Kompletny, aktualny przewodnik dla nauczycieli (checklisty + praktyka + dokumentacja)
Dlaczego dostosowania są kluczowe
Dostosowania nie obniżają wymagań edukacyjnych. Ich celem jest usunięcie barier, które wynikają ze specyfiki funkcjonowania ucznia ze spektrum autyzmu (ASD), a nie z braku zdolności czy motywacji.
Uczeń z autyzmem (ASD) może:
- rozumieć materiał, ale nie nadążać z przetwarzaniem bodźców,
- znać odpowiedź, ale nie potrafić jej szybko wypowiedzieć,
- pracować świetnie indywidualnie, ale gubić się w pracy grupowej,
- reagować stresem na zmiany, hałas, presję czasu.
👉 Dostosowania wyrównują szanse, a nie „ułatwiają życie”.
👇 Przeczytaj także:
🔍 Najważniejszy podział:
Dostosowania FORMALNE vs DYDAKTYCZNE
I. 🗂️ Dostosowania FORMALNE (organizacyjne, prawno-dokumentacyjne)
To one chronią szkołę i nauczyciela podczas kontroli, egzaminów i ewaluacji IPET.
✅ CHECKLISTA – dostosowania formalne
✔️ wydłużony czas pracy na sprawdzianach i kartkówkach
✔️ możliwość pisania w oddzielnym, spokojnym miejscu
✔️ ograniczenie liczby zadań przy zachowaniu kluczowych treści
✔️ możliwość odpowiedzi ustnej zamiast pisemnej (lub odwrotnie)
✔️ nieocenianie tempa pracy, grafomotoryki, estetyki zapisu
✔️ jasne kryteria oceniania przekazane uczniowi wcześniej
✔️ elastyczne formy zaliczania materiału
✔️ przerwy sensoryczne wpisane w plan dnia
✔️ stałe miejsce w klasie (bez „rotacji”)
📌 Gdzie to zapisać?
- IPET – jako „dostosowania warunków realizacji procesu edukacyjnego”
- WOPFU – w części dotyczącej funkcjonowania i barier
- statut szkoły / regulamin oceniania (jeśli dotyczy)
II. 📘 Dostosowania DYDAKTYCZNE (czyli to, co robisz NA LEKCJI)
To one realnie decydują, czy uczeń się uczy, czy tylko „jest obecny”.
🧠 1. Dostosowania w SPOSOBIE PRZEKAZU TREŚCI
✔️ krótkie, jednoznaczne polecenia
✔️ komunikaty bez metafor i skrótów myślowych
✔️ wizualizacja: schemat, plan, checklisty, ikony
✔️ zapowiedź: „Teraz będzie 10 minut słuchania, potem zadanie”
✔️ dzielenie materiału na małe, przewidywalne etapy
👉 Zasada: mniej słów = więcej rozumienia.
✍️ 2. Dostosowania w FORMIE ZADAŃ
✔️ mniej zadań, ale o tej samej wartości merytorycznej
✔️ zadania zamknięte zamiast otwartych (jeśli to możliwe)
✔️ wybór: pisanie / zaznaczanie / dopasowywanie
✔️ model odpowiedzi (przykład „jak to zrobić”)
✔️ możliwość pracy na komputerze lub tablecie
👉 Nie testuj naraz wiedzy, pisma i stresu. Wybierz jedno.
⏱️ 3. Dostosowania TEMPA I CZASU
✔️ brak presji „szybko!”
✔️ więcej czasu na reakcję (nie ponaglanie)
✔️ możliwość dokończenia zadania po lekcji
✔️ informowanie, ile czasu zostało („jeszcze 3 minuty”)
👉 Dla ucznia z ASD czas = bezpieczeństwo.
🤝 4. Dostosowania SPOŁECZNE
✔️ jasne role w pracy grupowej
✔️ praca w parach zamiast dużych grup
✔️ brak ocen za „aktywność na forum”, jeśli to bariera
✔️ przygotowanie do wystąpień (bez „niespodzianek”)
👉 Kompetencje społeczne ≠ gadatliwość.
🌈 5. Dostosowania SENSORYCZNE
✔️ ograniczenie hałasu i chaosu wizualnego
✔️ możliwość użycia słuchawek / gniotka / poduszki sensorycznej
✔️ miejsce „bezpieczne” w klasie
✔️ możliwość krótkiego wyjścia z sali
👉 Przeciążony układ nerwowy nie uczy się.
👇 Przeczytaj również:
🧾 Gotowa MINI-CHECKLISTA DO IPET / DZIENNIKA
Możesz wkleić 1:1 👇
Dostosowania dydaktyczne dla ucznia z ASD obejmują:
– uproszczone i jednoznaczne polecenia,
– wizualne wsparcie treści,
– wydłużony czas pracy,
– ograniczenie bodźców sensorycznych,
– elastyczne formy sprawdzania wiedzy,
– dostosowanie tempa i formy pracy do możliwości ucznia.
❌ Najczęstsze błędy (które obniżają efektywność)
🚫 „Traktujemy wszystkich równo”
🚫 „On musi się przyzwyczaić”
🚫 brak wpisu w IPET mimo stosowania dostosowań
🚫 mylenie dostosowań z obniżeniem wymagań
🚫 reagowanie dopiero po „trudnym zachowaniu”
🎯 Podsumowanie
Dostosowania w pracy z uczniem ze spektrum autyzmu są nieodłącznym elementem dobrze zorganizowanego procesu dydaktycznego. Ich celem nie jest obniżanie wymagań edukacyjnych, lecz stworzenie takich warunków nauki, które umożliwiają uczniowi realne wykorzystanie jego możliwości poznawczych i rozwojowych.
Skuteczne dostosowania obejmują zarówno rozwiązania formalne, związane z organizacją nauki i oceniania, jak i dostosowania dydaktyczne, dotyczące sposobu przekazywania treści, formy zadań, tempa pracy oraz warunków sensorycznych. Kluczowe jest ich spójne stosowanie na wszystkich lekcjach oraz uwzględnienie ich w dokumentacji szkolnej, w szczególności w IPET.
Indywidualizacja pracy z uczniem z ASD wymaga elastyczności, uważnej obserwacji oraz gotowości do modyfikowania metod nauczania w odpowiedzi na aktualne potrzeby ucznia. Dobrze dobrane dostosowania sprzyjają nie tylko efektywnemu uczeniu się, ale także poczuciu bezpieczeństwa, obniżeniu napięcia i lepszemu funkcjonowaniu ucznia w środowisku szkolnym.
👇 Przeczytaj również:
❓ FAQ – dostosowania na lekcjach dla uczniów z autyzmem (ASD)
Jakie dostosowania należy wprowadzić na lekcjach dla ucznia z autyzmem?
Dostosowania dla ucznia z autyzmem obejmują m.in. uproszczone polecenia, wizualne wsparcie treści, wydłużony czas pracy, ograniczenie bodźców sensorycznych, elastyczne formy sprawdzania wiedzy oraz dostosowanie tempa i formy pracy do indywidualnych możliwości ucznia.
Czy dostosowania dla ucznia z autyzmem oznaczają obniżenie wymagań?
Nie. Dostosowania nie obniżają wymagań edukacyjnych, lecz wyrównują szanse ucznia poprzez usunięcie barier wynikających ze specyfiki funkcjonowania w spektrum autyzmu, takich jak trudności sensoryczne, komunikacyjne czy organizacyjne.
Jakie są różnice między dostosowaniami formalnymi a dydaktycznymi?
Dostosowania formalne dotyczą organizacji nauki i oceniania (np. wydłużony czas pracy, inne miejsce pisania sprawdzianu), natomiast dostosowania dydaktyczne odnoszą się do sposobu prowadzenia lekcji, formy zadań, komunikacji z uczniem i metod nauczania.
Czy dostosowania muszą być wpisane do IPET?
Tak. Wszystkie stosowane dostosowania powinny być wpisane do IPET, aby były zgodne z dokumentacją szkolną i stanowiły podstawę do ich stosowania podczas lekcji, oceniania oraz kontroli.
Jakie dostosowania na sprawdzianach i kartkówkach są zalecane dla uczniów z ASD?
Najczęściej stosuje się: wydłużony czas pracy, zmniejszoną liczbę zadań, możliwość odpowiedzi ustnej lub wyboru formy odpowiedzi, spokojne miejsce pracy oraz nieocenianie tempa pisania i estetyki zapisu.
Czy uczeń z autyzmem/Zespołem Aspergera musi pracować w grupie na takich samych zasadach jak inni?
Nie zawsze. W przypadku uczniów z ASD zaleca się elastyczne podejście: pracę w parach zamiast w dużych grupach, jasno określone role lub możliwość pracy indywidualnej, jeśli praca zespołowa stanowi istotną barierę.
Jak dostosować polecenia dla ucznia z autyzmem?
Polecenia powinny być krótkie, jednoznaczne, pozbawione metafor i wieloznacznych sformułowań. Warto je wspierać wizualnie (schemat, lista kroków) oraz upewnić się, że uczeń wie, co ma zrobić i ile czasu ma na wykonanie zadania.
Czy dostosowania sensoryczne można stosować podczas lekcji?
Tak. Dostosowania sensoryczne, takie jak ograniczenie hałasu, możliwość użycia słuchawek, gniotków sensorycznych czy krótkich przerw, pomagają uczniowi regulować napięcie i zwiększają jego zdolność do uczenia się.
Kto decyduje o dostosowaniach dla ucznia z autyzmem w szkole?
Decyzje o dostosowaniach podejmuje zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem, na podstawie jego potrzeb edukacyjnych, dokumentacji (IPET, WOPFU) oraz codziennej obserwacji funkcjonowania ucznia w klasie.
🔗 Powiązane artykuły
- Jakie dostosowania wprowadzać na lekcjach dla uczniów z autyzmem? Sprawdzone metody i techniki
- Dostosowania egzaminu ósmoklasisty dla uczniów z autyzmem (w tym Zespołem Aspergera) – 2026
- Dostosowania dla ucznia ze spektrum autyzmu na lekcji i egzaminie – praktyczny poradnik dla nauczyciela
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć.
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 