System PECS, AAC, komunikatory oraz wsparcie wizualne. Jak wspierać rozwój umiejętności komunikacyjnych u dzieci w środowisku szkolnym. Praktyczne wskazówki dla pedagogów, terapeutów, rodziców…

Komunikacja jest kluczowym aspektem rozwoju każdego dziecka, a dla dzieci ze spektrum autyzmu często stanowi wyzwanie. Wielu uczniów z autyzmem napotyka trudności w wyrażaniu swoich myśli, potrzeb i emocji, co może prowadzić do frustracji i problemów w relacjach z otoczeniem. Dlatego niezwykle ważne jest, aby stosować odpowiednie metody wspierające komunikację, dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego dziecka. W tym artykule omówimy najlepsze metody komunikacji dla dzieci z autyzmem, takie jak system PECS, AAC, komunikatory oraz wsparcie wizualne.

1. System PECS (Picture Exchange Communication System)

PECS to system komunikacji oparty na wymianie obrazków, który został opracowany z myślą o dzieciach z autyzmem mających trudności w komunikacji werbalnej. Metoda ta umożliwia dziecku nawiązywanie kontaktu poprzez pokazywanie i wymianę symboli lub obrazków, co pozwala na przekazywanie informacji, wyrażanie potrzeb i budowanie prostych zdań.

Główne zalety PECS:

• Pozwala na rozwój komunikacji niezależnie od poziomu umiejętności językowych dziecka.
• Ułatwia zrozumienie relacji przyczynowo-skutkowej między użyciem symbolu a uzyskaniem pożądanej reakcji (np. wskazanie obrazka przedstawiającego jabłko prowadzi do otrzymania jabłka).
• Redukuje trudne zachowania wynikające z frustracji, gdy dziecko nie jest w stanie się porozumieć.

Jak wdrożyć PECS w praktyce?

• Zidentyfikuj przedmioty, które są atrakcyjne dla dziecka (np. ulubione zabawki, jedzenie).
• Stwórz odpowiednie obrazki i umieść je na tablicy lub w segregatorze.
• Naucz dziecko, jak wskazywać lub podawać obrazek, aby uzyskać pożądany przedmiot lub czynność.
• Stosuj PECS konsekwentnie w różnych sytuacjach, aby zwiększyć efektywność metody.

2. AAC (Alternative and Augmentative Communication)

AAC to szeroki zakres technik wspierających i alternatywnych, które mają na celu ułatwienie komunikacji dzieciom, które nie mogą porozumiewać się w sposób werbalny lub ich umiejętności mowy są ograniczone. AAC obejmuje różne formy komunikacji, takie jak gesty, mimika, język migowy oraz nowoczesne technologie, takie jak aplikacje na tabletach.

Rodzaje AAC:

• Systemy niskotechnologiczne: Tablice komunikacyjne, książki z obrazkami, kartki z napisami.
• Systemy wysokotechnologiczne: Tablety, komunikatory, specjalistyczne oprogramowanie.

Zalety stosowania AAC:

• Ułatwia interakcję z rówieśnikami i dorosłymi.
• Zwiększa możliwości wyrażania myśli, potrzeb i emocji.
• Poprawia jakość życia dziecka poprzez umożliwienie mu uczestnictwa w codziennych aktywnościach.

Jak wprowadzać AAC?

• Wybierz system odpowiedni do potrzeb i możliwości dziecka.
• Wprowadź proste gesty, znaki lub symbole w codziennych sytuacjach.
• Korzystaj z aplikacji lub komunikatorów do przekazywania bardziej złożonych informacji.

3. Komunikatory

Komunikatory to urządzenia wspierające komunikację dzieci, które mogą mieć formę prostych urządzeń emitujących dźwięki po naciśnięciu przycisku lub bardziej zaawansowanych systemów z wbudowanymi aplikacjami umożliwiającymi tworzenie zdań. Komunikatory mogą być wykorzystywane zarówno przez dzieci niemówiące, jak i te, które mają trudności z wyrażaniem się w sposób werbalny.

Zalety komunikatorów:

• Zwiększają niezależność dziecka, umożliwiając mu samodzielne inicjowanie rozmowy.
• Ułatwiają integrację społeczną oraz uczestnictwo w zajęciach grupowych.
• Wspierają rozwój umiejętności językowych poprzez tworzenie struktur zdaniowych.

Jak wybrać odpowiedni komunikator?

• Weź pod uwagę wiek i poziom rozwoju dziecka.
• Sprawdź, czy urządzenie jest łatwe w obsłudze i czy umożliwia personalizację (dodawanie nowych słów, symboli).
• Wprowadź komunikator stopniowo, zaczynając od prostych poleceń i komunikatów.

4. Wsparcie wizualne

Wsparcie wizualne to metoda oparta na wykorzystywaniu obrazków, piktogramów, schematów oraz harmonogramów wizualnych, które ułatwiają dziecku zrozumienie otaczającego świata, organizację działań oraz radzenie sobie z trudnymi sytuacjami. Jest to szczególnie ważne dla dzieci z autyzmem, które często lepiej przyswajają informacje przedstawione w formie wizualnej.

Rodzaje wsparcia wizualnego:

• Tablice z planem dnia, które pomagają w przewidywaniu kolejnych aktywności.
• Sekwencje obrazków pokazujące kroki w wykonywaniu danej czynności (np. mycie rąk, ubieranie się).
• Karty pracy, które ułatwiają dziecku zrozumienie i realizację zadań edukacyjnych.

Dlaczego wsparcie wizualne jest skuteczne?

• Redukuje poziom lęku i stresu, ponieważ dziecko wie, czego się spodziewać.
• Pomaga w budowaniu rutyny i nawyków.
• Ułatwia komunikację poprzez przedstawienie sytuacji w sposób zrozumiały i przewidywalny.

Podsumowanie

Dostosowanie metod komunikacji do indywidualnych potrzeb dziecka z autyzmem jest kluczowym elementem wsparcia jego rozwoju. Najlepsze metody, takie jak system PECS, AAC, komunikatory oraz wsparcie wizualne, umożliwiają dzieciom efektywne porozumiewanie się, redukcję trudnych zachowań oraz budowanie relacji z otoczeniem. Nauczyciele, terapeuci i rodzice powinni wspólnie dobierać i wprowadzać odpowiednie techniki, aby zapewnić dziecku maksymalne wsparcie w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych.

Najczęściej zadawane pytania:

1. Czy system PECS może być stosowany u wszystkich dzieci z autyzmem?
   Tak, system PECS może być stosowany u większości dzieci z autyzmem, niezależnie od ich poziomu umiejętności komunikacyjnych, ponieważ opiera się na prostej wymianie obrazków.
2. Czy dzieci, które korzystają z AAC, mogą nauczyć się mówić?
   Tak, wiele dzieci korzystających z AAC stopniowo rozwija umiejętności mowy. AAC nie zastępuje mowy, ale wspomaga rozwój komunikacji i może stymulować rozwój mowy u niektórych dzieci.
3. Jakie wsparcie wizualne jest najlepsze dla dziecka z autyzmem?
   Rodzaj wsparcia wizualnego powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb dziecka. Może to być tablica z planem dnia, schematy wykonywania zadań lub karty pracy. Ważne, aby były one jasne, przejrzyste i używane konsekwentnie.