Reklamy
Reklamy
kingfisher.page
Reklamy

Praca zawodowa to jeden z najtrudniejszych, a zarazem najważniejszych obszarów życia dla osób w spektrum autyzmu. Osoby z zespołem Aspergera (ZA) są grupą niezwykle zaangażowanych, produktywnych i kompetentnych pracowników, jednak ze względu na stereotypy, brak wiedzy wśród pracodawców oraz niedostosowane stanowiska pracy borykają się z ogromnymi trudnościami na rynku pracy. Przejście z etapu edukacji na rynek pracy jest szczególnie trudnym momentem dla osób z ZA, a poszukiwanie pierwszej pracy często wiąże się z silnym stresem. 
 

Zgodnie z Ogólnopolskim Spisem Autyzmu w Polsce pracuje jedynie 12% osób w spektrum autyzmu bez współwystępującej niepełnosprawności intelektualnej w wieku 18–24 lat i 38% w wieku 25–30 lat (Płatos 2016, s. 67). Każdy z głównych obszarów funkcjonowania, w jakich diagnozuje się zespół Aspergera, czyli wąskie zainteresowania i zrytualizowane zachowania, problemy w relacjach społecznych i w komunikacji społecznej, ma wpływ na funkcjonowanie w miejscu pracy, podobnie jak nadwrażliwości lub niedowrażliwości sensoryczne, które zazwyczaj mają osoby z ZA. Osoby w spektrum autyzmu najczęściej mają trudność ze znalezieniem i utrzymaniem pracy. Jeśli pracują, często wykonują pracę poniżej swoich kwalifikacji. Tymczasem posiadają wiele mocnych stron w kontekście zawodowym: wysokie umiejętności analityczne, nieszablonowy sposób myślenia, wysoką etykę pracy, umiejętność długotrwałego skupienia się i koncentrację na szczegółach. Jeśli wykonują pracę zgodną ze swoimi szczególnymi zainteresowaniami, często są znakomitymi specjalistami. Warto podkreślić, że osoby z zespołem Aspergera są w stanie wykonywać każdy rodzaj pracy i są uzdolnione w różnych kierunkach, a nie tylko w stereotypowo przypisywanych im informatycznym i technicznym. Wbrew powszechnemu przekonaniu kobiety z ZA często lubią i wybierają pracę z ludźmi i są nauczycielkami, lekarkami czy psycholożkami. Kluczem do sukcesu okazuje się wybór zawodu zgodnego z pasją oraz wspierające środowisko pracy.


Dlaczego potrzebujemy ZAwodowego ZAprzyjaźniania?


Dziewczęta i kobiety z zespołem Aspergera to grupa, która doświadcza systemowej dyskryminacji, m.in. w dostępie do edukacji i rynku pracy ze względu na płeć i niepełnosprawność. W grupie osób w spektrum autyzmu dziewczęta i kobiety doświadczają podwójnych standardów. Ze względu na fakt, że spektrum autyzmu jest diagnozowane na podstawie kryteriów opracowanych dla chłopców, dziewczęta są masowo nieprawidłowo lub dużo później od chłopców diagnozowane. Nie otrzymują w ten sposób należytego wsparcia, a ich potrzeby są niewidoczne. W wieku dojrzewania, wskutek odrzucenia przez grupę rówieśniczą, często mają depresję i inne zaburzenia psychiczne. Towarzyszy im poczucie odmienności, które skutkuje olbrzymim lękiem społecznym. Zgodnie z Ogólnopolskim Spisem Autyzmu 66% dorosłych w spektrum autyzmu ma zaburzenia psychiczne. Znacząco częściej występują one u kobiet w spektrum (89%) niż u mężczyzn (55%), przy czym różnice te dotyczą przede wszystkich zaburzeń depresyjnych oraz lękowych (Płatos 2016, s. 39). Na etapie edukacji aż 90% osób w spektrum autyzmu doświadcza nękania w szkole. Świadomość niespełniania restrykcyjnych oczekiwań społecznych i izolacja społeczna owocują niskim poczuciem własnej wartości i niskim poczuciem sprawczości. Tak więc dziewczyny w spektrum autyzmu często kończą etap edukacji ze zdiagnozowaną depresją i trudnymi doświadczeniami dotyczącymi funkcjonowania w grupie. Tym pilniejsza jest więc potrzeba nie tylko merytorycznego, ale przede wszystkim osobistego wsparcia młodych kobiet w spektrum autyzmu wkraczających na rynek pracy. 

Reklamy

Potrzeby kobiet z zespołem Aspergera w miejscu pracy


Projektując ZAwodowe ZAprzyjaźnianie, zbierałam doświadczenia zawodowe kobiet z zespołem Aspergera, zarówno z miejsc pracy, jak i dotyczące starań o pracę. Aby dowiedzieć się więcej o barierach i potrzebach dziewczyn i kobiet z ZA w miejscu pracy, opracowałam ankietę „Aspergirls w pracy”. Wypełniły ją 43 dziewczyny i kobiety z ZA, zarówno niepracujące, jak i pracujące, w wieku od 17 do 49 lat. Na pytanie „Jak myślisz, dlaczego nie zostałaś przyjęta do pracy, o którą się starałaś?”, aż 23,3% wskazało odpowiedź: „Nie wypadłam dobrze na rozmowie kwalifikacyjnej”, a następne 4,7% odpowiedziało: „Osoba prowadząca rozmowę kwalifikacyjną potraktowała mnie niesprawiedliwie”. Potwierdziło to moją obserwację, że rozmowy kwalifikacyjne stanowią szczególny problem dla dziewczyn i kobiet z ZA. Rozmowa o pracę wymaga dobrych umiejętności autoprezentacji, zarówno tych dotyczących zawodowych kompetencji, jak i tych związanych z wyglądem zewnętrznym. Ze względu na niskie poczucie własnej wartości, problemy w kontaktach społecznych i wyzwania sensoryczne dziewczyny z ZA często na tym etapie odpadają. Istnieje więc duża potrzeba odpowiedniego, merytorycznego i psychologicznego przygotowania się do tego trudnego wyzwania. Stosunek kobiet z ZA do pracy jest następujący: aż 58,1% odpowiedziało „Chcę pracować, ale nie wyobrażam sobie, że będę w pracy robić coś, czego nie lubię”, natomiast 20,9% – „Chcę pracować, ale bardzo się boję, że nie będę akceptowana w pracy”. Praca jest szczególnie ważnym obszarem w życiu osób z ZA i wobec braku lub śladowych relacji społecznych stanowi często sens życia. Na pytanie: „Jak powinno wyglądać komfortowe dla ciebie miejsce pracy?”, aż 48,8% osób odpowiedziało: „Chcę pracować zdalnie (z domu)”, 34,9% wybrało odpowiedź: „Mogę pracować z innymi osobami, ale sama w pomieszczeniu”, a 30,2% – „Mogę pracować z innymi osobami, ale nie codziennie”. Na pytanie: „Co przeszkadza lub przeszkadzałoby ci w pracy?”, aż 81,4% wskazało brak jasno określonych obowiązków, a 76,7% – hałas, sztuczne światło i klimatyzację. Dla 72,1% niekomfortowa jest wspólna przestrzeń biurowa, a dla 69,8% konieczność utrzymywania relacji w pracy. Dziewczynom z ZA przeszkadzają również rozmowy innych osób (60,5%), nieuporządkowana przestrzeń (58,1%), hierarchia (51,2%) i bycie w kontakcie z innymi osobami (46,5%). Z kolei na pytanie: „Co pomaga lub co pomagałoby ci w pracy?”, 79,1% wskazało samodzielne stanowisko, 72,1% wybrało informację zwrotną na temat swojej pracy, natomiast 69,8% osób – wyznaczoną osobę, do której można się zwrócić w razie potrzeby. Dziewczynom z ZA pomagają też: jasny opis stanowiska pracy (67,4%), jasno wyznaczone terminy wykonywania zadań (67,4%) oraz brak konieczności pracy w zespole (60,5%). Na pytanie: „Jak myślisz, co mogłoby ci pomóc zdobyć wymarzoną pracę?”, 37,5% odpowiedziało: „Wystarczyłoby, gdybym miała więcej pewności siebie”, 30,2% wybrało odpowiedź: „Zdobyłabym ją bez problemu, gdyby rekrutacja nie odbywała się w oparciu o rozmowę kwalifikacyjną”, 22,7% chciałoby się dowiedzieć, jak innym dziewczynom z zespołem Aspergera się to udało, natomiast 18,6% uważa, że pomogłoby przeszkolenie pracodawców odnośnie stereotypów nt. osób z zespołem Aspergera. Pracujące kobiety z ZA zostały też zapytane o wskazówki i rady dla dziewczyn, które jeszcze nie pracują. Pojawiły się m.in. takie wypowiedzi: „Polecam starać się o zdalne stanowiska pracy”, „Wiedzieć, jaką chce się pracę”, „Kształcić swoją samodzielność, dużo pytać, mówić o swoich słabościach”, „Więcej wiary w siebie”, „Traktować siebie jako wartościowego człowieka”, „Mówić o swoich zaletach”, „Nie bierzcie byle czego. Skończcie kierunek nauki, jaki was naprawdę interesuje”. Kobietom z ZA bardzo zależy więc na pracy zgodnej z ich zainteresowaniami i kwalifikacjami. Oczekują warunków w miejscu pracy uwzględniających ich specyficzne potrzeby oraz wsparcia w codziennych wyzwaniach.
 

Reklamy

Wyniki ankiety zgodne są z wnioskami i rekomendacjami The National Autistic Society. Organizacja zwraca pracodawcom uwagę, że pracownicy z ZA mogą potrzebować wsparcia w: organizacji i planowaniu zadań, rozumieniu nieformalnych zasad w miejscu pracy, orientacji i strukturze w miejscu pracy czy w pracy grupowej. Rekomendowane metody wsparcia to: wyznaczenie osoby, do której można się zwrócić, jasne wskazówki, instrukcje i procedury, konstruktywna informacja zwrotna dotycząca wypełniania zawodowych obowiązków i społecznego funkcjonowania osoby z ZA w miejscu pracy, precyzyjny sposób komunikacji, szkolenie dla współpracowników na temat spektrum autyzmu (Fundacja Synapsis 2008).

Na czym polega ZAwodowe ZAprzyjaźnianie?


ZAwodowe ZAprzyjaźnianie polega na wzmocnieniu przez relację – na nawiązaniu i utrzymaniu wartościowej relacji niepracującej dziewczyny z ZA z odnoszącą sukcesy na polu zawodowym kobietą z ZA, która podziela jej zainteresowania. Każda z uczestniczek pracuje ze swoją osobistą ZAprzyjaźnioną mentorką – osobą o podobnych zainteresowaniach, pracującą w interesującym uczestniczkę zawodzie lub branży. Po pięciu miesiącach relacji (w zależności od tego, jak umówią się mentorka i uczestniczka, relacja może trwać dłużej) opartej na modelu ZAwodowego ZAprzyjaźniania uczestniczki przystępują do poszukiwania pracy zgodnej z ich kwalifikacjami, wyposażone w zwiększone poczucie własnej wartości oraz merytoryczną wiedzę na temat barier, które napotkają, i sposobów ich przełamywania. Podczas relacji powinno nastąpić: zidentyfikowanie barier w zdobyciu satysfakcjonującej pracy przez uczestniczkę, rozpoznanie zasobów, mocnych stron, talentów, umiejętności i kompetencji zawodowych uczestniczki, przygotowanie uczestniczki do rozmów kwalifikacyjnych, opracowanie dokumentów aplikacyjnych przez uczestniczkę, przekazanie przez ZAprzyjaźnioną mentorkę swoich doświadczeń z miejsca pracy, opracowanie planu rozwoju zawodowego uczestniczki. Relacja z mentorką tworzy bezpieczną przestrzeń, w której uczestniczka rozpoznaje własne style uczenia się, funkcjonowania w grupie, sposoby radzenia sobie ze stresem i strategie przetrwania w trudnych sytuacjach (Meyer 2010). Ważne jest, aby zgłoszenie do ZAwodowego ZAprzyjaźniania było samodzielną decyzją uczestniczki. Udział w programie nie wymaga doświadczenia zawodowego, ale uczestniczka powinna mieć gotowość do nawiązania relacji z mentorką, umiejętność utrzymywania ciągłego kontaktu przez co najmniej pięć miesięcy, gotowość do wykonywania zadań i ćwiczeń proponowanych przez mentorkę oraz do pracy nad planem rozwoju zawodowego. Testowanie ZAwodowego ZAprzyjaźniania potwierdziło, że oprócz wsparcia merytorycznego kluczowe jest wsparcie osobiste, które wzmacnia u niepracujących kobiet z ZA sprawczość, poczucie własnej wartości i motywację. 


Wyjątkowa rola ZAprzyjaźnionej mentorki


W ZAwodowym ZAprzyjaźnianiu nie tylko uczestniczka zostaje wzmocniona. Kobiety z zespołem Aspergera, które pełnią funkcję ZAprzyjaźnionej mentorki, również czerpią duże korzyści emocjonalne z dzielenia się swoimi doświadczeniami i relacji z uczestniczką. Funkcja ZAprzyjaźnionej mentorki jest nie tylko bardzo rozwijająca i satysfakcjonująca dla samej mentorki, ale też ogromnie odpowiedzialna, dlatego aby podjąć się tego zadania, kandydatki powinny mieć odpowiednie doświadczenie i kompetencje oraz gotowość do udziału w szkoleniu przygotowawczym. Istotne kompetencje, którymi powinny dysponować ZAprzyjaźnione mentorki, to: wysoka umiejętność autorefleksji, gotowość do dzielenia się własnymi doświadczeniami, umiejętność komunikowania się w sposób nieoceniający i asertywny, umiejętność słuchania, gotowość do uczestnictwa w obowiązkowym szkoleniu oraz do nawiązania relacji opartych na modelu ZAwodowego ZAprzyjaźniania, rzetelność i terminowość, umiejętność utrzymywania ciągłego kontaktu przez co najmniej pięć miesięcy, podmiotowe i wzmacniające podejście do osób w spektrum autyzmu, gotowość do otwartego informowania o własnej diagnozie ZA, umiejętność motywowania i wzmacniania osób, umiejętność rozpoznawania własnych emocji oraz odpowiedzialność za własny dobrostan fizyczny i psychiczny. 

Reklamy


Mentorki również otrzymują wsparcie zarówno przed rozpoczęciem relacji z uczestniczką, jak i w jej trakcie. Przed nawiązaniem relacji przechodzą obowiązkowe szkolenie, podczas którego zdobywają wiedzę na temat specyfiki prowadzenia procesu rozwojowego, wzmacniają umiejętności potrzebne do wykonywania pracy w charakterze ZAprzyjaźnionej mentorki oraz nabywają refleksje na temat tego, jak ich własne doświadczenia, przekonania i założenia mogą wpłynąć na relację z uczestniczką. Program szkolenia dla mentorek obejmuje: doskonalenie umiejętności interpersonalnych, w tym udzielania konstruktywnej informacji zwrotnej, zapoznanie się z modelami rozmowy mentoringowej i specyfiką pracy w charakterze ZAprzyjaźnionej mentorki, trening motywowania i wydobywania potencjału osób, nabycie wiedzy na temat procesu przechodzenia przez zmianę i etapów kariery zawodowej, nabycie umiejętności radzenia sobie z trudnymi sytuacjami oraz rozwijanie samoświadomości. W trakcie relacji z uczestniczką ZAprzyjaźniona mentorka korzysta z obowiązkowej superwizji, która wspiera ją w odpowiadaniu na trudne sytuacje występujące w relacji i na wątpliwości pojawiające się w przebiegu relacji.


Wynik testowania ZAwodowego ZAprzyjaźniania


ZAwodowe ZAprzyjaźnianie jako innowacyjna metoda wsparcia niepracujących kobiet z zespołem Aspergera zostało przetestowane w ramach Inkubatora Innowacji Społecznych Transfer HUB prowadzonego przez Fundację Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych w partnerstwie z Pracownią Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia” oraz PwC Polska. Raport z ewaluacji przeprowadzonej przez Pracownię Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia” podsumowuje: „ZAwodowe ZAprzyjaźnianie bez wątpienia odpowiada na istotny problem społeczny. Historie uczestniczek testu dobitnie pokazują znaczenie barier skutecznie utrudniających, a czasem nawet uniemożliwiających osobom z ZA znalezienie, podjęcie i utrzymanie pracy. Już tylko z tego względu ZAwodowe ZAprzyjaźnianie jest innowacją zdecydowanie wartą replikacji. Rezultaty innowacji, które udało się zaobserwować i zmierzyć w trakcie ewaluacji, dowodzą, że zaproponowany model mentoringu dla kobiet z ZA może im realnie pomóc w znalezieniu i podjęciu pracy. Dzięki współpracy z mentorkami niektóre uczestniczki osiągnęły znacznie więcej niż zakładał model – dwie z nich już w trakcie trwania relacji skutecznie podjęły pracę lub płatny staż. To bardzo wymierny rezultat i mocny argument za rozwijaniem tej innowacji”.

Model innowacyjnego rozwiązania jest dostępny i możliwy do zastosowania w firmach i organizacjach (Furgał 2019). Zawiera on opis metody pracy oraz propozycję celów i wskaźników ich realizacji w odniesieniu do każdego ze spotkań składających się na relację ZAprzyjaźnionej mentorki z uczestniczką. W modelu tym opisano kluczowe kompetencje ZAprzyjaźnionej mentorki i profil uczestniczki, a także przebieg monitoringu procesu. Dołączono wzory formularzy przydatnych w raportowaniu relacji i koordynowaniu procesu. Model może być wdrażany zarówno przez organizacje wspierające kobiety w spektrum autyzmu, jak i przez zatrudniające lub chcące je zatrudnić firmy. W przypadku zastosowania modelu w przedsiębiorstwie, rekomendowane jest dodatkowe szkolenie kadry zarządzającej oraz w miarę możliwości pracowników i pracowniczek, uwrażliwiające na potrzeby i bariery kobiet w spektrum autyzmu w miejscu pracy, co ułatwia późniejszą współpracę osób pracujących w danym miejscu.

ZAwodowe ZAprzyjaźnianie ma na celu przede wszystkim wzmacnianie kobiet z ZA, wydobywanie ich potencjału, odkrywanie mocnych stron i kompetencji zawodowych, zwiększenie ich motywacji do starania się o wymarzoną pracę, pokazanie im, że mogą robić to, co lubią, i odnosić sukcesy w pracy oraz merytoryczne przygotowanie do przejścia procesu rekrutacyjnego. Jednak rozwiązanie to ma również długoterminowe cele, do których należą: zwiększenie widzialności kobiet z ZA i ich potrzeb, również w społeczności osób w spektrum autyzmu, stworzenie i wdrożenie przyjaznego procesu rekrutacji dla osób z ZA z uwzględnieniem różnic płci oraz poprawa świadomości wśród pracodawców na temat potrzeb osób z zespołem Aspergera w miejscu pracy. 

autor: Ewa Furgał

źródło: terapiaspecjalna.pl

#arkusz #ASD #Asperger #AspieZaklinaczka #autyzm #dostosowanie #edukacja #emocje #grupa #IPET #komunikacja #lekcja #logopedia #metody #MikiLittleAspie #motoryka #mowa #pedagog #percepcja #program #przedszkolak #przedszkole #psycholog #rewalidacja #scenariusz #scenariusze #sensoryka #SI #sposoby #społeczne #szkoła #terapia #uczeń #umiejętnościspołeczne #uwaga #uważność #wskazówki #ZA #zabawa #zaburzenia #zajęcia #ZespółAspergera #zmysły #ćwiczenia Autyzm

Reklamy
Reklama

Reklamy

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: