W książce Marty Wiśniewskiej pt. Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością intelektualną odnaleźć można kolejną, bardziej przystępną wersję definicji integracji sensorycznej. Warto podkreślić, że zaburzenia SI to problem nie tylko autystycznych dzieci. Zaburzenia integracji sensorycznej występują u wielu osób z problemami neurologicznymi innymi niż spektrum autyzmu

Integracja sensoryczna

„Metoda Integracji Sensorycznej (SI) powstała w latach 70. XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Jej autorką jest Jean Ayers – terapeutka zajęciowa, psycholog, która prowadziła prace badawcze nad osobami z zaburzeniami neurologicznymi w Instytucie Badań Mózgu Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (Mass, 1998). Do Polski metoda ta dotarła 10 lat temu, a wiedzę na jej temat propaguje Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej. Na metodę składają się: baza teoretyczna (teoria neurofizjologiczna), metody i narzędzia diagnostyczne (obserwacja kliniczna i testy południowokalifornijskie) oraz techniki terapeutyczne.

Termin Integracja Sensoryczna określa prawidłową organizację wrażeń sensorycznych (bodźców) napływających przez receptory. Oznacza to, że mózg, otrzymując informacje ze wszystkich zmysłów (wzrok, słuch, równowaga, skóra, mięśnie, stawy i ścięgna), dokonuje ich rozpoznania, segregowania i interpretacji oraz integruje je z wcześniejszymi doświadczeniami. Na tej podstawie mózg tworzy odpowiednią do sytuacji reakcję nazywaną adaptacyjną (Mass, 1998). Jest to adekwatne reagowanie na wymogi otoczenia. Może to być odpowiedź zarówno ruchowa, jak i myślowa. System przedsionkowy (narząd równowagi, który reaguje na ruch rotacyjny, liniowy) dotykowy i proprioceptywny (odnosi się do wrażeń płynących z wnętrza ciała, mięśni i ścięgien) odgrywają najważniejszą rolę w rozwoju dziecka. Stanowią one podstawę do rozwoju systemów wzrokowego i słuchowego, tak ważnych w procesie edukacji.

Nieprawidłowa integracja sensoryczna przejawia się tzw. dysfunkcjami, czyli zaburzeniami. Pojawiają się one, gdy układ nerwowy niewłaściwie organizuje bodźce zmysłowe. Dysfunkcje nie sa związane z uszkodzeniem narządów zmysłów, np. z niedosłuchem czy krótkowzrocznością. Oczywiście, jeśli istnieją obawy dotyczące sprawności poszczególnych analizatorów, niezbędna jest konsultacja lekarska. Dysfunkcje integracji sensorycznej dotyczą nieprawidłowości w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych w obrębie następujących systemów: czuciowego (dotykowego i proprioceptywnego), przedsionkowego, słuchowego, wzrokowego, węchowego i smakowego. Często spotykanymi dysfunkcjami są: obronność w odbiorze bodźców dotykowych), która często współwystępujące z nadpobudliwością psychoruchową, dyspraksja (problem z zaplanowaniem i wykonywaniem nowych czynności ruchowych), niepewność grawitacyjna (manifestuje się lękiem przy zmianach położenia głowy i całego ciała).

Dysfunkcje te mogą być rozpoznawane u dzieci w normie intelektualnej z trudnościami w uczeniu się, z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową, autyzmem, nadpobudliwością psychoruchową, mózgowym porażeniem dziecięcym. Ich nasilenie jest różne, od lekkiego do znacznego.

Nieprawidłowy rozwój zmysłowo-ruchowy związany jest z następującymi czynnikami: powikłany okres prenatalny, okołoporodowy (np. cesarskie cięcie, niedotlenienie) i kolejnych faz życia. Również istotną rolę w pojawieniu się dysfunkcji w zakresie SI odgrywa ubogie środowisko rozwojowo-wychowawcze, niesprzyjające spontanicznej aktywności dziecka.

Terapia

Rozpoczęcie terapii SI poprzedzone jest dokładną diagnozą dziecka opartą na testach południowokalifornijskich (badających m. in.: planowanie ruchu, motorykę oralną, różnicowanie wrażeń dotykowych, naśladownictwo ruchowe) oraz obserwacji klinicznej. Terapeuta przeprowadza także wywiad z rodzicami i często posługuje się uzupełniającymi narzędziami badawczymi. Na podstawie przeprowadzonych badań i obserwacji zostają opracowywane plany terapii. Również rodzice otrzymują wskazówki terapeutyczne, które powinni realizować w domu. Warto dodać, że każda sesja terapeutyczna ma wartość oceniającą, gdyż proces diagnostyczny jest ciągły w czasie. Dotyczy to zwłaszcza dzieci, które z różnych względów nie poddają się standaryzowanym technikom badawczym.

Problemy w zakresie integracji sensorycznej mogą wyrażać się w następujący sposób:

  • nadpobudliwość, trudności w skupieniu uwagi;
  • unikanie aktywności ruchowych (gier i zabaw sportowych);
  • impulsywność, labilność emocjonalna;
  • opóźniony rozwój mowy;
  • niezgrabność ruchowa, potykanie się, przewracanie;
  • szybkie męczenie się, trudności z utrzymywaniem równowagi;
  • trudności z czynnościami typowymi dla wieku dziecka, np. ubieranie się, rysowanie, jazda na rowerze;
  • wrażliwość na bodźce płynące ze zmysłów: dotyku, słuchu, wzroku lub też obniżona wrażliwość;
  • kłopoty z opanowaniem technik szkolnych tj. czytanie, pisanie.

Terapia integracji sensorycznej określana jest mianem „naukowej zabawy”. Podczas sesji dziecko huśta się w hamaku, toczy w beczce, jeździ na deskorolce czy balansuje na kołysce. Przez zabawę przyjemną i interesującą dla dziecka dokonuje się integracja bodźców zmysłowych oraz doświadczeń płynących do ośrodkowego układu nerwowego, co pozwala na lepszą organizację działań. Terapia SI nie jest uczeniem konkretnych umiejętności (np. jazdy na rowerze, pisania, czytania), ale usprawnianiem pracy systemów sensorycznych i procesów układu nerwowego, które stanowią podstawę do ich rozwoju. Pracując tą metodą, terapeuta stymuluje zmysły dziecka oraz usprawnia takie zakresy, jak np.: motoryka mała, , motoryka duża, koordynacja wzrokowo-ruchowa. Zadaniem terapeuty jest, przy zastosowaniu odpowiednich technik, eliminowanie, wyhamowanie lub ograniczenie niepożądanych bodźców obecnych przy nadwrażliwościach sensorycznych lub dostarczanie silnych bodźców, co jest konieczne przy podwrażliwościach systemów sensorycznych.

Efektywność terapii integracji sensorycznej zależy od trafności rozpoznania deficytów, ich głębokości i wieku pacjenta. Mierzenia postępów terapii dokonuje się np. na podstawie następujących wskaźników: napięcie mięśniowe, odruchy, postawa, planowanie motoryczne, koordynacja wzrokowo- ruchowa zachowanie i reakcje emocjonalne. Diagnoza dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną polega na zastosowaniu odpowiednich narzędzi diagnostycznych i ciągłej obserwacji ich zachowań i reakcji na bodźce podawane w toku kolejnych sesji terapeutycznych. Terapia tych dzieci, podobnie jak dzieci z normą, jest usprawnianiem nieprawidłowo pracujących systemów sensorycznych.

Metoda integracji sensorycznej to jedna z ważniejszych metod wykorzystywanych w pracy z dziećmi z problemami w rozwoju. W pierwszej kolejności kierowana jest do dzieci z trudnościami w uczeniu się, ale z powodzeniem można stosować ją w przypadku niepełnosprawności intelektualnej, ruchowej, autyzmu, uszkodzeń analizatorów. Może być także wykorzystana jako forma profilaktyki ewentualnych trudności w uczeniu się oraz stymulacja rozwoju dzieci prawidłowo rozwijających się. Na koniec warto dodać, że z problemów w zakresie integracji sensorycznej dzieci nie wyrosną. Te problemy będą „rosły” razem z nimi. Dlatego tak ważna jest wczesna interwencja, która wspiera system nerwowy tak, aby mógł on prawidłowo odbierać, interpretować i organizować napływające informacje zmysłowe” (Marta Wiśniewska: „Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością intelektualną”, IMPULS, Kraków 2010).

Reklamy