aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

Autyzm jest wielopostaciowym zespołem zaburzeń w zachowaniu, które pozostają w ścisłym związku z uszkodzeniem mózgu. Z definicji autyzmu wynikają określone postulaty wychowawcze i psychoterapeutyczne; można je sprowadzić do kilku podstawowych celów oddziaływań w pierwszym okresie pobytu dziecka w szkole.

„Są to: opanowanie zdolności nawiązywania kontaktu, zmniejszenie lęku, przywrócenie dziecku samodzielności w zakresie podstawowych umiejętności życiowych. Chcąc osiągnąć powyższe cele w pierwszym etapie pracy z  dzieckiem autystycznym, psychoterapeuta przyjmuje postawę oczekiwania i obserwowania. Kontakt nawiązuje się bardzo powoli, indywidualnie z każdym dzieckiem naśladując niektóre formy jego zachowań.

Nauczyciel odwzorowując czynności dziecka staje się przedmiotem jego uwagi. Prowadzi to w konsekwencji do nawiązania kontaktu wzrokowego, daje dziecku poczucie „bycia sprawcą” wzajemnie sprzężonych zachowań. Widząc swoje czynności odbite w czynnościach drugiego człowieka, dziecko staje się ich świadome; nie są one już tylko reakcjami na aktualny bodziec, lecz stają się gromadzonym doświadczeniem.

Kolejnym etapem oddziaływań psychoterapeutycznych jest umożliwienie dziecku spontanicznego wyrażenia własnych przeżyć w formie bezsłownej lub słownej. Warto prowadzić zajęcia w pomieszczeniu, gdzie znajdują się różnorodne tworzywa i zabawki. Dziecko samo decyduje, co i w jaki sposób będzie robiło. Nauczyciel powstrzymuje się od wszelkich uwag krytycznych, obserwuje dziecko i opisuje czynności oraz przejawiane przez nie emocje. To niedyrektywne podejście umożliwia dziecku uświadomienie faktu, że jest ono przedmiotem uwagi, a jednocześnie jest sposobem stopniowego wpojenia dziecku wewnętrznego przekonania, że wszystko, co robi, ma dla nauczyciela znaczenie, a więc i ono samo jest osobą znaczącą.

Ten typ oddziaływań sprzyja poczuciu bezpieczeństwa i redukcji poziomu lęku. Może to być punktem wyjścia do przywrócenia dziecku zainteresowania kontaktami ze światem zewnętrznym. Obniżeniu poziomu lęku sprzyja oddziaływanie z sferę zmysłów z wykorzystaniem w zabawach wody, piasku, gliny, plasteliny i innych tworzyw. Doskonałe efekty przynosi np. malowanie palcami, lepienie, modelowanie i inne zajęcia plastyczne. Obniżenie lęku i nawiązanie z dzieckiem elementarnego kontaktu staje się punktem wyjścia do następnych etapów oddziaływań wychowawczych.

Jednym z najważniejszych zadań jest rozpoznanie uwarunkowań niepożądanych form zachowania, do których należą stereotypie, negatywizm, agresja. Stopniowe eliminowanie zachowań bezsensownych na korzyść celowych odbywa się m. in. dzięki manipulacji wyżej wymienionymi materiałami, a także dzięki zabawom ruchowym, w czasie których zachowania stereotypowe zastępowane są czynnościami zabawowymi.

Wszelkie zachowania celowe powinny być nagradzane. Ten pierwszy niezwykle trudny etap pracy z dziećmi z ASD stawia przed nauczycielem wymaganie bezwarunkowej akceptacji każdego dziecka, okazywania mu zadowolenia z powodu najmniejszych nawet przejawów aktywności celowej, a zwłaszcza zamierzonej, sensownej interakcji, które zaczyna przejawiać. Należy stworzyć dziecku poczucie bezpieczeństwa poprzez stabilizację otoczenia (niezmienność pomieszczeń i opiekunów). Niezwykle ważną sprawą jest prowadzenie równolegle pracy terapeutycznej z rodzicami – uczenie ich nawiązywania kontaktu z dzieckiem.

Oddziałując na zachowania społeczne dziecka wprowadzamy zabawy i gry wymagające kontaktu z terapeutą, a następnie z rówieśnikami. Sprzyja to nawiązywaniu coraz lepszego kontaktu wzrokowego, mimicznego, dotykowego i werbalnego. Stosowane są tutaj także elementy muzykoterapii – „dialog muzyczny”.

Istotą tego „dialogu” jest naśladowanie dźwięków muzycznych podawanych przez dziecko, np. za pomocą instrumentów perkusyjnych i improwizowanie „odpowiedzi” dostosowanych pod względem nasilenia dźwięków i rytmu do „ekspresji muzycznych” dziecka. Istotną rolę w socjalizacji spełnia wspólne spożywanie posiłków przy jednym stole.

Chcąc przygotować dziecko do nauki w klasach dla dzieci autystycznych, nauczyciel powinien oddziaływać także na rozwój umysłowy i procesy poznawcze, przechodząc stopniowo o d zabaw ruchowych i manipulacyjnych do zabaw tematycznych realizowanych w grupie. Formy te ćwiczą umiejętność wyrażania swoich doznań i potrzeb w konkretnych sytuacjach życiowych. W tym okresie pracy można tworzyć różne programy oddziaływania, które umożliwiają wykorzystanie już istniejących metod. Następnym etapem jest wdrażanie dziecka do bardziej konkretnych zadań. Wymaga to ciągłego wpływania na funkcje percepcyjno – motoryczne, których celem jest wyrównywanie deficytów rozwojowych. Realizowane jest to z zastosowaniem takich zajęć, jak malowanie, rysowanie, zabawy manipulacyjne, a także z wykorzystaniem pomocy dydaktycznych, jak układanki, loteryjki itp. Aby osiągnąć jak najlepsze wyniki w pracy dydaktycznej z dzieckiem z ASD, konieczne jest unikanie sytuacji lękowych, urazowych, które mogą powodować regres, którym może być zerwanie kontaktu z opiekunami oraz nawrót zachowań stereotypowych. Dziecko mogłoby być podatne codziennej terapii relaksującej przed zajęciami, a jednocześnie pozwalającej ocenić, jakie zadania można postawić przed dzieckiem danego dnia. Ocena psychologiczna dziecka i program jego zajęć powinien być ustalany na dany dzień – zależy on od stanu ogólnego dziecka. Psycholog może uczestniczyć we wszystkich oddziaływaniach na dziecko, odpowiednio manipulując nagrodami i wprowadzając w odpowiednim momencie przerwy relaksacyjne (Gałkowski, 1995).

Powiązane dot. m. in. stereotypii itp. : Wykorzystajmy zachowania powtarzalne (perseweracje) dziecka

SENSORYKA

źródło: T. Gałkowski: „Dziecko autystyczne w środowisku rodzinnym i szkolnym”, WSiP. Warszawa 1995

 

Reklamy