Przeskocz do treści

Uczeń niedostosowany społecznie lub zagrożony niedostosowaniem społecznym

Z formalnego punktu widzenia uczniem niedostosowanym społecznie lub zagrożonym niedostosowaniem jest dla szkoły dziecko posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z takim rozpoznaniem. W literaturze przedmiotu jest wiele definicji społecznego niedostosowania. Lesław Pytka, dokonując ich klasyfikacji, wyróżnił 4 zasadnicze grupy (Pytka 2001, 89-90).

  • definicje objawowe, w których nieprzystosowanie społeczne określa się przez odwołanie do jego podstawowych i specyficznych objawów albo elementarnych wskaźników o charakterze behawioralnym;
  • definicje teoretyczne, w których – oprócz charakterystyki symptomatologicznej – angażuje się pewne pojęcia teoretyczne wynikające z ogólnej teorii przystosowania lub normalnego funkcjonowania społecznego jednostki (np. motywacja, podstawy, role społeczne, przepisy ról społecznych, normy, standardy idealne, internalizacja wartości i norm, poziom lęku, sumienie);
  • definicje operacyjne, w których wskazuje się nie tylko na symptomy danego zjawiska (nieprzystosowania), ale przede wszystkim na sposoby jego pomiaru, odsyłając jednocześnie do konkretnego narzędzia pomiarowego (testu, skali, kwestionariusza itp.);
  • definicje utylitarne (zdroworozsądkowe, administracyjne) ujmujące nieprzystosowanie społeczne od strony pewnej bezradności środowiska wychowawczego wobec jednostki sprawującej mu trudności wychowawcze oraz „niedostosowania” tego środowiska do potrzeb i aspiracji oraz poziomu rozwoju dziecka oznaczonego jako „zaburzone”, wobec którego należy zastosować „specjalne metody i środki”.

Przedstawioną poniżej definicję rekomendowaną przez MEN (Moleda Mirosław, 2010) należy zaliczyć do ostatniej grupy.

Termin „niedostosowanie społeczne” stosowany jest w stosunku do osób, których funkcjonowanie społeczne jest zaburzone. Niedostosowanie społeczne odnosi się do zaburzeń sfery emocjonalno-wolicjonalnej, behawioralnej i osobowości. Jako niedostosowane społecznie traktuje się dzieci i młodzież, u których na skutek zaburzeń wewnętrznych lub niekorzystnych warunków środowiskowych występują utrwalone zaburzenia w zachowaniu. Zagrożone niedostosowaniem społecznym są dzieci i młodzież wychowujące się w warunkach niekorzystnych dla rozwoju psychospołecznego, na który negatywny wpływ wywierają takie środowiska, jak: rodzina czy grupa rówieśnicza.

Niedostosowanie społeczne i zagrożenie niedostosowaniem społecznym różnicują nasilenie objawów i dodatkowe czynniki środowiskowe. Za objawy, które należy brać pod uwagę, przyjęto:

  • nagminne wagary;
  • ucieczki z domu i włóczęgostwo;
  • sporadyczne lub systematyczne picie alkoholu;
  • odurzanie się (jego próby i faktyczne odurzanie się);
  • niszczenie mienia;
  • stosowanie przemocy;
  • bójki;
  • przywłaszczenie cudzego mienia;
  • kradzieże;
  • udział w grupach negatywnych;
  • usiłowanie i dokonanie samobójstwa.

Symptomy i trudności

  • problem z dostosowaniem się do uznanych norm społecznych i zadań życiowych;
  • nieprzestrzeganie zasad moralnych;
  • postawa aspołeczna lub antyspołeczna;
  • zaburzona równowaga poznawczo-uczuciowa;
  • wadliwe zintegrowanie postawy społeczne;
  • negatywne lub nieadekwatne reakcje na zakazy i nakazy zawarte w przypisywanych rolach społecznych;
  • zaburzone poczucie sprawiedliwości;
  • nieprawidłowo funkcjonujący zespół sądów powiązanych z oceną tego, na co jednostka zasługuje w sensie pozytywnym i negatywnym;
  • zaburzony rozwój moralny z charakterystyczną niską lub znikomą empatią;
  • infantylny stosunek do stawianych zadań;
  • dążenie do życia pełnego ruchu, wrażeń i emocji.

Wskazówki do pracy z uczniem

  • podporządkowanie wszelkich oddziaływań dydaktycznych celom wychowawczym;
  • w nauczaniu preferowanie treści zbliżonych do codziennych problemów życiowych ucznia, skłaniających go do zastanawiania się nad własnym postępowaniem i zrozumieniem istoty wartościowania moralnego;
  • eksponowanie w czasie procesu dydaktycznego tych treści nauczania, które w sposób szczególny kształtują pozytywne cechy osobowości (wrażliwość, współczucie, prawdomówność, uczciwość, pracowitość, sumienność, kulturę osobistą) i wpływają na kształtowanie właściwych postaw społecznych;
  • położenie nacisku na rozbudzanie zainteresowania ucznia nauką i kształtowanie do niej pozytywnej motywacji, m. in. przez uatrakcyjnienie zajęć (pokazy multimedialne, wycieczki, warsztaty);
  • stopniowanie liczby i trudności zadań szkolnych;
  • dzielenie materiału do wyuczenia na partie egzekwowanie wiedzy częściej, ale z mniejszego zakresu;
  • dostarczanie szybkich i konkretnych informacji zwrotnych;
  • inspirowanie aktywności intelektualnej ucznia oraz stwarzanie – poprzez system nagród – warunków do jej uzewnętrzniania i uzyskiwania w ten sposób odpowiednich gratyfikacji;
  • włączenie ucznia do zajęć z zakresu strategii radzenia sobie ze stresem treningów zastępowania agresji, treningów umiejętności społecznych;
  • stwarzanie uczniowi możliwości odnoszenia sukcesów na terenie szkoły;
  • ukierunkowanie aktywności ucznia poprzez stwarzanie mu odpowiednich warunków do rozwoju zainteresowań (zachęcanie do udziału w kołach zainteresowań, zajęciach SKS itp.);
  • włączanie ucznia w organizację i realizację przedsięwzięć na rzecz klasy, szkoły, społeczności lokalnej;
  • stosowanie podczas zajęć lekcyjnych metod i form aktywizujących (giełda pomysłów, burza mózgów, gry dydaktyczne-symulacyjne, inscenizacje, dramy, metody: sytuacyjne, laboratoryjne, problemowe);
  • przezwyciężanie:
  • – nieufności i niechęci do nauczycieli i rówieśników,
  • – obawy przed kompromitacją, złą oceną,
  • – niechęci (nienawiści) do szkoły;
  • planowanie, konsekwentne i systematyczne realizowanie założeń edukacyjnych i wychowawczych;
  • korygowanie i wyrównywanie zaniedbań dydaktycznych oraz wychowawczych;
  • przywracanie uczniowi wiary w możliwość uzyskania zadowalających wyników w nauce i nadrobienia zaległości szkolnych;
  • opracowanie i wdrożenie przejrzystego systemu konsekwencji i wzmocnień (Słupek, 2018).

źródło: K. Słupek, Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi…, Harmonia Universalis, Gdańsk 2018

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: