Badania, doświadczenie kliniczne oraz autobiografie pacjentów potwierdziły, że dzieci dotknięte zespołem Aspergera mają istotne problemy z rozumieniem i wyrażaniem emocji, a także grożą im zaburzenia lękowe, depresja lub problemy z panowaniem nad gniewem. Jednakże dopiero zaczynamy się uczyć, w jaki sposób modyfikować skuteczne psychologiczne programy, takie jak terapia poznawczo – behawioralna (TPB) dla potrzeb dzieci z zespołem Aspergera

„TPB rozwijano i dopracowywano przez kilkadziesiąt lat, a jej skuteczność w zmienianiu reakcji pacjenta na takie uczucia jak lęk, smutek czy gniew potwierdziły rygorystyczne  naukowe badania (Kutscher, Attwood, Wolff, 2007) […]

TPB przeznaczona dla dzieci z zespołem Aspergera składa się z dwóch etapów. Pierwszym z nich jest edukacja afektywna, w ramach której dziecko uczy się o emocjach. Ta część terapii polega m. in. na pracy nad związkiem między myślami, uczuciami i zachowaniem. Dziecko uczy się, jak ujmować emocje w słowa i właściwie postrzegać różne sytuacje.

Kolejnym etapem jest restrukturyzacja poznawcza, polegająca na zaplanowaniu zajęć umożliwiających ćwiczenie nowych zdolności poznawczych.

Emocjonalny Warsztat

Tony Attwood opracował koncepcję Emocjonalnego Warsztatu, skuteczną strategię „restrukturyzacji poznawczej” i jedno z głównych ćwiczeń pozwalających naprawić konkretne uczucie. Już małe dzieci rozumieją, że w warsztacie znajdują się różnorakie narzędzia pozwalające naprawiać maszyny i inne przedmioty. Terapeuta pracuje z dzieckiem w celu rozpoznania narzędzi mogących posłużyć do rozwiązania danego problemu dotyczącego negatywnych emocji, zwłaszcza lęków, smutku, gniewu. Narzędzia można podzielić na takie, które:

  • szybko i konstrukcyjnie uwalniają energię emocjonalną;
  • powoli uwalniają energię emocjonalną;
  • wspomagają zdolność myślenia.

Narzędzia fizyczne

Młotek może reprezentować narzędzia lub działania, które w sposób fizyczny uwalniają energię emocjonalną. Opiekun rysuje młotek na dużym arkuszu, po czym obok zapisuje odpowiednie i bezpieczne fizyczne ćwiczenia proponowane przez dziecko. W przypadku małych dzieci może to być np. bieganie, skakanie na trampolinie czy zabawa na huśtawce. Starsze dzieci mogą zająć się jakimś sportem lub tańcem, aby wyładować nadmiar energii.

Narzędzia relaksacyjne

Takie narzędzia pomagają się uspokoić i spowolnić pracę serca. Można je oznaczyć rysunkiem pędzla, a w skład tej kategorii czynności mogą wejść np. rysowanie, czytanie i słuchanie muzyki. Dzieci z zespołem Aspergera często najlepiej się relaksują w samotności. Mogą potrzebować miejsca, w którym nikt im nie będzie przeszkadzał, gdzie skutecznie podreperują swoje emocje. Małe dzieci mogą się uspokajać poprzez delikatne bujanie oraz powtarzanie tych samych czynności, np. ściskanie miękkiej piłeczki.

Narzędzia towarzyskie

Ta grupa narzędzi pozwala wykorzystywać innych ludzi do kontrolowania własnych emocji. Cel polega na znalezieniu osoby (bądź zwierzęcia), która jest w stanie polepszyć nastrój dziecka. Wspólne spędzanie czasu musi być przyjemne i wolne od stresu, jaki czasem towarzyszy kontaktom międzyludzkim, zwłaszcza w większej grupie. Pamiętaj o powiedzeniu: „dwoje to para, troje to tłum”.

Narzędzia Intelektualne

Dziecko może zaproponować inny typ narzędzia (np. klucz), którego wizerunek będzie reprezentował tę kategorię narzędzi, wykorzystywanych do zmieniania mentalności, wzbogacenia wiedzy lub walki z niewłaściwymi przekonaniami. Dziecko zachęca się do używania siły intelektu w celu kontrolowania uczuć za pomocą różnych technik. W chwilach stresu młody człowiek może stosować metodę wewnętrznego dialogu, np. komentarze „Potrafię kontrolować emocje” lub „Potrafię zachować spokój”. Takie słowa dodają dziecku otuchy i pewności siebie.

Narzędzia specjalnych zainteresowań

Dzieci z zespołem Aspergera mogą doświadczać szczególnie intensywnej przyjemności, gdy oddają się swoim pasjom, w większym stopniu niż w przypadku innych pozytywnych doświadczeń. Młodego człowieka warto zachęcać do rozwijania swoich zainteresowań i odzyskiwania dzięki temu równowagi emocjonalnej stanowiącej przeciwwagę dla przyjemności. Czynność, której oddaje się dziecko, może je czasem całkowicie pochłaniać i niemal hipnotyzować, ale bywa to skutecznym sposobem na odseparowanie się od negatywnych emocji takich jak lęk czy gniew. Kiedy dziecko z zespołem Aspergera jest bardzo zestresowane, najskuteczniejszym sposobem na jego uspokojenie jest pozwolenie mu na samotne zajęcie się ulubioną czynnością.

Leki

Czasem dzieciom z zespołem Aspergera przepisuje się leki pomagające kontrolować emocje. Jeśli dziecko zdradza wyraźne oznaki zaburzeń lękowych lub klinicznej depresji (mogącej objawiać się napadami gniewu, poirytowania czy apatii), wtedy warto zapisać mu odpowiednie leki. Jednak należy zadbać o to, aby środki farmakologiczne nie były jedynym narzędziem znajdującym się w naszym Emocjonalnym Warsztacie (Kutscher, Attwood, Wolff, 2007).

źródło: Martin L. Kutscher, Tony Attwood, Robert R. Wolff: „Dzieci z zaburzeniami łączonymi”, K. L. LIBER, Warszawa 2007

Reklamy