sheep-17482_640

Wśród wszystkich terapii na pierwszy plan wysuwa się „Trening umiejętności społecznych” – wiele rodziców nie zdaje sobie sprawy, że sami są najlepszymi terapeutami swojego dziecka i to, jak będzie funkcjnowało w społeczeństwie zależy tylko od nich. Simon Baron-Cohen od lat zajmuje się problematyką autyzmu, jest wykładowcą psychologii rozwoju w Instytucie psychiatrii w Londynie często podkreśla wagę umiejętności społecznych osób z autyzmem, Twierdzi, że:

„Trening umiejętności społecznych jest jednym z ważniejszych treningów życiowych dziecka czy osoby z autyzmem. Może nawet najważniejszym. Pozwala na prowadzenie w miarę „swobodnego” życia. Najlepszymi terapeutami będą tu rodzice. Ta terapia trwa bez przerwy. Ta terapia choć tak naprawdę nie jest terapią – tylko przygotowaniem do życia –  zaprzecza  wielu innym terapiom, które są narzucane dziecku i rodzicom, a ich sens w wielu przypadkach jest dla mnie niejasny…” (Baron-Cohen, 1999).

„Rodzice i nauczyciele małych dzieci z autyzmem/ASD/ZA uważają, że są one nieporadne społecznie, że inne dzieci nie lubią się z nimi bawić i że nie przestrzegają zasad obowiązujących w przyjaźni, takich jak dzielenie się, wzajemność i współpraca. Jak powiedział mi dotknięty tym zaburzeniem Jerry Newport: „Żeby się podzielić, musisz zrezygnować z kontroli”. Z kolei Holly podczas oceny diagnostycznej stwierdziła: „Moi przyjaciele nie pozwalają mi robić tego, na co mam ochotę”. Dziecko z zespołem Aspergera często bawi się w sposób specyficzny i niekonwencjonalny, ma inne priorytety i zainteresowania niż jego rówieśnicy, których zazwyczaj zanudza wykładami i monologami na temat swoich specyficznych zainteresowań. Jean-Paul, wspominając swoje dzieciństwo, wyjaśnia: „Nie wychodziła mi zabawa typowa, z innymi dziećmi, rzadko czerpałem z niej radość” [(Donnelly i Bovee, 2003), Attwood, 2013]. Mój Piotrek (ASD, autyzm atypowy, wysokofunkcjonujący – w ten sposób był diagnozowany) jeszcze w 4 klasie szkoły podstawowej „podłączał” się do grupki młodszych chłopców na podwórku, chodził za nimi jak błędna owca i gadał sam do siebie (pewnie o jakieś grze komputerowej), zabawa często przeradzała się w wyśmiewanie, popychanie, sypanie piaskiem a na koniec chłopcy go po prostu bili. Musiałam po niego schodzić i namawiać by wrócił do domu, on sam, nigdy nie odróżniał zabawy od dokuczania. Dalej chciał się z nimi „bawić”. Myślę, że przez to, nierozróżnianie takie dzieci najczęściej stają się ofiarami przemocy w szkole.

Trening umiejętności społecznych

Trening umiejętności społecznych jest metodą terapii umożliwiającą osobom z autyzmem zmniejszenie deficytów w zakresie kompetencji społecznych i pozwalającą na skuteczniejsze radzenie sobie w życiu, także dorosłym. Owa terapia obejmuje: kompetencje społeczne i komunikacyjne, emocje, umiejętności poznawcze, poczucie tożsamości i własnej wartości, a także samoocenę.

10 podstawowych umiejętności

Zazwyczaj jest tak, że program zajęć terapeutycznych przewiduje naukę dziesięciu podstawowych umiejętności:

  1. zawierania znajomości
  2. słuchania
  3. pytania
  4. odmawiania
  5. inicjowania rozmowy
  6. dyskutowania
  7. reagowania na krytykę
  8. jej wyrażania
  9. radzenia sobie z uczuciami
  10. odróżniania uczuć i także mówienia komplementów

W zakresie wyżej wymienionych obszarów wyznacza się cele terapeutyczne – ogólniejsze (do pracy na pewien okres) i szczegółowe (na dane spotkanie). Zajęcia grupowe muszą mieć określoną, stałą strukturę i jasne zasady, które ułatwiają osobom z ZA nabywanie kompetencji społecznych. Zazwyczaj robi się tak, iż w trakcie pierwszych spotkań ich uczestnicy pod czujnym okiem terapeuty spisują zasady udziału w nich. prowadzenie grupy terapeutycznej jest niezwykle inspirujące dla samych terapeutów. Mnogość działań: wyznaczanie długoterminowych celów treningu, przygotowanie poszczególnych ćwiczeń, reagowanie na konflikty w grupie, zwracanie uwagi na proces grupowy i na konkretne problemy poszczególnych pacjentów, dbanie o bezpieczną atmosferę na zajęciach jest z jednej strony ogromnym wyzwaniem, z drugiej natomiast przynosi wielką satysfakcję. Podczas zajęć tą metodą dzieci otrzymują wiele informacji zwrotnych dotyczących swojego zachowania. Uczą się, w jaki sposób ich zachowanie wpływa na reakcje innych ludzi. uświadamiają sobie potrzebę rozwijania własnych kompetencji społecznych. Dostają również dużo wsparcia zarówno od innych dzieci, jak i terapeutów. Jest dla nich niezwykle ważne, ponieważ oprócz większej świadomości własnej osoby otrzymują coś znacznie cenniejszego – zrozumienie, że nie są dziwakami, ludźmi z innej planety, a co za tym idzie, większą motywację do dalszego działania i wyższą samoocenę (Święcicka, 2014).

Jednak chciałabym podkreślić, że nie należy mylić treningu umiejętności społecznych ze zmuszaniem osoby z autyzmem do uczestnictwa w różnych zajęciach grupowych. Trening ten ma służyć nauce zasad interakcji społecznych a nie zmuszania do tych interakcji. To ważne, ponieważ, czytając blogi osób z autyzmem i z obserwacji mojego dorastającego syna, uświadamiam sobie ile błędów w tej kwestii popełniłam. Czytam posty rodziców, którzy nie mogą pogodzić się, że ich dzieci nie bawią się z innymi, nie inicjują kontaktów lub, że te kontakty im po prostu nie wychodzą. Matki i ojcowie walczą z tym, tak jak ja kiedyś… Ale to, co dla nas neurotypowych wydaje się normą, niekoniecznie jest normą u osób, które widzą świat całkiem inaczej niż my i niekoniecznie potrzebują wymuszanego przez nas towarzystwa, tu mi się cisną na usta słowa Katji: „kot to kot, nie zepsuty pies” – K. Schrodinger, „Koci Świat czyli świat osoby ze spektrum autyzmu”.

Ps. Poprawiłam adres do bloga Katji (już można wchodzić) w pasku: Blogi o tematyce autyzmu –  po uprzednim, wyłapaniu błędu przez Wanderratte. Za to czuwanie, pomaganie, uzupełniające komentarze i  ciągłe otwieranie wciąż zamkniętych oczu – jeszcze raz dziękuję!

źródło:

  • S. Baron-Cohen, P. Bolton:”Autyzm fakty”, KTA oddział w Krakowie, Kraków 1999
  • Joanna Świecicka: „Uczeń z zespołem Aspergera Praktyczne wskazówki dla nauczyciela”, Impuls, Kraków 2014
  • T. Attwood: „Zespół Aspergera Kompletny przewodnik”, Harmonia Universalis, Gdańsk 2013
Reklamy