha i głowy, owrzodzenia, zajady, przebarwienia i łuszczenie skóry, wypadające i łamliwe włosy, kruche paznokcie, krzywica, próchnica, anemia, spowolnione gojenie się ran);
  • niewłaściwe ubranie – odzież i obuwie dziecka jest niewłaściwych rozmiarów, brudne, podarte niedostosowane do pory roku czy pogody;
  • nieodpowiednie warunki domowe – dziecko nie ma swojego miejsca do nauki, zabawy, spania; warunki domowe zagrażają jego zdrowiu i bezpieczeństwu;
  • brak opieki i nadzoru – dziecko jest wyrzucane z domu lub niewpuszczane do niego, jest pozostawiane w sytuacjach niebezpiecznych; zagrażających mu; rodzice bardzo często nie wiedzą, gdzie dziecko jest i co robi (również w godzinach wieczornych i nocnych); permanentnie pozostawiają dziecko pod opieką zmieniających się i nieodpowiednich osób;
  • brak troski o higienę i zdrowie – dziecko jest brudne, nieprzyjemnie pachnie, ma brudne stale noszone, niereperowane ubranie, ma wszawicę, świerzb i inne choroby skóry, próchnicę; rodzice nie reagują na sygnały choroby dziecka, nie wzywają pomocy medycznej lub znacznie opóźniają jej wezwanie przy poważnych urazach czy wypadkach, zaniedbują szczepienia i badania profilaktyczne.

Symptomy trudności

  • częste nieobecności w szkole (chorowitość);
  • wczesne przychodzenie do szkoły i chęć jak najdłuższego pozostawania w niej;
  • nerwowość, apatia, problemy z koncentracją, senność;
  • brak podręczników, innych pomocy szkolnych;
  • zeszyty, prace niestaranne;
  • problemy w nauce (braki zadań, nieprzygotowanie do sprawdzianów i odpowiedzi);
  • częste poczucie wstydu i zażenowania;
  • niska samoocena;
  • wycofywanie się z kontaktów rówieśniczych;
  • kradzieże jedzenia, pieniędzy, ubrań (proszenie o nie);
  • notoryczne spóźnienia, wagary;
  • nerwowość niespokojność, apatia;
  • problemy z koncentracją.

B. Zaniedbanie psychospołeczne, często włączane do kategorii przemocy emocjonalnej

  • niezapewnianie dziecku poczucia bezpieczeństwa, przywiązania, akceptacji, miłości, troski i stabilizacji;
  • niewspieranie go w sytuacjach kryzysowych;
  • brak zrozumienia dla jego potrzeb, zainteresowań, planów;
  • nieodnajdowanie przyjemności w obcowaniu z dzieckiem, manifestowanie tego w ostentacyjny sposób;
  • unikanie fizycznej bliskości; wykorzystywanie każdej okazji, aby od dziecka „uciekać”.
  • obojętność wobec dziecka;
  • przyzwolenie (brak reakcji) na zachowania dziecka zagrażające jego zdrowiu (papierosy, alkohol, substancje psychoaktywne) i stojące w sprzeczności z normami społecznymi (hazard, agresja, kradzieże).

Symptomy i trudności

  • dolegliwości psychomotoryczne (bóle brzucha, bóle głowy, mdłości);
  • mimowolne ruchy mięśni, szczególnie twarzy;
  • zachowania regresyjne (ssanie palca, kołysanie się);
  • brak zdolności samokontroli i regulowaniem emocji;
  • nieśmiałość i uległość lub buntowniczość, agresywność i nieodpowiedzialne impulsywne zachowania;
  • wycofywanie się z wszelkiej aktywności lub uciążliwa dla otoczenia walka o dostrzeżenie (tzw. „lepkość”, agresywność, „dziwność”);
  • nieumiejętność uczenia się na własnych błędach;
  • zniekształcona percepcja rzeczywistości;
  • ograniczona empatia;
  • braki w internalizacji standardów moralnych (wynikające ze zmienności norm i wymagań w domu rodzinnym);
  • niechęć do akceptowania opóźnionej gratyfikacji (dzieci zaniedbane nigdy nie są pewne, czy ich nagrody i przyjemności będą jutro dostępne);
  • brak poczucia pewności siebie, niska samoocena, nieakceptowanie siebie;
  • obniżona zdolność uczenia się i budowania poczucia kompetencji, autonomii, sprawstwa;
  • problemy w radzeniu sobie w trudnych, stresogennych sytuacjach;
  • niepewność i nieumiejętność nawiązywania kontaktów z rówieśnikami;
  • izolowanie się i wycofywanie z relacji rówieśniczych;
  • nałogi (palenie papierosów, picie alkoholu, używanie substancji psychoaktywnych, hazard), przestępczość;
  • mała aktywność poznawcza;
  • problemy z koncentracją (powracające myśli o sytuacji domowej);
  • braki w podstawowej wiedzy i umiejętnościach nabywanych zazwyczaj w domu podczas wspólnego spędzania czasu z rodzicami (rozmowy, gry, zabawy, wycieczki);
  • problemy z konceptualizacją większej liczby poleceń wydawanych naraz przez nauczyciela (przyzwyczajenie do prostych komunikatów wydawanych w domu: „siadaj”, „wyjdź” , „daj mi spokój”);
  • problemy z komunikacją wynikające z braków w rozwoju mowy.

C. Zaniedbanie edukacyjne

  • niezapewnienie dziecku właściwej stymulacji poznawczej;
  • nieudzielanie pomocy w nauce, odrabianiu zadań itp.;
  • nierealizowanie wskazanych badań;
  • niewyrażanie zgody na dodatkowe zajęcia specjalistyczne, niestaranie się o nie;
  • nieudzielanie wsparcia w samorealizacji dziecka, w rozwijaniu jego zdolności;
  • brak zainteresowania:
  • – realizacją przez dziecko obowiązku szkolnego,
  • – wynikami w nauce,
  • – zachowaniem w szkole.

Symptomy i trudności

  • brak wymaganych podręczników i przyborów szkolnych;
  • nieobecności, spóźnienia, wagary;
  • brak motywacji do nauki;
  • mała wytrwałość i zaangażowanie w pracy szkolnej;
  • niekorzystanie z zalecanych badań, konsultacji psychologiczno-pedagogicznych;
  • nieuczęszczanie na dodatkowe zajęcia sprzyjające rozwojowi.

Wskazówki do pracy z uczniem

Trudno mówić o jakichś specyficznych formach i metodach pracy z uczniem zaniedbanym. W zależności od skutków, jakie zaniedbanie to niesie ze sobą, nauczyciel może kierować się wskazówkami do pracy z uczniem niedostosowanym społecznie lub zagrożonym takim niedostosowaniem, z zaburzeniami zachowania i emocji, niepowodzeniami edukacyjnymi, czy uczniem w sytuacji kryzysowej lub traumatycznej (Słupek, 2018).

źródło: K. Słupek, Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi…, Harmonia, Gdańsk 2018

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s