W dokumentacji ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego są dwa narzędzia, które powinny działać jak para: „diagnoza → plan → działanie → ewaluacja”:
- WOPFU (Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia) – opisuje jak uczeń funkcjonuje teraz (mocne strony, trudności, bariery, potrzeby, warunki uczenia się).
- IPET (Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny) – odpowiada na pytanie co robimy od jutra, żeby uczeń mógł się uczyć, rozwijać i uczestniczyć w życiu klasy.
W 2026 temat „diagnozy funkcjonalnej” jest szczególnie gorący, bo MEN od dłuższego czasu komunikuje prace nad oceną funkcjonalną jako narzędziem wspierającym edukację włączającą, a w debacie publicznej pojawia się data 1 kwietnia 2026 – jednocześnie część źródeł podkreśla, że projektowane rozwiązania nie były jeszcze formalnie ogłoszone jako obowiązujące (stan na przełom stycznia/lutego 2026). (Gov.pl)
WOPFU i IPET w kształceniu specjalnym obowiązują jednak niezależnie od tej dyskusji – wynikają wprost z rozporządzenia o organizacji kształcenia specjalnego. (Dziennik Ustaw)
1) Podstawa prawna i terminy, które realnie „rządzą” w szkole
Najważniejszy akt wykonawczy, na który praktycy najczęściej się powołują, to Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. (tekst jednolity m.in. Dz.U. 2020 poz. 1309) dotyczące warunków organizowania kształcenia specjalnego. (Dziennik Ustaw)
Terminy IPET
IPET opracowuje się na okres, na jaki wydano orzeczenie (nie dłużej niż etap edukacyjny) i w terminie:
- do 30 września – jeśli uczeń zaczyna w danej placówce od początku roku szkolnego,
- albo w ciągu 30 dni od złożenia orzeczenia w szkole/przedszkolu – jeśli orzeczenie dostarczono w trakcie roku. (Portal Oświatowy)
Minimum 2× w roku: WOPFU + ocena efektywności IPET
Zespół co najmniej dwa razy w roku szkolnym dokonuje okresowej WOPFU, uwzględnia ocenę efektywności programu i w razie potrzeby modyfikuje IPET. (Inforlex)
2) WOPFU jako diagnoza funkcjonalna: co to znaczy „funkcjonalna” w praktyce?
„Funkcjonalna” = nie „opis cech”, tylko opis działania w realnych sytuacjach.
Zamiast:
- „uczeń ma trudności w komunikacji”
piszemy funkcjonalnie:
- „w sytuacji zmiany aktywności uczeń nie komunikuje potrzeby przerwy słowem/gestem; reaguje wycofaniem lub wzrostem napięcia; działa wsparcie: karta ‘przerwa’ + odliczanie 3-2-1”.
To jest różnica, która potem robi spójność WOPFU → IPET.
Złota zasada WOPFU
Każdy wniosek powinien mieć 3 elementy:
- Sytuacja (kiedy? w jakich warunkach?)
- Zachowanie/funkcjonowanie (co konkretnie uczeń robi/nie robi?)
- Wniosek dla wsparcia (co działa / co jest barierą / jak modyfikujemy środowisko?)
👇 Przeczytaj:
3) Jak zorganizować WOPFU krok po kroku (żeby to nie była tylko„papierologia”)
Krok 1. Zbierz dane (wspólny język zespołu)
Źródła:
- obserwacje na lekcjach/przerwach,
- próbki prac,
- diagnozy i opinie specjalistów (psycholog, pedagog, logopeda, SI),
- wywiad z rodzicami + (jeśli możliwe) perspektywa ucznia.
Tip: uzgodnijcie 5–7 „sytuacji kluczowych” do obserwacji (np. początek lekcji, przerwa, praca w parach, hałas, sprawdzian, zmiana sali).
👇 Przeczytaj:
Krok 2. Opisz funkcjonowanie w obszarach (praktyczny zestaw rubryk)
Najczęściej „czytelny” układ WOPFU:
- uczestnictwo i zachowanie w klasie (reguły, zmiana, tempo, przewidywalność),
- komunikacja (rozumienie, ekspresja, pragmatyka),
- relacje i kompetencje społeczne,
- emocje i samoregulacja (triggery, sygnały przeciążenia, strategie),
- funkcje poznawcze i uczenie się (uwaga, pamięć, elastyczność, planowanie),
- sensoryka i potrzeby środowiskowe,
- motoryka i samoobsługa,
- mocne strony / zainteresowania (obowiązkowo – to paliwo do działań).
Krok 3. Wnioski i priorytety (maks. 3–5 na semestr)
To jest miejsce, gdzie WOPFU przechodzi w IPET:
- „bariera” → „dostosowanie”
- „potrzeba” → „cel”
- „co działa” → „metoda”
4) IPET jako plan działania: jak zbudować go „na WOPFU”, a nie obok niej?
IPET ma być odpowiedzią na pytanie:
Jakie cele wybieramy i jakie działania wprowadzamy, żeby zmienić funkcjonowanie ucznia w konkretnych sytuacjach?
Rdzeń dobrego IPET = matryca 1 strony
Najprostszy i najbezpieczniejszy układ:
Obszar → cel (mierzalny) → działania → dostosowania → odpowiedzialni → wskaźniki → termin → ewaluacja
I dopiero potem:
- formy pomocy (rewalidacja, zajęcia specjalistyczne, dostosowania w klasie),
- metody (TEACCH, struktura, AAC/PECS, scenariusze społeczne itd.),
- współpraca z rodzicami.
5) Przykład: 3 mini-przejścia WOPFU → IPET (ASD)
A) Komunikacja potrzeb
WOPFU (wniosek funkcjonalny): w sytuacji trudności uczeń nie prosi o pomoc; rośnie napięcie, odkłada pracę. Działa: wybór z dwóch + karta „pomóż”.
IPET (cel): „W 4/5 sytuacji trudności uczeń zainicjuje prośbę o pomoc kartą/gestem/słowem w ciągu 30 sekund.”
Działania: modelowanie, podpowiedź malejąca, stała karta na ławce, wzmacnianie.
Wskaźnik: arkusz częstotliwości, 2 tygodnie pomiaru.
B) Zmiana i elastyczność
WOPFU: zmiana planu = przeciążenie; potrzebuje uprzedzenia i przewidywalności.
IPET (cel): „Uczeń zastosuje strategię ‘stop–oddech–plan B’ przy zmianie aktywności 3× w tygodniu z podpowiedzią wizualną.”
Działania: plan dnia, zapowiedź 5–2–1 min, karta ‘plan B’, trening w bezpiecznych mikro-zmianach.
C) Praca w parze
WOPFU: uczeń woli pracę indywidualną; w parze milknie/oddala się; działa jasno rozpisana rola i czas.
IPET (cel): „Uczeń wykona 1 rolę w parze (np. ‘czytam’ / ‘piszę’ / ‘sprawdzam’) przez 6–8 minut w 2 aktywnościach tygodniowo.”
Działania: role na kartach, timer, wybór partnera, start od ‘pary równoległej’.
6) Ewaluacja: najczęstszy błąd i najprostszy fix
Błąd: „Postępy są widoczne / uczeń robi postępy.”
Fix: trzy zdania na dowodach:
- Co było celem? (1 zdanie)
- Jaki jest wynik / wskaźnik? (liczba, częstość, procent, czas)
- Wniosek: zostaje / modyfikujemy / zamykamy cel + co dalej.
To jest zgodne z logiką: WOPFU → IPET → ocena efektywności → modyfikacja (minimum 2× w roku). (Inforlex)
👇 Przeczytaj:
7) Checklista „spójność WOPFU i IPET” (do szybkiej autokontroli)
WOPFU
- opisy są sytuacyjne (kiedy, gdzie, w jakich warunkach)
- są mocne strony + bariery + to, co działa
- są 3–5 priorytetów na semestr
IPET
- każdy cel wynika z WOPFU (da się wskazać akapit-źródło)
- cele są mierzalne i mają wskaźniki
- działania odpowiadają na bariery środowiskowe (nie tylko „ćwiczymy z uczniem”)
- jest plan ewaluacji (kto, kiedy, jak zbiera dane)
8) Co z „oceną funkcjonalną” MEN w 2026 – jak to mądrze komunikować w artykule?
Warto dopisać krótki akapit „aktualizacyjny”:
- MEN komunikuje prace nad oceną funkcjonalną jako narzędziem wspierającym edukację włączającą. (Gov.pl)
- W przestrzeni publicznej pojawia się data 1 kwietnia 2026, ale część źródeł wskazuje, że projektowane rozwiązania nie były jeszcze ogłoszone jako obowiązujące (ważne: bez straszenia, raczej „monitorujemy”). (epedagogika.pl)
- Niezależnie od tego: WOPFU i IPET w kształceniu specjalnym mają jasną podstawę prawną i są „tu i teraz”. (Dziennik Ustaw)
Poniżej wklejam gotową MATRYCĘ IPET NA 1 STRONĘ – dokładnie taką, jakiej najczęściej szukają nauczyciele, pedagodzy specjalni i dyrektorzy: czytelną, bezpieczną formalnie i ściśle opartą na WOPFU.
Możesz ją wkleić 1:1 do Worda / LibreOffice, wydrukować albo zapisać jako PDF.
📄 IPET – MATRYCA 1-STRONICOWA
(plan działania oparty na WOPFU / diagnozie funkcjonalnej)
Imię i nazwisko ucznia: ………………………………………
Klasa / oddział: ………………………………………
Okres obowiązywania IPET: ………………………………………
Podstawa: Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr ………
Data opracowania: ………………………………………
🔍 1. KLUCZOWE WNIOSKI Z WOPFU (DIAGNOZA FUNKCJONALNA)
(tylko najważniejsze – max. 3–5 punktów)
- …………………………………………………………………………………………………
- …………………………………………………………………………………………………
- …………………………………………………………………………………………………
Mocne strony / zasoby ucznia:
…………………………………………………………………………………………………
🎯 2. CELE IPET – PRIORYTETY NA OKRES (SEMESTR / ROK)
(cele mierzalne, wynikające wprost z WOPFU)
| Obszar funkcjonowania | Cel (co uczeń zrobi w konkretnej sytuacji) | Wskaźnik sukcesu |
|---|---|---|
| ☐ komunikacja | ……………………………………………………… | …………………… |
| ☐ emocje / regulacja | ……………………………………………………… | …………………… |
| ☐ funkcjonowanie w klasie | ……………………………………………………… | …………………… |
🧩 3. DZIAŁANIA I FORMY WSPARCIA
| Cel | Działania (co robimy konkretnie) | Kto | Częstotliwość |
|---|---|---|---|
| 1 | ………………………………………… | ……… | …………… |
| 2 | ………………………………………… | ……… | …………… |
✔ dostosowania organizacyjne
✔ strategie pracy
✔ wsparcie środowiskowe (nie tylko „ćwiczenia z uczniem”)
🏫 4. DOSTOSOWANIA WARUNKÓW KSZTAŁCENIA
☐ organizacja przestrzeni
☐ tempo pracy / ilość materiału
☐ sposób komunikowania poleceń
☐ ocenianie i sprawdzanie wiedzy
Opis (konkretnie):
…………………………………………………………………………………………………
🧠 5. METODY I NARZĘDZIA PRACY
☐ strukturyzacja / wizualizacja
☐ AAC / PECS / komunikacja wspomagająca
☐ scenariusze społeczne
☐ trening umiejętności emocjonalnych
☐ inne: ……………………………………
📊 6. MONITOROWANIE I EWALUACJA
Jak mierzymy postęp?
☐ obserwacja
☐ arkusz częstotliwości
☐ próbki prac
☐ skale / checklisty
Termin ewaluacji: ………………………………………
Odpowiedzialni: ………………………………………
🔁 7. WNIOSKI DO KOLEJNEGO OKRESU
☐ cel zrealizowany – zamykamy
☐ cel w trakcie – kontynuujemy
☐ modyfikujemy (jak?): ……………………………………
👥 8. WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI
☐ przekazywanie strategii do domu
☐ konsultacje / spotkania
☐ spójne komunikaty i narzędzia
Ustalenia:
…………………………………………………………………………………………………
✍️ Podpisy zespołu:
Wychowawca …………………
Pedagog / psycholog …………………
Specjalista …………………
Dyrektor …………………
✅ Dlaczego ta matryca „działa” w praktyce?
- jest ściśle powiązana z WOPFU (bez ryzyka „oderwanego IPET-u”),
- ułatwia ewaluację efektywności (MEN / nadzór),
- mieści się na 1 stronie A4,
- chroni przed ogólnikami typu „uczeń będzie się rozwijał”,
- idealna na zebranie zespołu, kontrolę i archiwum.
👇 Przeczytaj:
9) Czytaj także
- https://autyzmwszkole.com/2025/09/23/ipet-wopfu-dla-ucznia-ze-spektrum-autyzmu-kompletny-przewodnik/ (autyzmwszkole.com)
- https://autyzmwszkole.com/2026/02/09/ipet-wopfu-dla-ucznia-ze-spektrum-autyzmu-kompletny-przewodnik-2/ (autyzmwszkole.com)
- https://autyzmwszkole.com/2025/11/20/roznice-wopfu-vs-ipet-kompletny-przewodnik/ (autyzmwszkole.com)
- (dodatkowo – zakładka z inspiracjami do IPET/WOPFU) https://autyzmwszkole.com/pomysly-do-ipet-u/ (autyzmwszkole.com)
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy WOPFU i IPET to to samo?
Nie. WOPFU opisuje funkcjonowanie ucznia (diagnoza), a IPET planuje działania i wsparcie na tej podstawie. (Inforlex)
Kiedy szkoła musi opracować IPET?
Do 30 września (jeśli uczeń jest od początku roku) albo w ciągu 30 dni od złożenia orzeczenia w placówce. (Portal Oświatowy)
Jak często robi się WOPFU i ocenę efektywności IPET?
Co najmniej 2 razy w roku szkolnym – z możliwością modyfikacji IPET, gdy są ku temu potrzeby. (Inforlex)
Kto tworzy WOPFU i IPET?
Zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem (praktycznie: wychowawca, nauczyciele, psycholog/pedagog/logopeda itd.) – zgodnie z organizacją pracy zespołu w rozporządzeniu. (Inforlex)
Jak pisać cele w IPET, żeby były „bezpieczne” do dokumentacji?
Cel = zachowanie w sytuacji + warunki + miara (czas/częstotliwość/procent) + termin. To ułatwia ewaluację i chroni przed ogólnikami. (Inforlex)
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Przewijaj)
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 