Spostrzeganie przestrzenne u uczniów z ASD

Dlaczego spostrzeganie przestrzenne jest tak ważne?

Spostrzeganie przestrzenne to zdolność do rozumienia relacji między przedmiotami, własnym ciałem a otoczeniem. Obejmuje umiejętność oceny odległości, lokalizowania przedmiotów, orientowania się w przestrzeni oraz organizowania działań ruchowych zgodnie z percepcją wzrokową. Prawidłowy rozwój tej umiejętności ma kluczowe znaczenie dla codziennego funkcjonowania dziecka, m.in. w:

✅ Nauce szkolnej (np. rozróżnianiu liter, liczeniu, rozwiązywaniu zadań matematycznych)
✅ Ruchu i koordynacji (np. unikanie przeszkód, poruszanie się po klasie, nauka jazdy na rowerze)
✅ Komunikacji i rozumieniu poleceń (np. „Podaj książkę spod ławki” lub „Stań za kolegą w rzędzie”)
✅ Codziennych czynnościach (np. ubieranie się, korzystanie z przedmiotów w domu, sprzątanie)

Spostrzeganie przestrzenne u dzieci z ASD

U dzieci ze spektrum autyzmu często występują trudności w percepcji przestrzennej. Mogą one obejmować:

🔹 Problemy z organizacją ruchową – trudności w ocenie odległości, niezdarność ruchowa, kłopoty z planowaniem ruchów (np. omijanie przeszkód)
🔹 Trudności z wizualizacją układów przestrzennych – trudności w śledzeniu wzrokiem ruchomych obiektów, orientacji w klasie lub rozpoznawaniu sekwencji ruchów
🔹 Kłopoty z rozumieniem relacji przestrzennych w języku – problemy z przetwarzaniem pojęć „za”, „przed”, „obok”, „między”
🔹 Problemy z odwzorowywaniem i składaniem obrazów – trudności w układaniu puzzli, budowaniu konstrukcji z klocków czy dopasowywaniu figur

Jak wspierać rozwój percepcji przestrzennej u uczniów z ASD?

W pracy terapeutycznej kluczowe jest stosowanie metod dostosowanych do możliwości dziecka:

✅ Ćwiczenia praktyczne i multisensoryczne – ruch, manipulowanie przedmiotami, interaktywne zadania
✅ Proste, jasne instrukcje i powtarzalność – unikanie skomplikowanego języka i wprowadzanie rutynowych ćwiczeń
✅ Dostosowanie otoczenia – korzystanie z oznaczeń, kodów kolorystycznych i wizualnych wskazówek
✅ Łączenie zabawy z nauką – wykorzystanie gier ruchowych, zabaw tematycznych i interaktywnych pomocy

Poniżej przedstawiamy innowacyjne scenariusze zajęć rewalidacyjnych i terapeutycznych, które wspierają rozwój percepcji przestrzennej u uczniów z ASD.

Scenariusze zajęć rewalidacyjnych na spostrzeganie przestrzenne

1. „Gdzie jest misiek?” – Zabawy z pluszakami

🎯 Cel: Nauka określania położenia przedmiotów względem siebie
🛠 Materiały: Pluszowe zabawki, kartonowe pudełka, stolik, krzesło
🔹 Opis: Dziecko umieszcza pluszaka w różnych miejscach (np. „na stole”, „pod krzesłem”), a nauczyciel pyta: „Gdzie jest miś?”. Można także zamieniać role, aby dziecko samo zadawało pytania.

2. „Zaczarowana mapa skarbów” – Poszukiwanie ukrytych przedmiotów

🎯 Cel: Rozumienie i stosowanie określeń kierunkowych (prawo, lewo, za, przed)
🛠 Materiały: Mapa klasy/pokoju, ukryte przedmioty, wskazówki
🔹 Opis: Uczniowie szukają „skarbów” według instrukcji, np. „Znajdziesz skarb za szafką” lub „Poszukaj pod stołem”.

3. „Roboty w akcji” – Zabawy z programowaniem ruchowym

🎯 Cel: Ćwiczenie umiejętności nawigowania i rozumienia komend przestrzennych
🛠 Materiały: Taśmy malarskie, kartki z komendami
🔹 Opis: Uczniowie poruszają się zgodnie z komendami nauczyciela („Idź w lewo”, „Obróć się”), naśladując roboty.

4. „Labirynt sensoryczny” – Przestrzenna orientacja w ruchu

🎯 Cel: Ćwiczenie świadomości przestrzennej poprzez ruch
🛠 Materiały: Tunele, kręgle, taśmy do wyznaczania ścieżek
🔹 Opis: Dziecko pokonuje tor przeszkód według instrukcji: „Przejdź pod taśmą”, „Zatrzymaj się przed słupkiem”.

5. „Budujemy miasto” – Konstruowanie przestrzenne

🎯 Cel: Utrwalanie pojęć przestrzennych w praktyce
🛠 Materiały: Klocki LEGO, makiety budynków
🔹 Opis: Uczniowie budują miasto zgodnie z poleceniami nauczyciela („Postaw szpital obok szkoły”).

6. „Lustrzane odbicie” – Naśladowanie ruchów w przestrzeni

🎯 Cel: Ćwiczenie symetrii i koordynacji przestrzennej
🛠 Materiały: Lustro, kolorowe taśmy
🔹 Opis: Nauczyciel wykonuje ruchy (np. „Podnieś prawą rękę w górę”), a dziecko je naśladuje.

7. „Gra w cienie” – Dopasowywanie kształtów

🎯 Cel: Rozwijanie spostrzegawczości i wyobraźni przestrzennej
🛠 Materiały: Latarka, figury geometryczne, karton
🔹 Opis: Uczniowie dopasowują cienie do odpowiednich przedmiotów.

8. „Gdzie jestem?” – Zabawy z VR i rozszerzoną rzeczywistością

🎯 Cel: Rozwijanie orientacji przestrzennej w nowoczesny sposób
🛠 Materiały: Aplikacje VR/AR
🔹 Opis: Uczniowie obserwują wirtualne otoczenie i odpowiadają na pytania o położenie obiektów.

Lista aplikacji VR i AR, które mogą wspierać rozwój orientacji przestrzennej u uczniów z ASD:

1. Theraply VR
   Aplikacja stworzona we współpracy z terapeutami, oferująca spersonalizowane środowisko terapeutyczne dla dzieci z różnymi wyzwaniami rozwojowymi, w tym ze spektrum autyzmu. Dzięki interaktywnym doświadczeniom w wirtualnej rzeczywistości, dzieci mogą rozwijać umiejętności osobiste i społeczne w bezpiecznym otoczeniu. unicornvr.world
2. Google Expeditions
   Aplikacja umożliwiająca eksplorację wirtualnych wycieczek i miejsc na całym świecie. Dzieci mogą zwiedzać różnorodne środowiska, co pomaga w rozwijaniu orientacji przestrzennej i zrozumieniu relacji przestrzennych.
3. Quiver – 3D Coloring App
   Aplikacja łączy tradycyjne kolorowanie z rozszerzoną rzeczywistością. Po pokolorowaniu specjalnych obrazków, dzieci mogą zobaczyć swoje dzieła w 3D, co wspiera rozwój percepcji przestrzennej i kreatywności.
4. Merge Cube
   Interaktywne narzędzie edukacyjne, które w połączeniu z aplikacjami AR pozwala dzieciom manipulować wirtualnymi obiektami w przestrzeni rzeczywistej. Pomaga to w zrozumieniu kształtów, proporcji i relacji przestrzennych.
5. AR Flashcards
   Aplikacja edukacyjna wykorzystująca rozszerzoną rzeczywistość do nauki poprzez interaktywne karty. Dzieci mogą obserwować trójwymiarowe obiekty i angażować się w zabawy wspierające rozwój orientacji przestrzennej.

Wykorzystanie tych aplikacji w zajęciach może dostarczyć uczniom z ASD nowoczesnych i angażujących narzędzi do rozwijania orientacji przestrzennej. Pamiętaj o dostosowaniu poziomu trudności i treści do indywidualnych potrzeb każdego dziecka.

Podsumowanie

Zajęcia rewalidacyjne wspierające percepcję przestrzenną pomagają uczniom lepiej funkcjonować w szkole i codziennym życiu. Dzięki multisensorycznym ćwiczeniom i zabawie można efektywnie rozwijać ich zdolność do orientacji przestrzennej.

📌 Chcesz więcej materiałów? Sprawdź nasze gotowe scenariusze zajęć rewalidacyjnych na autyzmwszkole.com! 🎯