To jeden z najczęściej mylonych, a jednocześnie najważniejszych elementów dokumentacji szkolnej.
Ocena efektywności nie jest sprawozdaniem z działań. Jej celem nie jest opisanie, co robiliśmy, lecz rzetelna odpowiedź na pytanie:
Czy udzielana pomoc psychologiczno-pedagogiczna realnie działa – i co robimy dalej?
Ten artykuł powstał z myślą o nauczycielach, pedagogach specjalnych, psychologach i dyrektorach, którzy:
- przygotowują dokumentację PPP zgodnie z aktualnymi przepisami,
- pracują z uczniami w spektrum autyzmu i z zespołem Aspergera,
- chcą pisać konkretnie, bezpiecznie i merytorycznie (również na potrzeby kontroli).
Podstawa prawna – co naprawdę wynika z przepisów?
Zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami dotyczącymi pomocy psychologiczno-pedagogicznej, szkoła ma obowiązek:
- monitorować skuteczność udzielanej pomocy,
- analizować efekty, a nie wyłącznie zakres działań,
- formułować wnioski i rekomendacje do dalszej pracy z uczniem.
Przepisy nie wymagają:
- rozbudowanych opisów każdej godziny zajęć,
- narracyjnych sprawozdań bez odniesienia do zmiany,
- ogólnikowych sformułowań typu „zajęcia przyniosły pozytywne efekty”.
Wymagają natomiast oceny efektywności, czyli decyzji:
kontynuować – modyfikować – zakończyć – skierować dalej.
Najczęstszy błąd w szkołach
Sprawozdanie ≠ ocena efektywności
| Sprawozdanie | Ocena efektywności |
|---|---|
| Co robiliśmy | Czy to działa |
| Opis działań | Analiza zmiany |
| Lista zajęć | Wnioski i decyzje |
| Przeszłość | Przyszłość |
W praktyce kontrolnej to właśnie brak oceny efektywności (a nie brak zajęć) jest najczęściej kwestionowany.
👇 Przeczytaj:
5 kroków oceny efektywności – prosty standard szkolny
Ten model sprawdza się zarówno w dokumentacji bieżącej, jak i przy IPET, WOPFU oraz podsumowaniach semestralnych.
1️⃣ Jakie były potrzeby ucznia? (1–3 zdania)
Krótko, funkcjonalnie, bez diagnozowania ponad kompetencje szkoły.
✔️ trudność w…
✔️ obserwowane zachowania…
✔️ wpływ na funkcjonowanie szkolne…
2️⃣ Jaką pomoc wdrożono?
- formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej (PPP),
- dostosowania organizacyjne i dydaktyczne,
- wsparcie nauczycieli i specjalistów.
Nie opisujemy przebiegu zajęć – tylko zakres pomocy.
3️⃣ Jak mierzymy zmianę? (wskaźniki)
Ocena efektywności musi mieć punkt odniesienia.
Nie „wydaje się”, tylko konkret.
Przykładowe wskaźniki:
- częstość zachowań,
- czas reakcji,
- liczba ukończonych zadań,
- poziom samodzielności,
- obserwowalny dobrostan.
4️⃣ Co się poprawiło / nie poprawiło?
- co działa – i dlaczego,
- co nie działa – i dlaczego,
- bez oceniania ucznia,
- bez obwiniania rodziny czy szkoły.
5️⃣ Wnioski i decyzje
To najważniejsza część dokumentu.
- kontynuujemy,
- modyfikujemy (jak konkretnie),
- kończymy pomoc,
- kierujemy do dalszej diagnozy lub konsultacji.
WZÓR – arkusz oceny efektywności PPP (do skopiowania)
Uczeń: ………………………………………
Okres oceny: ……………………………
Zespół: ……………………………………
Formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej:
(np. TUS, zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze, konsultacje pedagoga, dostosowania)
Wskaźniki (zaznacz / uzupełnij):
☐ frekwencja i aktywny udział (0–2)
☐ zmiana zachowania (częstość / czas)
☐ wyniki edukacyjne (np. liczba ukończonych zadań)
☐ funkcjonowanie społeczne (inicjacje / reakcje)
☐ dobrostan emocjonalny (napięcie, regulacja, przerwy)
Ocena efektywności:
Co działa (dlaczego):
……………………………………………………………………
Co nie działa (dlaczego):
……………………………………………………………………
Rekomendacje na kolejny okres:
……………………………………………………………………
Decyzja zespołu:
☐ kontynuować
☐ modyfikować
☐ zakończyć
☐ skierować do dodatkowej diagnozy / konsultacji (jakiej?)
PRZYKŁAD – uczeń z zespołem Aspergera, klasa 6
Potrzeba
Uczeń przejawia trudności w pracy zespołowej, wysoki poziom napięcia w sytuacjach zmiany planu oraz skłonność do konfliktów w sytuacjach niejednoznacznych społecznie.
Zastosowana pomoc
- Trening Umiejętności Społecznych – 1× w tygodniu
- Konsultacje z pedagogiem szkolnym – 2× w miesiącu
- Dostosowania:
- jasno określone role w pracy grupowej,
- instrukcje pisemne,
- stała „procedura sporu” (kroki postępowania).
Efekty – wskaźniki
- spadek liczby konfliktów podczas pracy w grupie
(z ok. 2–3 tygodniowo do 0–1), - częstsze zgłaszanie niepewności w formie pytania
(„czy dobrze rozumiem…”) zamiast eskalacji sporu, - utrzymująca się wysoka reakcja stresowa przy nagłych zmianach zastępstw.
Wnioski i rekomendacje
- kontynuować Trening Umiejętności Społecznych,
- rozszerzyć wsparcie o trening elastyczności poznawczej
(scenariusze „co jeśli…”), - wprowadzić stałą kartę „Plan B” na sytuacje zastępstw.
Dlaczego ta forma jest bezpieczna formalnie?
✔️ opiera się na obserwowalnych wskaźnikach
✔️ oddziela działania od efektów
✔️ pokazuje proces decyzyjny szkoły
✔️ jest czytelna dla dyrektora i organu nadzoru
✔️ chroni nauczyciela i specjalistę
👇 Przeczytaj:
📌 ROZWINIĘCIE
Pakiet przykładów ocen efektywności „na kontrolę”
Poniższa sekcja jest napisana językiem formalnym, neutralnym i odpornym na zakwestionowanie.
Jak powinna wyglądać ocena efektywności „czytelna dla kontroli”?
Podczas kontroli (kuratorium, organ prowadzący) analizowane są trzy kluczowe elementy:
- Czy szkoła określiła punkt wyjścia (potrzeby ucznia)
- Czy wskazano mierzalne kryteria oceny zmiany
- Czy zespół podjął decyzję na przyszłość (wnioski)
Poniżej znajdują się wzorcowe przykłady ocen efektywności, które spełniają te trzy warunki.
🧩 PRZYKŁAD 1 – ASD (spektrum autyzmu)
Ocena efektywności udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej
Potrzeby ucznia (stan wyjściowy):
Uczeń przejawiał trudności w zakresie regulacji emocjonalnej oraz reagował wzrostem napięcia w sytuacjach zmiany planu dnia i niejednoznacznych poleceń, co wpływało na jego funkcjonowanie w klasie.
Zastosowana pomoc:
Zajęcia rewalidacyjne ukierunkowane na komunikację i samoregulację, konsultacje pedagoga specjalnego, dostosowania organizacyjne (wizualny plan dnia, zapowiedzi zmian, instrukcje pisemne).
Wskaźniki oceny efektywności:
- liczba sytuacji dezorganizacji emocjonalnej,
- sposób sygnalizowania trudności,
- reakcja na zapowiedziane zmiany.
Ocena efektywności:
Zaobserwowano zmniejszenie liczby sytuacji dezorganizacji emocjonalnej oraz wzrost samodzielnego sygnalizowania trudności przez ucznia. Uczeń lepiej funkcjonuje przy zapowiedzianych zmianach organizacyjnych.
Wnioski i decyzja:
Pomoc uznaje się za częściowo efektywną.
Zaleca się kontynuację wsparcia oraz jego modyfikację poprzez wzmocnienie strategii radzenia sobie w sytuacjach nagłych zmian.
🧩 PRZYKŁAD 2 – Zespół Aspergera (ZA)
Potrzeby ucznia:
Uczeń doświadczał trudności w pracy zespołowej oraz reagował impulsywnie w sytuacjach konfliktowych i niejednoznacznych społecznie.
Zastosowana pomoc:
Trening Umiejętności Społecznych, konsultacje pedagoga szkolnego, wprowadzenie jasnych zasad pracy w grupie oraz procedury rozwiązywania sporów.
Wskaźniki:
- liczba konfliktów podczas pracy w grupie,
- sposób reagowania w sytuacjach nieporozumień,
- inicjowanie komunikacji zamiast eskalacji.
Ocena efektywności:
Odnotowano spadek liczby konfliktów oraz częstsze stosowanie przez ucznia strategii komunikacyjnych zamiast reakcji impulsywnych. Nadal obserwuje się podwyższony poziom napięcia w sytuacjach nagłych zmian organizacyjnych.
Wnioski:
Pomoc uznaje się za efektywną w zakresie relacji rówieśniczych.
Rekomenduje się rozszerzenie działań o elementy treningu elastyczności poznawczej.
🧩 PRZYKŁAD 3 – brak wyraźnych efektów (bardzo ważny na kontrolę)
Ten przykład jest kluczowy – pokazuje, że brak efektów ≠ błąd szkoły, jeśli został prawidłowo opisany.
Ocena efektywności:
W okresie objętym oceną nie zaobserwowano istotnej zmiany w zakresie funkcjonowania ucznia pomimo systematycznego udzielania pomocy.
Wnioski:
Zespół uznaje dotychczasowe oddziaływania za niewystarczające w obecnej formie i rekomenduje:
- modyfikację zakresu wsparcia,
- rozważenie pogłębionej diagnozy,
- dostosowanie form pomocy do aktualnych potrzeb ucznia.
👉 Taki zapis chroni szkołę i pokazuje rzetelną analizę.
Dlaczego te przykłady są „kontroloodporne”?
✔️ jasno oddzielają działania od efektów
✔️ operują obserwowalnymi wskaźnikami, nie ocenami
✔️ zawierają wnioski i decyzję zespołu
✔️ są spójne z IPET i WOPFU
✔️ nie zawierają języka oceniającego ucznia
🔗 Powiązane artykuły
- Ocena efektywności udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej dziecku ze spektrum autyzmu
- Ocena efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci ze spektrum autyzmu i ADHD
- Przykładowa ocena opisowa ucznia z autyzmem / Zespołem Aspergera
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć.
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych, scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 