WOPFU (Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia) to nie „opis dziecka do segregatora”. To narzędzie decyzyjne: ma pokazać jak uczeń funkcjonuje teraz, co mu pomaga, co przeciąża oraz jakie zmiany po wdrożeniu wsparcia da się realnie sprawdzić. Formalnie WOPFU jest dokumentem okresowym – zespół dokonuje oceny co najmniej dwa razy w roku szkolnym, uwzględniając ocenę efektywności IPET i – w razie potrzeby – modyfikując program. (Portal Oświatowy)
Ten artykuł jest częścią cyklu: „IPET + WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu – kompletny przewodnik” i jest napisany tak, żeby nauczyciel/terapeuta mógł:
- szybko dobrać wskaźniki (bez testologii i bez diagnozowania),
- uniknąć błędów, które najczęściej wychodzą w kontroli,
- spiąć WOPFU → IPET → ocenę efektywności → wnioski na kolejny okres.
1) WOPFU ≠ „opis trudności”. WOPFU = „mapa decyzji”
Dobrze napisane WOPFU odpowiada na 6 pytań:
- Jak jest teraz? (punkt wyjścia, obserwowalne fakty)
- Co działa? (mocne strony + sprawdzone strategie)
- Co przeszkadza? (bariery, przeciążenia, wyzwalacze)
- Jaka jest potrzeba edukacyjna/funkcjonalna?
- Co wdrażamy w IPET? (cele i działania)
- Skąd będziemy wiedzieć, że to działa? (wskaźniki + sposób zbierania danych)
To jest też powód, dla którego WOPFU powinno być „żywe”: okresowe, aktualizowane i spięte z ewaluacją IPET. (Portal Oświatowy)
👇 Przeczytaj:
2) Wskaźniki w WOPFU: po co i jak je rozumieć (bez presji „mierzenia wszystkiego”)
Wskaźnik w WOPFU nie jest testem. To ustalony z zespołem dowód zmiany, który:
- da się zaobserwować,
- da się opisać neutralnie,
- da się powtórzyć w czasie (porównanie okresów),
- da się połączyć z konkretnym wsparciem.
Najprostsza definicja (do zespołu i do dokumentacji)
Wskaźnik = co dokładnie zobaczę/usłyszę w klasie, kiedy uczeń robi postęp w tym obszarze?
3) Złota matryca: Obserwacja → potrzeba → cel → wskaźnik (i to wszystko ma się spinać)
Poniżej „szkielet”, który ratuje dokumentację:
A. Obserwacja (fakty, bez interpretacji):
- co uczeń robi / czego nie robi
- kiedy, w jakich warunkach, z kim
- co poprzedza, co następuje
B. Potrzeba funkcjonalna (po co mu to?):
- żeby rozumiał polecenia…
- żeby mógł prosić o przerwę…
- żeby pracował w parze bez eskalacji…
C. Cel w IPET (konkretny rezultat):
- w czasie (np. 8–12 tygodni / semestr),
- w warunkach (na lekcji / w przerwie / w grupie).
D. Wskaźnik (dowód, że cel się dzieje):
- częstotliwość / czas / poziom samodzielności / jakość działania.
E. Jak zbieramy dane (minimum):
- prosta karta obserwacji / checklista / notatka ABC / próbki pracy / skala 0–2.
Jeśli w Twojej dokumentacji brakuje któregoś z tych elementów – zwykle właśnie tam powstają „błędy WOPFU”.
4) 8 typów wskaźników, które najlepiej „przechodzą” w szkole (ASD)
Poniżej typy wskaźników, które są jednocześnie praktyczne i formalnie bezpieczne.
1) Częstotliwość (ile razy)
- „Uczeń inicjuje prośbę o pomoc min. 3 razy w tygodniu (bez podpowiedzi słownej).”
- „Uczeń korzysta z karty ‘przerwa’ min. 1 raz dziennie, zanim pojawi się eskalacja.”
2) Czas trwania (jak długo)
- „Uczeń utrzymuje pracę przy zadaniu 7 minut z jednym przypomnieniem regulacyjnym.”
- „Po przerwie sensorycznej wraca do aktywności w czasie do 2 minut.”
3) Poziom samodzielności (ile wsparcia)
Najczytelniejsza skala dla zespołu:
- 0 = nie wykonuje,
- 1 = wykonuje z pełnym prowadzeniem,
- 2 = wykonuje z podpowiedzią,
- 3 = wykonuje samodzielnie.
Przykład:
- „Uczeń rozpoczyna zadanie po instrukcji nauczyciela na poziomie 2→3 (z podpowiedzi do samodzielności) w 70% lekcji.”
4) Liczba kroków w zadaniu (sekwencje)
- „Wykonuje 4/6 kroków procedury (np. przygotowanie stanowiska, zapis, sprawdzenie, oddanie) z checklistą wizualną.”
5) Generalizacja (czy przenosi umiejętność)
- „Prośbę o pomoc stosuje u 2 nauczycieli oraz w świetlicy (nie tylko na rewalidacji).”
6) Tolerancja zmiany (elastyczność)
- „Akceptuje zmianę kolejności zadań (zapowiedź + piktogram) bez eskalacji w 4/5 prób.”
7) Wskaźniki relacyjne (inicjacje/odpowiedzi)
- „W parze: odpowiada na zaczepkę/ pytanie rówieśnika min. 1 raz na lekcji (modelowanie + karta odpowiedzi).”
8) Regulacja i profil sensoryczny (zamiast „zachowania”)
- „Wzrost napięcia rozpoznaje i sygnalizuje (skala emocji/termometr) przed krzykiem/ucieczką w 60% sytuacji.”
- „Po bodźcach hałasowych stosuje strategię: słuchawki + przerwa w ciągu 1 minuty od sygnału nauczyciela.”
👇 Przeczytaj:
5) Gotowe banki wskaźników (ASD): 6 obszarów, które warto mieć w każdym WOPFU
A) Komunikacja i rozumienie
- rozumie polecenia 1–2 etapowe,
- zadaje pytania doprecyzowujące,
- komunikuje odmowę w sposób akceptowalny,
- prosi o przerwę / zmianę sposobu pracy.
Wskaźniki przykładowe:
- „W 4/5 sytuacji uczeń powtarza własnymi słowami polecenie (lub wskazuje obrazek) przed rozpoczęciem pracy.”
- „W tygodniu min. 5 razy używa strategii ‘nie rozumiem – proszę powtórzyć/pokazać’.”
B) Uczenie się i funkcje wykonawcze
- start, planowanie, kończenie,
- organizacja materiałów,
- przełączanie uwagi,
- pamięć robocza.
Wskaźniki:
- „Z checklistą wizualną przygotowuje materiały samodzielnie w 80% dni.”
- „Kończy zadanie w wyznaczonym czasie w 3/5 prób (z timerem).”
C) Relacje społeczne i praca w grupie
- reagowanie na odmowę,
- zasady rozmowy,
- współpraca.
Wskaźniki:
- „W pracy w parze utrzymuje rolę przez 5 minut (jasny podział ról + karta zasad).”
- „W sytuacji sporu używa jednej z 2 strategii (odejście / zgłoszenie dorosłemu) w 70% sytuacji.”
D) Emocje i samoregulacja
- sygnały przeciążenia,
- strategie regulacyjne,
- powrót do zadania.
Wskaźniki:
- „Rozpoznaje 2 sygnały napięcia (np. ręce, oddech) i wybiera strategię z listy min. 3 razy w tygodniu.”
- „Po strategii (oddech/przerwa) wraca do aktywności w czasie do 3 minut.”
E) Sensoryka i warunki środowiska
- hałas, światło, dotyk, zapach,
- tłok i przerwy,
- zmiany planu.
Wskaźniki:
- „W sytuacji hałasu korzysta ze słuchawek przed eskalacją w 4/5 prób.”
- „Na przerwie stosuje ‘plan przerwy’ (2 aktywności + miejsce wyciszenia) przez 10 minut dziennie.”
F) Samodzielność szkolna
- toaleta, jedzenie, przygotowanie,
- proszenie o pomoc,
- zgłaszanie potrzeby.
Wskaźniki:
- „Zgłasza potrzebę toalety/wyjścia kartą w 80% sytuacji (bez ucieczek).”
- „Samodzielnie pakuje plecak wg listy – braki max 1 element w 4/5 dni.”
👇 Przeczytaj:
6) Najczęstsze błędy w WOPFU (i jak je poprawić „jednym ruchem”)
Poniżej masz listę błędów, które najczęściej widzę w szkołach – i szybkie poprawki.
Błąd 1: „WOPFU to streszczone orzeczenie”
Objaw: kopiuj-wklej z PPP, bez konkretu z klasy.
Poprawka: dopisz 5–10 obserwacji z realnych lekcji + „co pomaga / co szkodzi”.
Błąd 2: Cele i wskaźniki są zbyt ogólne („poprawi”, „zwiększy”, „będzie lepiej”)
Poprawka: dodaj miarę (czas, częstotliwość, poziom wsparcia) i warunek (gdzie/kiedy).
Błąd 3: Mieszanie celu z metodą
„Uczeń będzie korzystał z PECS” – to metoda, nie cel.
Poprawka: cel = po co: „Uczeń poprosi o przerwę w 4/5 sytuacji, używając karty/gestu/słowa”.
Błąd 4: Brak punktu wyjścia (baseline)
Bez „jak było” nie ma „czy jest postęp”.
Poprawka: wstaw 1 zdanie startowe: „Obecnie: … w 20% prób / z pełnym prowadzeniem”.
Błąd 5: WOPFU mówi o „zachowaniu”, ale nie mówi o przeciążeniu
W ASD zachowanie jest często sygnałem (bodźce, lęk, niezrozumienie), nie „złą wolą”.
Poprawka: dopisz: wyzwalacze + strategie ochronne + alternatywa komunikacyjna.
Błąd 6: Brak mocnych stron (a to wymóg sensowności IPET)
WOPFU bez mocnych stron nie daje dźwigni do planu.
Poprawka: 3 konkretne zasoby + jak je wykorzystasz w IPET.
Błąd 7: WOPFU i IPET nie są spójne
WOPFU opisuje A, a IPET planuje B.
Poprawka: zrób prostą „mapę zgodności”: do każdego celu dopisz 1–2 obserwacje z WOPFU.
Błąd 8: Wskaźników jest 40, nikt tego nie monitoruje
Poprawka: wybierz 6–10 kluczowych wskaźników na semestr (po 1–2 na obszar).
Błąd 9: Język stygmatyzujący („manipuluje”, „złośliwy”, „leniwie”, „wymusza”)
Poprawka: język funkcjonalny: „unika”, „odmawia”, „potrzebuje”, „sygnalizuje przeciążenie”.
Błąd 10: Brak narzędzia zbierania danych
Poprawka: jedna kartka „Karta obserwacji 0–2” + 2 min dziennie.
👇 Przeczytaj:
7) Checklista „WOPFU bez stresu” (do zespołu i do kontroli)
Odznacz przed zatwierdzeniem:
- WOPFU jest wykonane okresowo (min. 2× w roku) i zawiera wnioski do modyfikacji IPET. (Portal Oświatowy)
- Jest punkt wyjścia (baseline) w kluczowych obszarach.
- Są mocne strony + jak je wykorzystamy.
- Są bariery/wyzwalacze (sensoryka, zmiana, lęk, niezrozumienie).
- Każdy cel ma 1–2 wskaźniki (czas/częstość/poziom wsparcia).
- Jest opis „jak zbieramy dane” (minimum).
- WOPFU → IPET → ocena efektywności to jedna logiczna linia.
- Język jest neutralny i opisuje funkcjonowanie, nie etykiety.
8) Mini-wzór do wklejenia (gotowiec dla jednego obszaru)
Obszar: (np. komunikacja na lekcji)
Obserwacja (baseline): …
Zasoby: …
Bariery/wyzwalacze: …
Potrzeba: …
Cel (IPET): … (czas + warunki)
Działania/dostosowania: …
Wskaźnik 1: … (częstość/czas/poziom wsparcia)
Wskaźnik 2: …
Zbieranie danych: … (checklista / karta 0–2 / próbki)
Termin przeglądu: …
🔗 Powiązane artykuły
- IPET + WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu – kompletny przewodnik (HUB)
https://autyzmwszkole.com/2025/09/23/ipet-wopfu-dla-ucznia-ze-spektrum-autyzmu-kompletny-przewodnik/ (autyzmwszkole.com) - Różnice WOPFU vs IPET – kompletny przewodnik
https://autyzmwszkole.com/2025/11/20/roznice-wopfu-vs-ipet-kompletny-przewodnik/ (autyzmwszkole.com) - Co to jest IPET i WOPFU? Kompletny przewodnik
https://autyzmwszkole.com/2025/10/03/co-to-jest-ipet-i-wopfu-kompletny-przewodnik-dla-nauczycieli-i-terapeutow/ (autyzmwszkole.com) - Wielospecjalistyczna ocena funkcjonowania ucznia – jak ją przeprowadzić?
https://autyzmwszkole.com/2025/02/01/wielospecjalistyczna-ocena-funkcjonowania-ucznia-jak-ja-przeprowadzic/ (autyzmwszkole.com) - Przykładowe wskaźniki postępu ucznia z ASD/ZA – gotowce
https://autyzmwszkole.com/2026/01/26/przykladowe-wskazniki-postepu-ucznia-z-asd-za-gotowce-do-sprawozdan-i-oceny-efektywnosci/ (autyzmwszkole.com) - Rewalidacja – jak formułować cele i wskaźniki (ASD)
https://autyzmwszkole.com/2025/09/24/rewalidacja-jak-formulowac-cele-i-wskazniki-uczen-w-spektrum-autyzmu/ (autyzmwszkole.com) - Przykłady, szablony i wzory: rubryka WOPFU • karta IPET • matryca celów
https://autyzmwszkole.com/2025/11/27/przyklady-szablony-i-wzory-rubryka-wopfu-karta-ipet-karta-ewaluacji-protokol-zespolu-matryca-celow-i-wskaznikow/ (autyzmwszkole.com) - Ocena efektywności PPP – wzór, 5 kroków i gotowy arkusz
https://autyzmwszkole.com/2026/01/23/ocena-efektywnosci-pomocy-psychologiczno-pedagogicznej-wzor-5-krokow-i-gotowy-arkusz-bez-bledow-w-dokumentacji/ (autyzmwszkole.com) - Ocena efektywności PPP (ASD/ZA) – przykład
https://autyzmwszkole.com/2026/01/17/ocena-efektywnosci-udzielanej-pomocy-psychologiczno-pedagogicznej-wzor-przyklad-asd-za/ (autyzmwszkole.com)
👇 Przeczytaj:
10) Podstawa prawna w 2 zdaniach (do wklejenia do artykułu / szkolnej procedury)
- Zespół dokonuje okresowej WOPFU co najmniej dwa razy w roku szkolnym, uwzględniając ocenę efektywności IPET i – w razie potrzeby – modyfikując program. (Portal Oświatowy)
- Materiały ORE przypominają też o logice procesu: WOPFU → IPET → ocena efektywności → modyfikacje (oraz terminach typu „do 30 września / do 30 dni od otrzymania orzeczenia” – zależnie od sytuacji). (ore.edu.pl)
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć.
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 