Zajęcia rewalidacyjne dla dziecka ze spektrum autyzmu, które uwzględniają uczenie strategii radzenia sobie z lękami i trudnościami sensorycznymi. Poniżej przedstawiam przykład zajęć, które można zastosować w kontekście programu wspomagania rozwoju:

Cel zajęć: Nauczanie dziecka strategii radzenia sobie z lękami i trudnościami sensorycznymi oraz rozwijanie jego umiejętności samoświadomości i samoobserwacji.

Materiały potrzebne:

• Karty obrazkowe z emocjami.
• Materiały sensoryczne, takie jak piasek kinetyczny, gumki sensoryczne, kuleczki żelowe itp.
• Zestaw narzędzi do relaksacji, np. przyrządy do masażu, wibracyjne zabawki.
• Karty z opisem strategii radzenia sobie z lękiem.

Przebieg zajęć:

1. Rozpoczęcie: Rozpocznij zajęcia od krótkiej rozmowy na temat emocji. Pokaż karty obrazkowe z różnymi emocjami (szczęście, smutek, złość, strach) i poproś dziecko, aby opowiedziało, kiedy ostatnio odczuło takie emocje.
2. Ćwiczenia sensoryczne: Przejdź do ćwiczeń sensorycznych. Zapewnij dziecku dostęp do różnych materiałów sensorycznych i zachęcaj je do ich eksploracji. Może to pomóc dziecku w zrozumieniu swoich reakcji sensorycznych i odczuwaniu przyjemności z interakcji z różnymi teksturami i bodźcami.
3. Relaksacja: Wykorzystaj narzędzia do relaksacji, aby pomóc dziecku osiągnąć stan relaksu. To może obejmować delikatny masaż, korzystanie z wibracyjnych zabawek lub wykonywanie ćwiczeń oddechowych. Dziecko może również uczyć się samoobserwacji i rozpoznawania, kiedy jest napięte lub zestresowane.
4. Strategie radzenia sobie z lękiem: Przejdź do omawiania różnych strategii radzenia sobie z lękiem. Przy użyciu kart z opisem strategii, pokaż dziecku różne techniki, takie jak głębokie oddychanie, myślenie pozytywne, wyobrażanie sobie bezpiecznego miejsca itp. Zachęć dziecko do wypróbowania tych strategii i zadawania pytań na ich temat.
5. Rola gry: Zagraj razem z dzieckiem w rolę sytuacji, które mogą wywołać lęk. Na przykład, możecie udawać, że jesteście na placu zabaw i dziecko odczuwa lęk przed huśtawką. Praktykujcie strategie radzenia sobie z tym lękiem w bezpiecznym otoczeniu.
6. Podsumowanie: Zakończ zajęcia krótką rozmową na temat tego, co dziecko nauczyło się podczas zajęć. Zachęć je do wyrażenia swoich uczuć i myśli dotyczących strategii radzenia sobie z lękiem i trudnościami sensorycznymi.
7. Zadanie domowe: Daj dziecku zadanie domowe, aby kontynuowało praktykowanie tych strategii w codziennym życiu i przynosiło na kolejne zajęcia swoje refleksje.

Regularne zajęcia rewalidacyjne, które uwzględniają naukę radzenia sobie z lękami i trudnościami sensorycznymi, mogą pomóc dziecku ze spektrum autyzmu w budowaniu umiejętności samoregulacji i lepszym rozumieniu własnych potrzeb emocjonalnych i sensorycznych.

Przykładowe ćwiczenia sensoryczne

Ćwiczenia sensoryczne są istotnym elementem terapii dla dzieci ze spektrum autyzmu. Pomagają one dziecku w lepszym rozumieniu i regulowaniu swoich reakcji na bodźce sensoryczne. Oto przykłady ćwiczeń sensorycznych:

1. Gra w układanki sensoryczne:
   • Przygotuj różne materiały sensoryczne, takie jak ryż, groch, piasek kinetyczny, lub kamyki.
   • Daj dziecku do dyspozycji różne kształty i figurki, a następnie zachęcaj je do tworzenia obrazków, układając je na powierzchni materiału sensorycznego.
2. Zabawa w skrzynię sensoryczną:
   • Przygotuj specjalną skrzynię sensoryczną, w której dziecko może eksplorować różne materiały sensoryczne, takie jak kuleczki żelowe, gumki sensoryczne, tkaniny o różnych fakturach itp.
   • Daj dziecku swobodę w badaniu i odkrywaniu tych materiałów.
3. Masowanie rąk i stóp:
   • Zabawa w masaż może pomóc dziecku w regulowaniu bodźców sensorycznych.
   • Delikatnie masuj dłonie i stopy dziecka za pomocą miękkiego masażera lub kremu do masażu.
4. Zabawa w basenie sensorycznym:
   • W dużym basenie lub wanience wypełnij wodą i dodaj piankę lub zabawki sensoryczne.
   • Daj dziecku czas na zabawę w wodzie, eksplorację i relaks.
5. Gra w skakankę sensoryczną:
   • Zawieś skakankę sensoryczną na drzwiach lub suficie.
   • Dziecko może skakać lub huśtać się na niej, co pomaga w regulacji bodźców sensorycznych.
6. Zabawy z oświetleniem sensorycznym:
   • Stwórz specjalne miejsce z różnymi rodzajami oświetlenia sensorycznego, takimi jak lampa lavalamp, świetlna latarka, czy projektor gwiazd na sufit.
   • Dziecko może obserwować i reagować na różne efekty świetlne.
7. Zabawy z zapachami:
   • Przygotuj różne zapachy, na przykład olejki eteryczne, świeże kwiaty, lub przyprawy.
   • Daj dziecku możliwość powąchania i identyfikowania różnych zapachów.
8. Praca z chusteczkami zapachowymi:
   • Przygotuj chusteczki nasączone różnymi zapachami, takimi jak wanilia, mięta, cytryna.
   • Dziecko może używać chusteczek do identyfikowania i różnicowania zapachów.
9. Gra w gąbkę sensoryczną:
   • Daj dziecku różne gąbki o różnych fakturach i rozmiarach.
   • Dziecko może eksplorować tekstury gąbek i używać ich do malowania lub odciskania wzorów.
10. Zabawy z dźwiękami:
    • Stwórz zestaw instrumentów muzycznych i zachęcaj dziecko do eksperymentowania z dźwiękami.
    • Dziecko może odkrywać różne brzmienia i rytmiczne sekwencje.

Wszystkie te ćwiczenia sensoryczne mogą pomóc dziecku ze spektrum autyzmu w regulacji bodźców sensorycznych i lepszym zrozumieniu własnych potrzeb sensorycznych. Ważne jest, aby dostosować ćwiczenia do indywidualnych preferencji i komfortu dziecka oraz monitorować jego reakcje, aby dostosować terapię w miarę potrzeb.

Strategie radzenia sobie z lękiem

Radzenie sobie z lękiem jest ważną umiejętnością, która może być trudniejsza dla dzieci ze spektrum autyzmu ze względu na ich specyficzne potrzeby sensoryczne i trudności w komunikacji emocjonalnej. Oto przykładowe strategie, które można wprowadzić w kontekście zajęć rewalidacyjnych:

1. Tworzenie bezpiecznego otoczenia:
   • Dla wielu dzieci ze spektrum autyzmu, poczucie bezpieczeństwa jest kluczowe. Stwórz w terapii lub w domu spokojne i przewidywalne otoczenie, gdzie dziecko będzie się czuło komfortowo.
2. Wykorzystywanie narzędzi sensorycznych:
   • Dzieci ze spektrum autyzmu często reagują na bodźce sensoryczne. Używaj narzędzi, takich jak gumki sensoryczne, ciężarówki sensoryczne lub zabawki stymulujące, aby pomóc dziecku w regulacji lęków poprzez stymulację sensoryczną.
3. Kalendarz działań:
   • Utwórz kalendarz działań, który pomoże dziecku w przewidywaniu i planowaniu swojego dnia. Wspólnie z dzieckiem oznaczajcie ważne wydarzenia i zadania, co pomoże zminimalizować niepewność.
4. Techniki oddechowe:
   • Nauka technik oddechowych może pomóc dziecku w radzeniu sobie z lękiem. Naucz dziecko, jak głęboko oddychać i skupiać się na oddechu, gdy czuje się zaniepokojone.
5. Zastosowanie komunikacji wizualnej:
   • Wspieraj komunikację wizualną poprzez wykorzystanie kart komunikacyjnych lub graficznych harmonogramów dnia. Dziecko może używać tych narzędzi do wyrażania swoich uczuć i potrzeb.
6. Rozmowa o uczuciach:
   • Zachęcaj dziecko do rozmowy o swoich uczuciach. Daj mu przestrzeń do wyrażania, co go niepokoi, i staraj się je zrozumieć.
7. Praca z opowieściami i książkami:
   • Czytaj opowieści i książki, które dotyczą tematu lęków i sposobów radzenia sobie z nimi. To może pomóc dziecku w zrozumieniu, że lęki są naturalne i można je kontrolować.
8. Rutyny i przewidywalność:
   • Utrzymuj stałe rutyny, aby zapewnić dziecku poczucie przewidywalności. Dzieci ze spektrum autyzmu często czują się lepiej, gdy wiedzą, co się wydarzy.
9. Zachęcanie do ekspresji artystycznej:
   • Daj dziecku możliwość wyrażenia swoich emocji poprzez rysunek, malowanie lub tworzenie. Sztuka może być potężnym narzędziem komunikacji emocjonalnej.
10. Wsparcie terapeutyczne:
    • Skorzystaj z terapii behawioralnej lub terapii zajęciowej, które mogą pomóc dziecku w nauce strategii radzenia sobie z lękiem.

Ważne jest dostosowanie strategii radzenia sobie z lękiem do indywidualnych potrzeb dziecka ze spektrum autyzmu. Współpraca z terapeutą lub specjalistą może pomóc w opracowaniu spersonalizowanego planu terapeutycznego, który uwzględnia unikalne cechy dziecka i jego lęki.

Opracowanie: Sylwia Merchut (Iwan)