uczeń6

Co mogą zrobić nauczyciele i pedagodzy w szkole średniej z uczniem dotkniętym autyzmem?

Polly Godwin Emmos i Liz McKendry Anderson opisały przypadek chłopca, który zmaga się z różnymi zaburzeniami od spektrum autyzmu po ADHD wraz z występującymi często razem  – zaburzeniami integracji sensorycznej. W tym wypadku ważne jest jak podejdzie do niego nauczyciel. Bez względu na intensywność zaburzeń oraz treści opinii przedstawionej przez poradnię psychologiczno –  pedagogiczną,  czy też lekarzy – w szkole zachowanie może być inne i często nie pokrywające się ze wcześniejszymi ustaleniami i niekoniecznie musi być to zachowanie problemowe. Pamiętajmy, że wszelkie opinie są zwykle szablonami, do których wbija się dane zaburzenia tworząc szkodliwe stereotypy. Nauczyciel musi sam wyrobić sobie zdanie na temat ucznia – wtedy ustali właściwą strategię pomocy i współpracy.

Oto przypadek Karola. Karol ma zaburzenia integracji sensorycznej wynikającej  z ASD (spektrum autyzmu).

„Karol ma 13 lat i często czuje się sfrustrowany tym, że nie potrafi się „dopasować”. Jego nauczycieli denerwuje brak zorganizowania u chłopca, a także jego stała gotowość do wybuchów złości lub płaczu, nawet gdy ktoś stara mu się pomóc. Karol jest inteligentny, ale nie wykorzystuje swojego potencjału. Nauczyciele postanowili zorganizować zebranie, aby porozmawiać o problemach chłopca.

Podczas zebrania pedagodzy odkryli, że Karol ma kłopoty z zachowaniem podczas każdej lekcji i notorycznie nie oddaje na czas prac domowych.

Opis

Jak wygląda zachowanie Karola?

  • Jest ponury i nieszczęśliwy.
  • Łatwo wpada w złość – z trzaskiem zamyka książki, głośno mówi do siebie.
  • Zazwyczaj spóźnia się na lekcje i nie ma pracy domowej, książek lub potrzebnych materiałów.
  • Nie potrafi się skupić na temacie lekcji – wygląda przez okno lub wpatruje się w przestrzeń.
  • Nie potrafi wykonywać prostych poleceń wydawanych podczas lekcji.
  • Wciąż czuje się zaniepokojony – prawie traci oddech i powtarza: „Ja, ja ja nie rozumiem… Nigdy mi się nie uda… Czemu ja?

Na czym polegają kłopoty Karola z pracą domową?

  • Zazwyczaj oddaje ją z jednodniowym opóźnieniem lub oddaje pracę niekompletną.
  • Praca jest niechlujna i pomazana – z dużą liczbą poprawek.
  • Odręczne pismo chłopca jest bardzo duże i trudne do odczytania.
  • Praca często zostaje odrobiona niezgodnie ze wskazówkami.

Sytuacja przed wystąpieniem problematycznych zachowań

  • Zachowanie: Na początku roku szkolnego każdy nauczyciel ustanowił zasady dotyczące zachowania akceptowanego w swojej klasie.
  • Praca domowa: Na początku roku szkolnego każdy nauczyciel ustalił swoje oczekiwania i zasady dotyczące odrabiania prac domowych.

Wcześniejsze zachowania

Grono pedagogiczne wybrało jedną przedstawicielkę – nauczycielkę matematyki – która miała porozmawiać z Karolem o tym, jak wygląda „typowy dzień w jego życiu”. Podczas tej rozmowy chłopiec mówił cicho i był bliski łez. Nauczycielka była zdumiona tym, jak bardzo Karol się martwi tym, czy po lekcjach uda mu się wsiąść do odpowiedniego autobusu, ponieważ w piątej klasie zdarzyło mu się pomylić autobusy i jeden z kolegów bardzo się z niego śmiał. Karol boi się także, że chłopcy zamkną go w szkolnej szafce, gdzie się udusi. Dręczy go również to, że słabe stopnie uniemożliwią mu dalszą naukę.

Punkt widzenia Karola

  • Zachowanie: „Co ja mam robić?” Wszyscy nauczyciele się na mnie uwzięli. Nic mi nie wychodzi. Chyba lepiej trzasnąć książką niż kogoś uderzyć (a właśnie to mam ochotę zrobić). Nigdy nie słyszę, co mówi nauczyciel – zawsze obok mnie ktoś gada, wyrywa kartkę z zeszytu albo stuka długopisem. Jak mam się skupić w takich warunkach? Kiedy myślę o karate, mojej ulubionej rzeczy na świecie, cały ten hałas znika i wyobrażam sobie, jak wykonuję formy albo ćwiczę kopnięcie z wyskoku! Potem nagle lekcja się kończy i nauczyciel bardzo szybko mówi o pracy domowej i wie, że i tak jej nie odrobię, bo zawsze zadaje za dużo… no i jak mam się dostać na studia?”
  • Praca domowa: „Nigdy nie wiem, jak długo mi ona zajmie. Czasem w ogóle nie zapisuję zadania albo gdzieś je gubię. Wracam do domu i moja mama, chce żebym odrobił pracę domową, ale nie wiem, jak się za nią zabrać. Czasami strasznie się wściekam, bo dźwigam w plecaku te wszystkie wielkie książki, ale nie mam tej, która akurat jest mi potrzebna. Potem wszyscy mnie pouczają, że piszę niewyraźnie. Od pisania boli mnie ręka, a i tak wszystko wygląda okropnie. Nawet jeśli odrobię prace domową i oddam ją na czas, okazuje się, że popełniłem całą masę błędów”.

ANALIZA

Zachowanie:

  • Zła organizacja – problemy z realizacją planów.
  • Kłopoty z rozumieniem poleceń – problemy z pragmatyką.
  • Problemy z rozpoznawaniem kierunków – problemy z integracją sensoryczną.
  • Lęki i niepokoje.

Praca domowa:

  • Zła organizacja – problemy z realizacją planów.
  • Kłopoty z rozumieniem poleceń – problemy z pragmatyką.
  • Kłopoty z zadaniami pisemnymi – problemy z integracja sensoryczną i pragmatyką.
  • Leki i niepokoje.
  • Kłopoty z przyswajaniem komentarzy o swojej pracy – problemy z pragmatyką.

Strategie

Grupa nauczycieli Karola spotkała się z pedagogiem specjalnym i terapeutą zajęciowym. Po wspólnej naradzie opracowali następujące strategie działania:

Praca domowa:

  • Oznaczenie wszystkich książek i zeszytów Karola kolorami odpowiadającymi poszczególnym przedmiotom.
  • Upewnienie się, że chłopiec zapisuje pracę domową (początkowo może go w tym wyręczać nauczyciel lub paraprofesjonalista (asystent)).
  • Zmniejszenie liczby zadań domowych, np. poprzez proszenie Karola o odpowiadanie tylko na pytania oznaczone nieparzystymi liczbami.
  • Ewentualne zezwolenie na drukowanie niektórych zadań domowych w celu rozwiązania problemu niewyraźnego pisma.
  • Proszenie asystenta, nauczyciela lub starszego ucznia o pozostanie trochę dłużej i udzielenie Karolowi pomocy w zapisaniu pracy domowej.
  • Stworzenie w domu chłopca specjalnego miejsca do nauki – wolnego od czynników rozpraszających i łatwo dostępnego dla rodziców.
  • Przedstawienie zagadnień matematycznych w formie wykresów.
  • Po każdym kwadransie pracy robienie 3 minutowej przerwy na odpoczynek.

W szkole

  • Wyznaczenie dorosłego „asystenta”, który każdego dnia dopilnuje, aby Karol dobrze przygotował się do lekcji.
  • Oznaczenie kolorami materiałów edukacyjnych, co ułatwi ich segregację.
  • Umożliwienie chłopcu dłuższego przebywania w szatni.
  • Znalezienie dla Karola najodpowiedniejszego miejsca w sali.
  • Ustalenie sygnału, który zapewni chłopcu 2 minuty odpoczynku, gdy ten czuje się przytłoczony/przeciążony i jest na granicy płaczu lub ataku złości.
  • Zachęcenia Karola do stosowania specjalnych oddechowych technik relaksacyjnych w chwilach stresu lub niepokoju.
  • Poproszenie dorosłego „asystenta”, aby po lekcjach pomógł chłopcu zaplanować kolejny dzień nauki.

W tym wieku uczeń dotknięty zespołem Aspergera/autyzm/ASD często miewa problemy z depresją i lękami. Dlatego koniecznie wydaje się przydzielenie mu dorosłego asystenta, który pomoże uczniowi poradzić sobie z najtrudniejszymi wyzwaniami na początku i na końcu każdego dnia szkolnego.

Nauczyciele Karola na początku niechętnie podeszli do pomysłu wyręczania chłopca w tym, co powinien już umieć robić samodzielnie, np. planowaniu swojego dnia w szkole, oraz spotykania się z Karolem przed i po lekcjach. Jednak w końcu zgodzili się wypróbować tę strategię i wyznaczyli paraprofesjonalistę ( źródło USA), który został „asystentem” chłopca.

Pod koniec okresu próbnego Karol wyglądał na dużo mniej smutnego i prawie zawsze miał odrobioną pracę domową. Napady złości lub płaczu pojawiały się znacznie rzadziej, a rodzice przekazali pedagogom, że czas poświęcany na odrabianie pracy domowej przestał przypominać codzienną walkę” (Emmons, Anderson, 2007).

źródło: P. G. Emmons, L. M. Anderson: „Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej…”, K. E. LIBER, Warszawa 2007

 

Reklamy