Przykładowy Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET) dla ucznia ze spektrum autyzmu skierowany na trudności komunikacyjne

Dane ucznia:

• Imię i nazwisko ucznia: Adam Nowak
• Data urodzenia: 10 kwietnia 2015 r.
• Numer orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego: 789/012/34

Metryczka IPET:

• Data opracowania IPET: 1 września 2023 r.
• Numer orzeczenia i okres obowiązywania orzeczenia: 789/012/34, od 1 września 2023 r. do 31 sierpnia …

Opis indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia:

• Mocne strony ucznia:
  • Adam wykazuje duże zainteresowanie matematyką i zagadnieniami numerycznymi.
  • Potrafi skupić się na jednej czynności przez dłuższy czas.
• Trudności i wyzwania:
  • Adam ma ograniczone umiejętności komunikacyjne, wyraża się głównie w pojedynczych słowach.
  • Demonstruje nadwrażliwość na bodźce sensoryczne, co wpływa na jego komfort w otoczeniu szkolnym.
  • Ma trudności w nawiązywaniu kontaktu z rówieśnikami i dorosłymi.

Cele IPET:

• Cele krótko- i długoterminowe:
  • Krótkoterminowe cele:
    • Wzmacnianie umiejętności komunikacji werbalnej poprzez naukę prostych zdań.
    • Rozwijanie umiejętności nawiązywania kontaktu wzrokowego z nauczycielami i rówieśnikami.
  • Długoterminowe cele:
    • Poprawa komunikacji werbalnej Adama i jego zdolności do wyrażania potrzeb i emocji.
    • Wzrost zdolności do samodzielnej zabawy i pracy w grupie.
    • Rozwijanie umiejętności matematycznych na poziomie odpowiadającym wiekowi.

Zakres dostosowania programu:

• Metody i formy pracy dostosowane do potrzeb ucznia:
  • Wykorzystanie kolorowych obrazków i symboli komunikacyjnych w celu ułatwienia porozumiewania się.
  • Dostosowanie materiałów edukacyjnych do poziomu umiejętności Adama, w tym powiększenie ilustracji.
• Dostosowanie materiałów edukacyjnych:
  • Użycie dużych liter i liczb w materiałach pisemnych.
  • Wykorzystanie zabawek sensorycznych w celu wspierania komfortu sensorycznego Adama.

Wsparcie i interwencje terapeutyczne:

• Zakres wsparcia:
  • Codzienne sesje terapii mowy, skoncentrowane na rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych Adama.
  • Zajęcia terapii zajęciowej w celu rozwijania zdolności motorycznych i sensorycznych.
• Cele i działania terapeutyczne:
  • Praktyka wymawiania prostych słów i zdań.
  • Ćwiczenia skierowane na nawiązywanie kontaktu wzrokowego.
  • Sesje terapii sensorycznej w celu redukcji nadwrażliwości sensorycznej.

Formy komunikacji:

• Wykorzystanie alternatywnych i wspomagających metod komunikacji (AAC)*:
  • Użycie tablic komunikacyjnych z symbolami do wspierania komunikacji werbalnej Adama.
• Sposoby wspierania komunikacji werbalnej i niewerbalnej**:
  • Ćwiczenia skierowane na rozwijanie wyrażeń mimicznych i gestów w celu komunikowania potrzeb.

Zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów:

• Działania mające na celu poprawę funkcjonowania ucznia:
  • Codzienna współpraca nauczycieli, terapeuty mowy i terapeuty zajęciowego w celu monitorowania postępów Adama.
  • Integracja zajęć w grupie szkolnej, aby umożliwić mu interakcje z rówieśnikami.

Okres udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej:

• Wymiar godzin i formy pomocy:
  • Terapia mowy: 3 razy w tygodniu, po 30 minut każda sesja.
  • Terapia zajęciowa: 2 razy w tygodniu, po 45 minut każda sesja.

Współpraca z rodzicami:

• Działania mające na celu zaangażowanie rodziców w proces wsparcia ucznia:
  • Regularne spotkania z rodzicami w celu omówienia postępów i planowania działań w domu.
  • Szkolenia dla rodziców w zakresie komunikacji z dzieckiem ze spektrum autyzmu.

Ewaluacja IPET:

• Terminy i procedury oceny efektywności IPET:
  • Ocena efektywności IPET będzie przeprowadzana co 6 miesięcy, począwszy od września 2023 roku, przez zespół nauczycieli i specjalistów.
  • Ewaluacja będzie uwzględniała postępy Adama w zakresie komunikacji, interakcji społecznych, zdolności motorycznych i umiejętności matematycznych.

Podpisy i adnotacje:

• Imiona i nazwiska osób odpowiedzialnych za opracowanie IPET:
  • [Imiona i nazwiska nauczycieli, terapeutów, specjalistów]
• Podpis rodziców/opiekunów prawnych:
  • [Podpis rodziców/opiekunów]

Alternatywne i wspomagające metody komunikacji (AAC)*

Alternatywne i wspomagające metody komunikacji (AAC) są niezwykle ważnym narzędziem w ćwiczeniach z uczniami ze spektrum autyzmu, którzy mają ograniczone umiejętności komunikacyjne werbalne. Oto kilka sposobów, w jakie można skutecznie wykorzystać AAC w pracy z takim uczniem:

1. Tablice komunikacyjne z symbolami: Tablice komunikacyjne to graficzne narzędzia, które zawierają symbole reprezentujące słowa, zwroty lub potrzeby. Uczeń może wskazywać odpowiednie symbole, aby wyrazić swoje myśli, potrzeby lub uczestniczyć w rozmowie. Tablice komunikacyjne można dostosować do indywidualnych potrzeb ucznia, obejmując symbole związane z codziennymi sytuacjami i zadaniem.
2. Komunikatory dynamiczne (np. urządzenia komunikacyjne): Komunikatory dynamiczne to specjalne urządzenia elektroniczne lub aplikacje na tabletach, które pozwalają uczniowi na wybór symboli lub słów, które są następnie odczytywane głośno przez urządzenie. Te narzędzia pozwalają uczniowi na bardziej rozbudowaną komunikację niż tablice komunikacyjne. Mogą być dostosowywane do bardziej zaawansowanych umiejętności komunikacyjnych ucznia.
3. Słowniki obrazkowe***: Słowniki obrazkowe to zbiory symboli, które są zorganizowane w formie słownika lub albumu. Uczeń może przeglądać strony słownika i wskazywać odpowiednie symbole, aby komunikować się z innymi. Słowniki obrazkowe można dostosować do różnych obszarów komunikacji, takich jak jedzenie, emocje, potrzeby i pytania.
4. Nauka znaków i gestów: Niektórzy uczniowie ze spektrum autyzmu mogą preferować komunikację za pomocą gestów lub znaków manualnych. Warto nauczyć się podstawowych znaków lub gestów, które umożliwią uczniowi wyrażanie podstawowych potrzeb, takich jak „chcę”, „jestem głodny”, „idę do toalety”, itp.
5. Słuchawki i urządzenia redukcji bodźców sensorycznych: Niektórzy uczniowie ze spektrum autyzmu mogą być nadwrażliwi na dźwięki w otoczeniu. Wykorzystanie słuchawek lub urządzeń redukcji bodźców sensorycznych może pomóc w zminimalizowaniu negatywnych reakcji na dźwięki i poprawić komfort ucznia w środowisku szkolnym.
6. Praca nad ekspresją emocji: AAC może być również używane do pomocy uczniowi w wyrażaniu swoich emocji. Można stworzyć zestaw symboli lub obrazków, które reprezentują różne emocje, takie jak radość, smutek, złość, strach. Uczeń może wskazywać odpowiedni symbol lub obrazek, aby wyrazić swoje aktualne uczucia.
7. Sesje treningowe z terapeutą: Praca z terapeutą specjalizującym się w AAC może być niezwykle pomocna. Terapeuta może dostosować narzędzia i strategie komunikacyjne do indywidualnych potrzeb ucznia, a także pomagać w budowaniu jego umiejętności komunikacyjnych.

Warto pamiętać, że wybór odpowiedniej metody AAC powinien być dokładnie dostosowany do indywidualnych potrzeb i umiejętności ucznia ze spektrum autyzmu. Regularne praktykowanie komunikacji za pomocą AAC oraz cierpliwość i wsparcie ze strony nauczycieli, terapeutów i rodziców są kluczowe dla sukcesu w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych ucznia.

Ćwiczenia skierowane na rozwijanie wyrażeń mimicznych i gestów**

Ćwiczenia skierowane na rozwijanie wyrażeń mimicznych i gestów stanowią ważny element wspierania komunikacji werbalnej i niewerbalnej ucznia ze spektrum autyzmu. Oto kilka sposobów, jakie można zastosować:

1. Modelowanie: Nauczyciel lub terapeuta może często modelować pożądane wyrażenia mimiczne i gesty podczas komunikacji z uczniem. Na przykład, jeśli nauczyciel chce pokazać, że jest zadowolony z postępów ucznia, może uśmiechnąć się szeroko i okazać radość w wyrazie twarzy. Modelowanie pomaga uczniowi zrozumieć, jakie wyrażenia mimiczne i gesty są odpowiednie w różnych sytuacjach.
2. Ćwiczenia z lustrem: Uczniowie ze spektrum autyzmu mogą być bardziej skłonni do naśladowania wyrażeń twarzy i gestów, gdy widzą je w lustrze. Terapeuci mogą przeprowadzać ćwiczenia, podczas których uczniowie obserwują swoje odbicie i próbują naśladować różne wyrazy twarzy i gesty.
3. Gry towarzyskie: Gry towarzyskie, takie jak „Szymon mówi” lub „Zgadnij, co czuję?”, mogą być skutecznym narzędziem do nauki wyrażeń mimicznych i gestów. W trakcie takich gier uczniowie muszą analizować i rozpoznawać wyrazy twarzy i gesty innych uczestników, co może pomóc im w lepszym zrozumieniu komunikacji niewerbalnej.
4. Ćwiczenia koncentrujące się na emocjach: Terapeuci mogą wykorzystywać ćwiczenia, które pomagają uczniom rozpoznawać i wyrażać różne emocje za pomocą wyrazów twarzy i gestów. Przykładowo, uczniowie mogą oglądać obrazy przedstawiające różne emocje i próbować naśladować odpowiadające im wyrazy twarzy i gesty.
5. Słuchanie i obserwacja innych osób: Ważne jest, aby uczniowie mieli okazję obserwować wyrażenia twarzy i gesty innych osób w naturalnych sytuacjach. Nauczyciele mogą zachęcać uczniów do słuchania, jak inni opowiadają swoje historie lub wyrażają swoje uczucia, a także do obserwowania, jakie wyrażenia twarzy i gesty towarzyszą tym komunikatom.
6. Indywidualne podejście: Ponieważ uczniowie ze spektrum autyzmu są bardzo zróżnicowani pod względem umiejętności i potrzeb, istotne jest dostosowanie ćwiczeń do indywidualnych możliwości każdego ucznia. Niektórzy uczniowie mogą potrzebować bardziej intensywnej pracy nad konkretnymi wyrażeniami twarzy lub gestami, podczas gdy inni mogą skupić się na bardziej ogólnych umiejętnościach komunikacyjnych.
7. Pochwały i wzmocnienia: Pochwały i wzmocnienia mogą być stosowane, aby nagradzać ucznia za wykorzystywanie pożądanych wyrażeń mimicznych i gestów. Uznawanie i nagradzanie wysiłków ucznia może zwiększyć jego motywację do nauki i stosowania tych umiejętności.

Wspieranie komunikacji werbalnej i niewerbalnej jest kluczowe dla poprawy komunikacji uczniów ze spektrum autyzmu. Ćwiczenia skierowane na rozwijanie wyrażeń mimicznych i gestów są jednym z wielu narzędzi, które pomagają uczniom lepiej rozumieć i wyrażać siebie w środowisku społecznym.

Czym jest słownik obrazkowy, zwany także tablicą komunikacyjną z symbolami***

Słownik obrazkowy, zwany także tablicą komunikacyjną z symbolami, jest narzędziem, które może być niezwykle pomocne dla uczniów ze spektrum autyzmu. Słownik ten zawiera zestaw obrazków lub symboli reprezentujących różne słowa, zwroty, przedmioty, emocje lub potrzeby. Poniżej znajduje się przykładowy słownik obrazkowy dostosowany do różnych obszarów komunikacji:

1. Jedzenie:
   • Obrazek talerza z jedzeniem
   • Obrazek szklanki z wodą
   • Obrazek jabłka
   • Obrazek chleba
   • Obrazek mleka
   • Obrazek pizzy
   • Obrazek marchewki
   • Obrazek herbaty
   • Obrazek hamburgera
2. Emocje:
   • Obrazek uśmiechniętej twarzy
   • Obrazek smutnej twarzy
   • Obrazek zaskoczenia
   • Obrazek złości
   • Obrazek strachu
   • Obrazek szczęścia
   • Obrazek zmęczenia
   • Obrazek zainteresowania
3. Potrzeby:
   • Obrazek toalety
   • Obrazek picia
   • Obrazek jedzenia
   • Obrazek odpoczynku
   • Obrazek spaceru
   • Obrazek zabawy
   • Obrazek pomocy
   • Obrazek chłodzenia się (np. wiatrak lub woda)
4. Pytania:
   • Obrazek pytania „Co to jest?”
   • Obrazek pytania „Dlaczego?”
   • Obrazek pytania „Gdzie?”
   • Obrazek pytania „Kto?”
   • Obrazek pytania „Kiedy?”
   • Obrazek pytania „Jak?”
   • Obrazek pytania „Ile?”
5. Czynności:
   • Obrazek mycia rąk
   • Obrazek jedzenia
   • Obrazek spania
   • Obrazek ubierania
   • Obrazek chodzenia
   • Obrazek oglądania telewizji
   • Obrazek czytania książki
6. Miejsca:
   • Obrazek domu
   • Obrazek szkoły
   • Obrazek parku
   • Obrazek sklepu
   • Obrazek placu zabaw
   • Obrazek basenu
   • Obrazek lekarza
   • Obrazek biblioteki
7. Przedmioty:
   • Obrazek piłki
   • Obrazek samochodu
   • Obrazek książki
   • Obrazek komputera
   • Obrazek zabawki
   • Obrazek ubrania
   • Obrazek telefonu
   • Obrazek zegara
8. Części ciała:
   • Obrazek ręki
   • Obrazek nogi
   • Obrazek brzucha
   • Obrazek ust
   • Obrazek oczu
   • Obrazek uszu
   • Obrazek nosa
   • Obrazek głowy

Słownik obrazkowy może być dostosowany do indywidualnych potrzeb ucznia. Jest to przydatne narzędzie, które pomaga uczniom ze spektrum autyzmu wyrażać swoje myśli, potrzeby i uczucia, nawet jeśli mają trudności w komunikacji werbalnej. Może być wykorzystywane w szkole, domu i innych środowiskach, aby ułatwić komunikację i zrozumienie ucznia oraz wspierać jego rozwój językowy.

Opracowanie: Sylwia Merchut (Iwan)