Praktyczny przewodnik z przykładami zajęć terapii pedagogicznej, wspierający rozwój samodzielności i organizacji u dzieci z ASD.
Uczenie uczniów ze spektrum autyzmu (ASD) skutecznych nawyków jest kluczowe dla ich rozwoju i codziennego funkcjonowania. Inspirując się koncepcją Atomowych Nawyków autorstwa Jamesa Cleara, możemy dostosować te strategie do potrzeb dzieci z ASD, wspierając ich w budowaniu małych, ale znaczących zmian.
Czym są Atomowe Nawyki?
Atomowe Nawyki to małe działania, które dzięki systematyczności prowadzą do wielkich zmian. Ich skuteczność opiera się na stopniowym wdrażaniu nawyków, które są łatwe do powtarzania, a także na eliminacji przeszkód w ich realizacji.
Dla dzieci ze spektrum autyzmu kluczowe jest, aby te nawyki były:
- Proste: Małe i konkretne działania, które są łatwe do zrozumienia.
- Regularne: Powtarzane w przewidywalnym rytmie.
- Wspierające rozwój: Dopasowane do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka.
Jak wprowadzać Atomowe Nawyki u dzieci z ASD?
1. Zrozumienie potrzeb i możliwości ucznia
Przed rozpoczęciem pracy nad nawykami należy dokładnie poznać ucznia: jego zdolności, preferencje, trudności oraz potrzeby sensoryczne. Warto także określić, które obszary wymagają wsparcia, np. samodzielność, regulacja emocji czy planowanie.
Przykład:
Jeśli dziecko ma trudności z przygotowaniem plecaka do szkoły, nawykiem może być stopniowe wprowadzanie prostego schematu, np. „Zawsze wkładam piórnik jako pierwszy”.
2. Wybór małych kroków
Atomowe Nawyki opierają się na mikroakcjach, które są łatwe do wdrożenia. U dzieci z ASD warto zacząć od prostych, konkretnych czynności.
Przykład:
- Nawyk: Mycie rąk przed jedzeniem.
- Mały krok: Dziecko najpierw uczy się podchodzić do umywalki, później odkreca wodę, a następnie używa mydła.
3. Tworzenie wyraźnych wskazówek
Dzieci ze spektrum autyzmu często lepiej reagują na wizualne przypomnienia niż werbalne polecenia. Tablice z obrazkami, schematy działań czy aplikacje mobilne mogą być pomocne w utrwalaniu nawyków.
Narzędzia:
- Tablice motywacyjne.
- Wizualne harmonogramy.
- Karty z krokami do wykonania zadania.
4. Nagrody i wzmocnienia pozytywne
Po każdym wykonaniu nawyku warto wprowadzić system nagród, który dodatkowo zmotywuje dziecko do działania. Nagroda może być małym gestem, np. pochwałą, naklejką, lub czymś bardziej konkretnym, np. dodatkowym czasem na ulubioną aktywność.
Przykład:
Dziecko samodzielnie umyło ręce? Chwaląc je, dodaj komentarz: „Świetnie, mycie rąk to bardzo ważny nawyk!”.
5. Łączenie nawyków z rutyną
Nawyki są łatwiejsze do zapamiętania, jeśli zostaną połączone z już istniejącą rutyną. Wprowadzenie nowych nawyków w powtarzalnych momentach dnia (np. po posiłku, przed snem) ułatwia ich utrwalenie.
Przykład:
- Po powrocie do domu dziecko zawsze odkłada buty na miejsce.
- Przed snem dziecko zawsze ustawia budzik na poranek.
6. Monitorowanie postępów
Regularna ocena skuteczności wdrażania nawyków pozwala na wprowadzanie ewentualnych zmian w strategii. Można prowadzić dziennik nawyków, w którym zaznacza się, jakie działania zostały zrealizowane.
Przykładowe Atomowe Nawyki dla dzieci z ASD
- Samodzielność
- Mycie rąk przed jedzeniem.
- Składanie plecaka na następny dzień.
- Regulacja emocji
- Codzienne wykonywanie prostych technik oddechowych.
- Używanie karty emocji do określania swojego samopoczucia.
- Porządek
- Odkładanie zabawek na miejsce.
- Układanie książek na półce.
Najczęstsze wyzwania i jak sobie z nimi radzić
- Brak motywacji dziecka
- Stosuj system nagród i pochwał.
- Dostosuj zadania do zainteresowań dziecka.
- Problemy z rutyną
- Użyj wizualnych przypomnień.
- Łącz nowe nawyki z codziennymi czynnościami.
- Zbyt skomplikowane nawyki
- Rozbij działania na małe kroki.
- Skup się na jednym nawyku naraz.
Najczęściej zadawane pytania:
1. Czy Atomowe Nawyki są odpowiednie dla dzieci z ASD?
Tak, pod warunkiem, że są dostosowane do indywidualnych potrzeb dziecka. Kluczowe jest, aby wprowadzać je w sposób stopniowy i oparty na wizualnym wsparciu.
2. Jak długo trwa wprowadzenie nowego nawyku?
Proces może zająć od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od złożoności nawyku i możliwości dziecka. Ważna jest regularność i cierpliwość.
3. Jak radzić sobie, gdy dziecko nie chce współpracować?
Spróbuj znaleźć motywator, który zmotywuje dziecko do działania, np. ulubioną zabawę lub nagrodę. Dostosuj zadanie tak, aby było bardziej atrakcyjne.
Dzięki wdrażaniu Atomowych Nawyków pedagogowie i terapeuci mogą skutecznie wspierać dzieci ze spektrum autyzmu w codziennym funkcjonowaniu. Małe, regularne zmiany prowadzą do wielkich postępów, budując samodzielność i pewność siebie uczniów. Wszystko zaczyna się od pierwszego kroku – od małego, ale znaczącego działania!
Scenariusz zajęć terapii pedagogicznej: Wdrażanie Atomowych Nawyków u uczniów z ASD
Temat: „Codzienna rutyna – nauka odkładania przedmiotów na miejsce”
Cele zajęć:
- Główny cel terapeutyczny: Nauka prostego nawyku odkładania przedmiotów na wyznaczone miejsce.
- Cele szczegółowe:
- Rozwijanie umiejętności samodzielności i organizacji.
- Budowanie rutyny poprzez powtarzalne działania.
- Wzmacnianie motywacji dzięki pozytywnym wzmocnieniom.
Czas trwania:
40 minut
Grupa docelowa:
Uczeń/uczniowie ze spektrum autyzmu w wieku 7-12 lat, wymagający wsparcia w zakresie budowania nawyków związanych z codziennym porządkiem.
Potrzebne materiały:
- Pojemniki, pudełka lub półki oznaczone obrazkami (np. zabawki, książki, kredki).
- Wizualny plan aktywności (np. piktogramy).
- Tablica motywacyjna z miejscem na naklejki lub pieczątki.
- Kolorowe naklejki jako nagrody.
- Zabawki, książki, przedmioty codziennego użytku.
Przebieg zajęć:
1. Wprowadzenie (5 minut)
- Powitanie ucznia i wyjaśnienie celu zajęć w sposób prosty i zrozumiały:
„Dzisiaj będziemy się uczyć, jak odkładać rzeczy na swoje miejsce. To pomoże Ci szybciej znaleźć ulubione zabawki lub książki!” - Pokazanie wizualnego planu zajęć i omówienie kroków.
- Zapewnienie ucznia o wsparciu: „Będę Ci pomagać i pokażę, jak to zrobić krok po kroku.”
2. Część główna (25 minut)
A. Demonstracja (5 minut)
- Terapeuta pokazuje krok po kroku, jak odkładać wybrany przedmiot na miejsce.
„Zabieram zabawkę i odkładam ją do pudełka z napisem ‚Zabawki’. Patrz, to jest jej miejsce!” - Przy każdym kroku użycie prostych komunikatów i wskazówek wizualnych.
B. Praktyka kierowana (10 minut)
- Uczeń z pomocą terapeuty ćwiczy odkładanie przedmiotów.
- Każde działanie jest komentowane i wzmacniane pozytywnie, np.:
„Świetnie, odłożyłeś książkę na półkę! To bardzo dobry nawyk!”
C. Samodzielna praktyka (10 minut)
- Uczeń próbuje samodzielnie wykonać zadanie.
- Terapeuta oferuje pomoc tylko wtedy, gdy uczeń wyraźnie jej potrzebuje.
3. Podsumowanie (10 minut)
A. Rozmowa z uczniem (5 minut)
- Krótkie podsumowanie zajęć:
„Zobacz, jak dobrze Ci poszło! Teraz Twoje rzeczy są na swoim miejscu i łatwo je znaleźć.” - Zapytanie ucznia o wrażenia: „Czy to było łatwe? Co podobało Ci się najbardziej?”
B. Wzmocnienie pozytywne (5 minut)
- Wręczenie nagrody, np. naklejki, i wpisanie punktu na tablicę motywacyjną.
„Brawo! Otrzymujesz naklejkę, bo wykonałeś zadanie jak prawdziwy mistrz!”
Modyfikacje dla uczniów z różnym poziomem funkcjonowania:
- Uczniowie o wyższym poziomie funkcjonowania: Można zwiększyć liczbę przedmiotów do odłożenia lub wprowadzić bardziej złożone czynności, np. sortowanie rzeczy według kategorii.
- Uczniowie z większymi trudnościami: Zadanie można uprościć, np. pracować tylko z jednym przedmiotem i skrócić czas zajęć.
Ewaluacja:
- Czy uczeń był w stanie samodzielnie wykonać zadanie?
- Czy wykazywał motywację do działania?
- Jak reagował na wzmocnienia pozytywne?
Kontynuacja w domu:
- Współpraca z rodzicami: Terapeuta proponuje rodzicom, aby kontynuowali wdrażanie nawyku w domu przy użyciu podobnych narzędzi, np. wizualnych harmonogramów.
Scenariusz ten pozwala na stopniowe i systematyczne wdrażanie Atomowych Nawyków w codzienną rutynę ucznia z ASD, wspierając jego samodzielność i organizację. Małe kroki prowadzą do wielkich zmian!
autyzmwszkole.com 