Takie pytanie postawiła sobie Isabelle Hénault w swojej książce pt. Zespół Aspergera a Seksualność Od dojrzewania poprzez dorosłość. Pytanie ważne, ponieważ odpowiedź wyjaśnia wiele niepotrzebnych wątpliwości dla osób, które stawiają sztywny podział między ZA a autyzmem – i o tyle istotne, że traktuje je pod kątem seksualności autystycznych osób, czemu poświęcona jest właśnie ta książka

„Kwestia rozróżnienia między ZA a autyzmem wysokofunkcjonującym wzbudza wiele dyskusji. Niektórzy autorzy (np. Schopler, Mesibov i Kunce, 1998) popierają założenie, że obie te jednostki należą do kategorii całościowych zaburzeń rozwoju. Inni nie są przekonani o istotnej różnicy między tymi dwoma stanami (Schopler i in., 1998).

Attwood (2003) uważa, ze autyzm wysokofunkcjonujący i ZA należą do jednej kategorii zaburzeń, a pogląd ten znajduje potwierdzenie w używaniu przez niego tych samych programów interwencyjnych dla całego spektrum autyzmu. Lorna Wing (1981) podziela jego opinię zauważając, że poszczególne „klasyczne” przypadki autyzmu przekształcają się w ZA, szczególnie jeżeli interwencja nastąpi na wczesnym etapie.

Niezależnie od tej debaty osoby z autyzmem wysokofunkcjonującym tak samo jak osoby z ZA napotykają szczególne trudności w sferze seksualnej […].

Kryteria diagnostyki zespołu Aspergera

  • Brak opóźnienia w rozwoju poznawczym lub rozwoju mowy.
  • Poważne upośledzenie w interakcjach społecznych:

» trudność z nawiązywaniem i utrzymaniem kontaktu wzrokowego, z odczytywaniem wyrazu twarzy, z językiem niewerbalnym;

» trudność w nawiązywaniu przyjaźni;

» niezdolność do odwzajemniania uczuć;

» brak empatii.

  • Niezwykłe, stereotypowe i ograniczone zainteresowania:

» stałe nawyki i rytuały;

» stereotypowe zachowanie i poruszanie się;

» głębokie zainteresowanie poszczególnymi częściami lub aspektami przedmiotów (np. kolorem, fakturą).

  • Upośledzenie funkcjonowania społecznego i zawodowego.
  • Brak opóźnienia w rozwoju poznawczym; iloraz inteligencji wyższy niż 70.
  • Wykluczona obecność innego całościowego zaburzenia rozwoju, zespołu zaburzenia więzi, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego i schizofrenii.

Poza powyższymi formalnymi kryteriami portret diagnostyczny uzupełniają następujące obserwacje kliniczne:

  • Izolacja społeczna. Badany nie przejawia zainteresowania relacjami interpersonalnymi.
  • Komunikacja. Badany nie odczytuje wskazówek wyrażanych językiem niewerbalnym, natomiast jego wypowiedzi werbalne przypominają bardziej monolog niż rozmowę. Możliwe, że badany używa neologizmów (słów wymyślonych przez siebie).
  • Stereotypowa gestykulacja (tiki, powtarzające się ruchy ciała itd.).
  • Wyobraźnia i teoria umysłu. Poziom rozwoju poznawczego badanego pozwala na uczestniczenie w zabawie symbolicznej, jednak ma on deficyty w zakresie teorii umysłu. Według Tréhin (1999) teoria umysłu to umiejętność przypisania stanu umysłowego sobie i innym. Ta umiejętność „metaodzwierciedlania” nabywana jest zazwyczaj w wieku około 4 lat, ale u osób z ZA proces jej przyswajania zachodzi później. Osoby z ZA wykorzystują wyobraźnię w charakterystyczny sposób: osobisty, oryginalny i wyjątkowy.
  • Reakcje sensoryczne. Podwrażliwość i nadwrażliwość zmysłów. Jeden ze zmysłów badanego jest zazwyczaj bardziej rozwinięty niż inne i służy za punkt odniesienia do oceny pozostałych zmysłów.
  • Funkcja motoryczna. Deficyty w małej motoryce i koordynacji oko-ręka badanego widoczne są w ruchach ciała, sposobie chodzenia, zabawie i tak dalej.
  • Emocje. Badany ma trudność z odczytywaniem emocji własnych i innych osób.
  • Tożsamość. Badanego charakteryzuje nieumiejętność poznawania własnej tożsamości społecznej i seksualnej.

Dostępnych jest wiele kwestionariuszy i narzędzi diagnostycznych do formalnej oceny cech charakterystycznych ZA. Narzędzia opracowane przez Ehlersa i Gillberga (1993) oraz australijska skala dla zespołu Aspergera (Garnett i Attwood, 1998) wskazują na obecność cech charakterystycznych dla ZA u dzieci, natomiast kwestionariusz do spektrum autyzmu (ang. Autism-Spectrum Quotient – AQ) (Baron-Cohen i in., 2001) oraz skala diagnostyczna zespołu Aspergera (Smith Myles, Bock i Simpson, 2000) mierzą cechy Aspergera u dorosłych.

Opracowując kryteria mierzenia mocnych stron osób z ZA, Attwood i Gray (1999) ukuli termin „aspi” (ang. aspie). Temu pozytywnemu podejściu, jakże znacząco innemu od procedur oceny opartej na wykrywaniu braków, towarzyszą strategie interwencyjne akcentujące szczególne umiejętności. Kryteria te można streścić w następujący sposób:

  • Interakcje społeczne oparte są na autentycznych relacjach z innymi ludźmi. W relacjach tych interpersonalnych osoby z ZA nie są krytyczne, seksistowskie ani uprzedzone kulturowo.
  • Język jest rozwinięty, a słownictwo bogate (a mimo to oba te elementy uznawane są za „pretensjonalne”).
  • Zdolności poznawcze charakteryzują się przywiązaniem do szczegółu, a gromadzone informacje dotyczą konkretnych tematów.
  • Osoby z ZA mają skłonność do wykonywania czynności i pielęgnowania zainteresowań wymagających wytrwałości i koncentracji.
  • Osoby z ZA mają wiedzę encyklopedyczną na konkretne tematy (np. lotnictwa, owadów, komputerów, historii, liczb, kalendarzy).
  • Osoby z ZA mogą mieć niezwykle dobrą pamięć do faktów i detali: dat, nazwisk, rozkładów tras.
  • Niektóre osoby z ZA są uzdolnione w takich sferach jak muzyka, rysunek, nauki ścisłe.

Niewiele jest informacji o przebiegu klinicznym ZA. Niemniej jednak teoretycznie wystąpienie symptomów pozwala na postawienie diagnozy już w wieku 3 lat. Często różnice zauważane są już u małego dziecka przez rodziców lub na wczesnym etapie kształcenia przez nauczycieli, kiedy dzięki zwiększonemu kontaktowi z rówieśnikami można zaobserwować cechy charakterystyczne Zespół Aspergera rozwija się nieustannie przez całe życie osoby nim dotkniętej. Interwencje behawioralne są niezmiernie ważne, ponieważ pozwalają one osobom z ZA maksymalnie rozwinąć potencjał i złagodzić szczególne trudności” (I. Hénault, 2015).

źródło: Isabelle Hénault: „Zespół Aspergera a Seksualność…”, HARMONIA, Gdańsk 2015

Obrazek z filmu Mary and Max

Reklamy