Strategie czytania

Mam świadomość, że skupiając się na przetwarzaniu fonologicznym, sprawiam wrażenie, jakbym opowiadał się po którejś stronie w „wielkim sporze”, zwanym też wojną o czytanie, który się od lat toczy w wielu krajach pomiędzy zwolennikami fonetycznego nauczania czytania a fanami podejścia ogólnojęzykowego. Osobiście uważam, że jedna metoda nie wyklucza drugiej, a obie mają swe zalety, przy czym stworzenie odpowiedniej ich kombinacji powinno uwzględniać wiek ucznia i jego indywidualne cechy osobowe. Moje podejście najlepiej podsumowują poniższe słowa od grupy rodaków z Nowej Zelandii:

Pomimo że naturalistyczne, niesformalizowane, ogólnojęzykowe podejście do nauki czytania (w którym analiza słów przeprowadzana jest przypadkowo w odpowiedzi na reakcje dziecka w trakcie czytania tekstu) może być wskazane w przypadku większości dzieci, dzieci zagrożone wymagają raczej podejścia charakteryzującego się większa dyscypliną, bardziej systematycznego, w którym szczególną wagę przywiązuje się do rozwoju umiejętności i strategii fonologicznych ~ David Mitchell, Sprawdzone metody w edukacji specjalnej i włączającej, strategie nauczania poparte badaniami, 2016

Praktyka

Istnieje obszerna literatura dotycząca ćwiczeń i materiałów stworzonych z myślą o poprawie umiejętności fonologicznych ucznia. Dla wygody można je podzielić na cztery grupy:

  • skupione na słuchaniu,
  • skupione na słowie,
  • skupione na sylabie,
  • fonemiczne/rymowane.

Strategie skupione na słuchaniu

Celem jest pomoc uczniom w wypracowaniu umiejętności słuchania w sposób aktywny, uważny i analityczny. Można zastosować poniższe ćwiczenia:

  • Przynosimy do klasy nagrania różnych dźwięków, z którymi uczniowie mają codziennie do czynienia, i prosimy, żeby je zidentyfikowali.
  • Prosimy uczniów, żeby posłuchali znanych wierszyków i piosenek, i od czasu do czasu zastępujemy pewne słowa nieistniejącymi wyrazami. Sprawdzamy czy są w stanie określić, które słowo było bez sensu.
  • Z myślą o rozwijaniu ich umiejętności zapamiętywania słów prosimy uczniów, żeby posłuchali serii dźwięków, a następnie – po dwukrotnym wysłuchaniu – żeby pominęli określony dźwięk.
  • Sadzamy uczniów w kręgu i prosimy, żeby po kolei szeptali okreslone słowa sąsiadowi do ucha. To samo zdanie lub te same słowa powtarzane są przez cały krąg, aż dotrą do ostatniej osoby, która mówi głośno co usłyszała. Na pewno kazdy z nas grał w tę grę – „głuchy telefon”.

Strategie skupione na słowie

Ćwiczenia te mają na celu pomoc uczniom w rozumieniu, że słowa mogą występować samodzielnie. Na przykład:

  • Każemy uczniom policzyć słowa w danym zdaniu.
  • Czytamy uczniom jakieś zdanie, a następnie czytamy je po raz drugi, pomijając jakieś słowo, i pytamy o nie uczniów. Możemy też przeczytać listę słów, a następnie przeczytać ją po raz drugi, pomijając jakieś słowo, i zapytać uczniów: „Jakiego wyrazu brakuje?”.
  • Mówimy zdanie, w którym przestawiono słowa, a następnie prosimy uczniów, żeby je uporządkowali, na przykład by z „plażę/na/poszedłem” zrobili „poszedłem na plażę”.

Strategie skupione na sylabie

Ćwiczenia te mają na celu pomoc uczniom w zrozumieniu, że słowa składają się z elementów zwanych sylabami. Na przykład:

  • Każemy uczniom policzyć i wyróżnić sylaby w słowie. Można to zrobić, wyklaskując każda sylabę: „Groch” ma jedną sylabę, więc klaszczemy raz. „Groszek” ma dwie sylaby, więc klaszczemy dwa razy…”. Każemy im dodawać i usuwać sylaby ze słowa. Na przykład pytamy, co się dzieje, kiedy usuwamy sylabę „ra” ze słowa „Radom” lub kiedy dodajesz „nie” do słowa „szczęśliwy”.
  • Prosimy ich, żeby w jakimś słowie zastąpili jedną sylabę inną, np. w słowie „jesień” sylabę „je” zastąpił sylabą „wrze”.

Strategie fonemiczne/rymowane

Ćwiczenia te mają na celu pomoc uczniom w zrozumieniu struktur dźwiękowych słów i rymów. Na przykład:

  • zapoznajemy uczniów z dźwiękami na początku słów, prosząc by znaleźli słowa, które zaczynają się dźwiękiem na przykład „kot”, „krówka”, i „kosz” zaczynają się dźwiękiem /k/, podczas gdy „słońce”, „stół”, „sala” zaczynają się na /s/. (Skupiamy się na dźwięku litery, nie na jej nazwie).
  • Każemy im powiedzieć, co uzyskujemy, gdy dźwięk lub sylaba wypada ze słowa. Na przykład, pomijając dźwięk /sz/ w słowie „szkoła”, uzyskujemy słowo „koła”.
  • Z zestawu obrazów/słów każemy im wybierać słowa, które brzmią podobnie. Na przykład obrazek, na którym jest „żaba”, będzie się rymował z zapisanym słowem „baba”. (Prawdopodobnie uznają to za zabawne). Ponadto zaznajomienie ich ze słowami, które się rymują, może następować przez częsty kontakt z rymowanymi wierszykami, zagadkami i piosenkami.
  • Każemy im składąc dźwięki w słowach jednosylabowych, które stworzone zostały według wzoru „początek” – „rym” (ang. onset – rime), co oznacza, że słowo zaczyna się pojedynczą spółgłoską (tj. „rym”), taj jak w słowie „k+ot”. Np. : „Powiem teraz bardzo powoli pewne słowo. Złóżcie dźwięki w całość, żeby zobaczyć, co to za słowo. „K” + „ot” daje „kot”. Np.: „Powiem teraz bardzo powoli pewne słowo. Złóżcie dźwięki w całość, żeby zobaczyć, co to za słowo. „K” + „ot” daje „kot”, „z” + „uch” daje „zuch”, a „p” + „an” daje…?” (W takich ćwiczeniach nie każda zapisana litera będzie wymawiana) (Mitchell, 2016).

źródło: David Mitchell, Sprawdzone metody w edukacji specjalnej…, HARMONIA UNIVERSALIS, Gdańsk 2016

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s