Za każdym razem, kiedy uczeń wyda odgłos przypominający mowę, pochwal go…

Faza 1: Rozwinięcie wokalizacj

„Za każdym razem kiedy uczeń wyda odgłos przypominający mowę, pochwal go. Pracuj nad tym, gdy uczeń jest w dobrym humorze i gdy zaangażowany jest w aktywności, które lubi (np. gdy pływa, skacze, huśta się, jest łaskotany, je, itd.). Dobrym sposobem na zwiększenie częstotliwości występowania pożądanych wokalizacji jest powtarzanie za uczniem każdego odgłosu, jaki wyda. Weź pod uwagę wszystkie zajęcia i czynności, które wiążą się z większą ilością spontanicznej wokalizacji. Wykorzystaj muzykę, śpiewanie, oraz przedmioty, które się poruszają, lub wydają dźwięki kiedy uczeń używa ust (trąbka, gwizdek, bańki mydlane itd.).

Wykorzystaj piosenki z zabawami ruchowymi, aby sprowokować wokalizę. Zachęć ucznia do kończenia wypowiedzi, które zacząłeś.

Faza 2: Naśladowanie oralno-motoryczne

Na początek wybierz nie więcej niż 3 czynności i dodawaj kolejną, gdy uczeń opanuje poprzednie. Nauczyciel demonstruje czynności mówi: „Zrób to”.

Naśladowanie oralno-motoryczne:

  • Dotykanie języka.
  • Posyłanie całusów.
  • Krążenia głową.
  • Mruganie oczami.
  • Otwieranie buzi.
  • Mlaskanie ustami.
  • Uśmiechanie się.
  • Kiwanie głową na „nie”.
  • Nadymanie policzków.
  • Wypychanie policzka językiem.
  • Poruszanie nosem.
  • Parskanie.
  • Wydawanie indiańskiego okrzyku.
  • Wciąganie policzków (rybka).
  • Ziewanie.
  • Dotykanie zębów.
  • Śpiewanie do rury.
  • Zaciskanie ust.
  • Wystawianie języka.
  • Marszczenie czoła.
  • Nadymanie ust.
  • Kiwanie głową na „tak”.
  • Zagryzanie wargi.
  • Dmuchanie (na zapałkę/na rękę).
  • Dotykanie kącika ust językiem.
  • Pociąganie za ucho.
  • Odgłos końskich kopyt.
  • Oddychanie przez nos.
  • Robienie rybich ust.
  • Kasłanie.

Faza 3: Przedmioty i wydawane przez nie dźwięki.

Nauczyciel mówi: „Zrób to” i demonstruje ruch jakiegoś przedmiotu wydając odpowiedni dźwięk.

  • Pokieruj samochodem „Brum bru”.
  • Poruszaj gumowym wężem zabawką „Sssss”.
  • Baw się lwem „Rrrrr”.
  • Baw się kotkiem „Miau”.
  • Zabawka upada na ziemię „Uh”.
  • Kieruj kolejką „Ciuch ciuch tut tut”.
  • McCauley Culkin (rece na policzki) „O nie!”
  • Połaskocz zabawką pszczółką „Bzzz”.
  • Odbierz telefon „Halo”.
  • Skacz zabawką króliczkiem „KIc kic”.
  • Spuść zabawkę ze zjeżdżalni „łii”.
  • Łaskocz rękoma „Gili gili”.
  • Udaj, że uderzasz młotkiem w rękę „Ała”.
  • Naciśnij klakson w samochodzie zabawce „Pib bip”.

Faza 4: Ograniczony czas na odpowiedź.

Zacznij te ćwiczenia, gdy uczeń wydaje różne odgłosy zbliżone do wyrazów. Zaaranżuj sytuację, która da wrażenie zabawy, ale utrzymuj zaplanowaną strukturę ćwiczenia i staraj się utrzymać uwagę ucznia. Poproś go o powtórzenie odgłosów, które już kiedyś u niego słyszałeś. Powiedz: „Mów”. Zachęć go wydając odgłosy, które słyszałeś, że sam wydawał. Poczekaj na odpowiedź do pięciu sekund. Jeśli uczeń wyda jakikolwiek odgłos w tym czasie, natychmiast go nagródź. Na tym etapie nie jest ważne, czy odgłos, który uczeń wydał, jest tym, o który ci chodzi, pod warunkiem, że odpowiedź pojawi się w parę sekund po wydaniu polecenia.

Faza 5: Naśladowanie odgłosów i powtarzanie wyrazów.

Rozpocznij tę fazę gdy uczeń odpowiada na pytania w wyznaczonym czasie (faza 4) w 80% przypadków. Zacznij od pięciu prostych odgłosów, lub słów i dodawaj kolejne, w miarę jak uczeń będzie je opanowywał. Jeśli u ucznia występuje echolalia, lub wypowiada słowa spontanicznie, możesz także pytać o te wyrazy, które od niego słyszałeś. Wychwytuj również części słów, które będą dla ucznia przydatne. Dotyczy to nazw ulubionych potraw, zabawek i przedmiotów codziennego użytku, które uczeń zna (np, buty). Powiedz do ucznia: „Powiedz <odgłos/wyraz>”. Połóż nacisk na dźwięk, lub część wyrazu, z którym uczeń najlepiej sobie radzi. Pomocne może być pokazanie przedmiotu w trakcie wypowiadania jego nazwy, ale z drugiej strony, dla niektórych dzieci może to być dekoncentrujące. Poniższe dźwięki są ułożone w porządku odpowiadającym etapom rozwoju dziecka (za: Stryczek, „Logopedia”, 1980).

Samogłoski

a, o, u, i, e

Łatwe spółgłoski

m; b; p; d; t

Trudniejsze dźwięki

k, g, n, l, r

sz, ż, cz

zbitki spółgłosek (wpr, str, pstr).

Faza 6: Sylaby.

Zacznij, gdy uczeń opanuje wypowiadanie co najmniej pięciu dźwięków fazy 5. Użyj sylab składających się z dźwięków samogłoskowych i spółgłoskowych, które uczeń już poznał. Poproś ucznia o wypowiedzenie pierwszej części sylaby, poczekaj aż odpowie, po czym, poproś o dokończenie sylaby. Stopniowo skracaj czas pomiędzy drugą głoską, aż będziesz mógł wypowiedzieć sylabę w całości, a uczeń będzie w stanie odpowiedzieć prawidłowo.

Sylaby

M+ a, o, u, e, y, i

B+ a, o, u, e, y, i

D+ a, o, u, e, y, i.

Faza 7: Dźwięki bez wizualnych wskazówek.

Rozpocznij gdy uczeń radzi sobie z co najmniej 10 dźwiękami z fazy 5. Poproś, żeby wydał odgłos/wypowiedział sylabę, ale zasłoń buzię, żeby nie widział, jak wypowiadasz słowo.

Faza 8: Naśladowanie modulacji.

Poproś ucznia, aby wypowiedział słowo, lub wydał odgłos. Nagradzaj tylko te odpowiedzi, które odpowiadają sposobowi twojej wypowiedzi.

Modulacja

Głośno/cicho    Modulacja

Ton                     Krótko/długo

Faza 9: Sekwencje.

Zadaniem ucznia jest połączenie sylab w wyrazy dwusylabowe.

Homogeniczna: mama, tata, papa, lala, itd.

Wyrazy jedno i dwusylabowe: ma i mama; ta i tata, itd.

Faza 10: Naśladowanie słów/artykulacja (wymowa).

Zadaniem ucznia jest powtarzanie słów po nauczycielu. Zastosuj kształtowanie, aby uzyskać lepszą artykulację. Wybieraj dźwięki odpowiednio do wieku i takie, które uczeń czasami wypowiada dobrze, ale jeszcze do końca ich nie opanował. Szczególnie ważne są błędy w wymowie, które wpływają na zrozumienie wypowiedzi. Chwal do przesady i nagradzaj, żeby jak najbardziej zbliżyć się do brzmienia, o które chodziło. Wmieszaj dźwięki, które uczeń potrafi wypowiadać lepiej, aby utrzymać przekonanie, że dobrze mu idzie. Nie przesadzaj z poprawianiem wypowiedzi ucznia. Powinieneś zaakceptować 75 – 90% jego wypowiedzi. Za wypowiedź na średnim poziomie, możesz go pochwalić i powtórzyć wymowę słowa poprawnie, ale nie każ uczniowi powtarzać odpowiedzi. Tylko najgorsze 10 – 25% wypowiedzi ucznia należy poprawić. Przykładem korygującej informacji zwrotnej jest: „Powiedz to w ten sposób <C-I-A-S-T-K-O>”.

Aby ćwiczenie naśladowania werbalnego było bardziej interesujące, możesz połączyć w ten sposób nauki z jakąś inną czynnością. W przypadku dzieci, które lubią układanki lub budowanie z klocków, możesz poprosić o wypowiedzenie słowa, a w nagrodę dawać kawałek układanki, lub klocek do ułożenia. Spróbuj tego samego z kolorowymi obrazkami, bodźcem wzmacniającym będzie w tym przypadku obietnica, że wypowiedzenie słowa zostanie nagrodzone możliwością obejrzenia obrazka. Naśladowanie można też poćwiczyć w trakcie wspólnego oglądania książki z obrazkami, zabawy z piłką, skakania na trampolinie, pływania, zjeżdżania ze zjeżdżalni itd.

Faza 11: Powtarzanie zdań.

Zadaniem ucznia jest powtórzenie wyraźnie od dwu do pięcio- wyrazowych zdań. Często jakość artykulacji pogarsza się w miarę, jak zdania stają się dłuższe. Powinieneś  ćwiczyć ze zdaniami, które są tylko trochę dłuższe od tych, jakie uczeń potrafi powtórzyć. Jeśli są to trzy słowa, podziel dłuższe zdania na dwu – trzy wyrazowe fragmenty. Postaraj się układać wyrazy w naturalnie brzmiące zdania, żeby mowa ucznia nie brzmiała jak poszatkowana” (Leaf, McEachin, 2017).

 

źródło: Ron Leaf & John McEachin: „Praca nad rozwojem”, Wydawnictwo LTW, Warszawa 2017

 

Reklamy