Gotowy scenariusz zajęć rewalidacyjnych dla przedszkolaków ze spektrum autyzmu
Co może połączyć ruch, komunikację, koncentrację, orientację w przestrzeni i regulację sensoryczną?
Wakacyjna misja, podczas której dziecko nie otrzymuje zestawu kart pracy, lecz zamienia się w poszukiwacza kolorów.
Każde zadanie prowadzi do następnego. Dziecko szuka, wybiera, przenosi, porównuje, komunikuje swoje potrzeby i wspólnie z dorosłym tworzy na końcu wielką „tęczę wakacji”.
Scenariusz można przeprowadzić w ogrodzie przedszkolnym, na tarasie, placu zabaw albo w sali. Nie wymaga drukowania materiałów ani kupowania specjalistycznych pomocy.
Informacje organizacyjne
Temat: Letnia misja – odnajdujemy kolory wakacji
Wiek uczestników: 4–7 lat
Czas trwania: około 45 minut
Forma: zajęcia indywidualne lub mała grupa 2–5 dzieci
Miejsce: sala, ogród przedszkolny, taras albo zacieniona część placu zabaw
Cel główny
Wspieranie komunikacji, współdziałania, koncentracji uwagi, orientacji przestrzennej oraz samoregulacji poprzez naturalne aktywności ruchowe i sensoryczne.
Cele szczegółowe
Dziecko:
- kieruje uwagę na wspólny przedmiot lub zdarzenie;
- dokonuje wyboru spośród dwóch lub kilku możliwości;
- komunikuje „chcę”, „jeszcze”, „pomóż”, „stop” i „koniec”;
- rozpoznaje lub dopasowuje kolory;
- wykonuje jedno- i dwuelementowe polecenia;
- ćwiczy czekanie na swoją kolej;
- rozwija koordynację wzrokowo-ruchową;
- ćwiczy orientację w schemacie ciała i przestrzeni;
- rozpoznaje pierwsze sygnały zmęczenia oraz przeciążenia;
- uczestniczy w porządkowaniu miejsca po zabawie.
Potrzebne materiały
- sześć obręczy, misek, chust lub kartek w różnych kolorach;
- kolorowe przedmioty dostępne w sali lub ogrodzie;
- mały koszyk albo materiałowa torba;
- piłeczki, klocki, nakrętki, woreczki lub pompony;
- bańki mydlane;
- koc lub mata;
- woda do picia;
- opcjonalnie symbole AAC: „start”, „szukam”, „pomóż”, „przerwa”, „jeszcze”, „koniec”.
Nie trzeba przygotowywać idealnie tęczowego zestawu. Wystarczą przedmioty, które już znajdują się w przedszkolu.
Przygotowanie przestrzeni
W różnych miejscach sali lub ogrodu umieszczamy sześć kolorowych „stacji”:
- czerwoną,
- pomarańczową,
- żółtą,
- zieloną,
- niebieską,
- fioletową.
Przy każdej stacji znajduje się jedno proste zadanie. Stacje nie powinny być ustawione zbyt blisko siebie. Dziecko potrzebuje czytelnej przestrzeni i możliwości zauważenia, że zakończyło jeden etap, zanim rozpocznie kolejny.
W widocznym miejscu przygotowujemy również strefę odpoczynku: koc, wodę oraz kilka spokojnych przedmiotów, na przykład miękką poduszkę, książeczkę lub zabawkę sensoryczną.
👇Przewidywalny układ zajęć jest szczególnie ważny dla dzieci potrzebujących jasnej struktury. Na stronie warto przeczytać także materiał:
Zajęcia rewalidacyjne dla dzieci z ASD i ADHD – praktyczne wskazówki
Przebieg zajęć
1. Powitanie i pokazanie planu – „Przed nami misja”
Czas: około 5 minut
Dzieci siadają na macie. Nauczyciel pokazuje koszyk i sześć kolorowych przedmiotów ułożonych w kolejności wykonywania zadań.
Mówi:
„Dzisiaj wyruszamy na letnią misję. Będziemy odnajdywać kolory wakacji. Najpierw zobaczymy plan, potem wykonamy zadania, odpoczniemy i razem zakończymy wyprawę.”
Plan można przedstawić za pomocą przedmiotów:
- koszyk – szukamy;
- piłka – ruszamy się;
- ucho lub instrument – słuchamy;
- bańki – odpoczywamy;
- tęcza z przedmiotów – kończymy.
Nie wymagamy, aby dziecko powtórzyło cały plan. Wystarczy, że spojrzy, dotknie pierwszego przedmiotu, wskaże go albo pozwoli dorosłemu przeprowadzić się do pierwszej stacji.
Wspierane umiejętności
- przewidywanie kolejnych wydarzeń;
- podążanie za prostą sekwencją;
- wspólna uwaga;
- rozumienie pojęć „najpierw” i „potem”;
- obniżenie napięcia wynikającego z niepewności.
👇Podobny sposób tworzenia struktury i wizualnego planowania wykorzystano w scenariuszu:
Wodny plac zabaw bez basenu – letnie zajęcia sensoryczne dla przedszkolaków z ASD
2. Czerwona stacja – „Znajdź i przynieś”
Czas: około 6 minut
Nauczyciel pokazuje czerwony przedmiot i mówi:
„Szukamy czegoś czerwonego.”
Dziecko rozgląda się po sali lub ogrodzie i przynosi wybrany przedmiot do czerwonej obręczy.
Może to być:
- klocek,
- piłka,
- łopatka,
- kwiat,
- nakrętka,
- fragment zabawki.
Jeżeli dziecko nie rozpoznaje jeszcze kolorów, nauczyciel nie zamienia zabawy w sprawdzian. Pokazuje dwa przedmioty i prosi:
„Daj taki sam.”
Można też zbliżyć wzór do przedmiotów i pozwolić dziecku je porównać.
Po znalezieniu przedmiotu dorosły komentuje:
„Znalazłeś czerwony klocek.”
„Czerwony klocek jest w obręczy.”
„Gotowe. Idziemy dalej.”
Wariant komunikacyjny
Przed podaniem koszyka nauczyciel zatrzymuje się na moment i daje dziecku możliwość zakomunikowania:
- „daj”;
- „chcę koszyk”;
- „pomóż”;
- „moja kolej”.
Dziecko może użyć słowa, gestu, spojrzenia, wskazania albo symbolu AAC. Nie należy uzależniać otrzymania przedmiotu od wypowiedzenia słowa.
Wspierane umiejętności
- dopasowywanie wzrokowe;
- kierowanie uwagi;
- komunikowanie prośby;
- orientacja w otoczeniu;
- kończenie krótkiego zadania.
👇Więcej inspiracji dotyczących rozwijania komunikacji znajduje się w dziale:
Komunikacja i język – ćwiczenia, scenariusze i zabawy
3. Pomarańczowa stacja – „Przenieś słońce”
Czas: około 6 minut
Na pomarańczowej stacji umieszczamy kilka lekkich piłeczek, woreczków lub zwiniętych skarpet. Dziecko ma przenieść je do drugiego pojemnika.
Każdą „kulę słońca” przenosi w inny sposób:
- w dłoniach;
- na dużej łyżce;
- pomiędzy przedramionami;
- w koszyku;
- wspólnie z dorosłym.
Nauczyciel używa krótkich komunikatów:
„Weź.”
„Przenieś.”
„Połóż w środku.”
„Jeszcze jedna.”
„Koniec.”
W wersji grupowej dzieci wykonują zadanie kolejno. Jedno dziecko przenosi przedmiot, a drugie czeka przy oznaczonym miejscu.
Nie przyspieszamy dziecka i nie poprawiamy każdego ruchu. Celem jest zaplanowanie działania i bezpieczne doprowadzenie go do końca.
Wspierane umiejętności
- planowanie motoryczne;
- koordynacja obustronna;
- kontrola siły;
- wykonywanie sekwencji czynności;
- czekanie na swoją kolej.
👇 Ćwiczenie można rozbudować, korzystając z propozycji dostępnych w dziale:
Orientacja przestrzenna, schemat ciała, kierunki i koordynacja
4. Żółta stacja – „Słoneczne echo”
Czas: około 6 minut
Dzieci stają lub siadają naprzeciwko nauczyciela.
Dorosły tworzy krótkie dźwięki i ruchy związane z latem:
- „plusk” – klaśnięcie;
- „hop” – ręce do góry;
- „szszsz” – poruszanie dłońmi jak liśćmi;
- „bum” – uderzenie dłońmi o uda;
- „kap, kap” – dotykanie palcami podłogi.
Dziecko powtarza dźwięk, ruch albo tylko wybrany fragment.
Następnie nauczyciel zatrzymuje znaną sekwencję przed ostatnim elementem:
„Kap, kap i…”.
Czeka kilka sekund, umożliwiając dziecku uzupełnienie dźwięku, wykonanie gestu lub spojrzenie na dorosłego.
Ważne, aby nie zwiększać gwałtownie głośności. Dziecko wrażliwe słuchowo może wykonywać wyłącznie ruchy albo korzystać z cichych instrumentów.
Wspierane umiejętności
- percepcja i pamięć słuchowa;
- naśladowanie;
- naprzemienność;
- przewidywanie;
- inicjowanie komunikacji.
👇 Dodatkowe ćwiczenia można znaleźć tutaj:
Ćwiczenia percepcji słuchowej – pomysły na zajęcia rewalidacyjne dla dzieci ze spektrum autyzmu
👇 Warto zobaczyć również:
Śpiew – motywowanie do komunikacji w ASD
5. Zielona stacja – „Ścieżka wakacyjnych poleceń”
Czas: około 7 minut
Na trawie lub podłodze układamy prostą trasę z obręczy, szarf, poduszek albo kawałków materiału.
Dziecko wykonuje krótkie polecenia:
- „Stań w zielonej obręczy.”
- „Przejdź obok krzesła.”
- „Połóż woreczek pod ławką.”
- „Stań za koszykiem.”
- „Podnieś ręce nad głowę.”
- „Dotknij kolan.”
- „Zrób dwa kroki do przodu.”
Wprowadzamy tylko tyle pojęć, ile dziecko jest w stanie przetworzyć. Jeżeli polecenie słowne jest trudne, dorosły pokazuje ruch, wskazuje miejsce albo przechodzi trasę razem z dzieckiem.
Można zastosować zasadę:
najpierw jedno polecenie i sukces,
później dwa połączone kroki.
Przykład:
„Weź woreczek i włóż go do obręczy.”
Wspierane umiejętności
- rozumienie poleceń;
- schemat ciała;
- orientacja przestrzenna;
- pamięć robocza;
- koordynacja ruchowa.
👇Ćwiczenie dobrze łączy się z materiałem:
Scenariusz zajęć ćwiczących kierunki, schemat ciała i przestrzeni dla dzieci z ASD
👇Dla młodszych dzieci przydatne będą także:
Rozwijanie wyobraźni przestrzennej u przedszkolaków – ćwiczenia
6. Niebieska stacja – „Powiedz albo pokaż, czego potrzebujesz”
Czas: około 5 minut
Przed dzieckiem ustawiamy:
- butelkę z wodą;
- bańki mydlane;
- koc;
- koszyk z przedmiotami.
Nauczyciel pyta:
„Czego teraz potrzebuje twoje ciało?”
Pokazuje możliwe odpowiedzi:
- pić;
- usiąść;
- jeszcze się bawić;
- odpocząć;
- zakończyć.
Dziecko może odpowiedzieć w dowolny dostępny sposób.
Jeżeli nie dokonuje wyboru, dorosły ogranicza liczbę możliwości:
„Woda czy przerwa?”
Nie pytamy automatycznie: „Jesteś zmęczony?”, ponieważ dziecko może jeszcze nie rozpoznawać tego stanu. Zamiast tego pomagamy zauważać konkretne sygnały:
„Twoje nogi zatrzymały się.”
„Oddychasz szybciej.”
„Odsuwasz się od dźwięków.”
„Możemy zrobić przerwę.”
Wspierane umiejętności
- komunikacja funkcjonalna;
- dokonywanie wyboru;
- rozpoznawanie potrzeb;
- budowanie sprawczości;
- samoregulacja.
Dziecko nie musi zasłużyć na przerwę ani wykonać wszystkich wcześniejszych zadań. Komunikat „stop” powinien być respektowany również wtedy, gdy został przekazany gestem, odsunięciem przedmiotu lub odejściem.
👇Przeczytaj również:
7. Fioletowa stacja – „Bańka mojej kolejki”
Czas: około 5 minut
Dorosły puszcza jedną bańkę i mówi:
„Moja kolej.”
Następnie podaje pojemnik lub różdżkę dziecku:
„Twoja kolej.”
Dziecko może:
- samodzielnie dmuchnąć;
- poprosić dorosłego o bańki;
- wskazać, gdzie mają polecieć;
- przebić bańkę;
- powiedzieć lub pokazać „jeszcze”;
- powiedzieć lub pokazać „koniec”.
W grupie każde dziecko otrzymuje krótką, czytelną kolejkę. Nie wymagamy długiego oczekiwania. Dziecko, które czeka, może trzymać symbol „moja kolej” albo obserwować bańki z wybranego miejsca.
Wspierane umiejętności
- naprzemienność;
- inicjowanie kontaktu;
- wspólna uwaga;
- kontrola oddechu;
- czekanie;
- komunikowanie „jeszcze” i „koniec”.
👇Zabawy oparte na relacji, naprzemienności i doświadczeniach sensoryczno-ruchowych opisano również tutaj:
Rozwijanie komunikacji u dzieci ze spektrum autyzmu poprzez zabawę i relację
Zakończenie – „Tworzymy tęczę wakacji”
Czas: około 5 minut
Dzieci układają zgromadzone przedmioty według kolorów. Nie musi powstać idealny łuk. Tęczą może być sześć kolorowych zbiorów, linia albo kompozycja stworzona przez dzieci.
Nauczyciel przypomina kolejne etapy:
„Najpierw szukaliśmy.”
„Potem przenosiliśmy.”
„Słuchaliśmy.”
„Ruszało się nasze ciało.”
„Prosiliśmy o to, czego potrzebujemy.”
Każde dziecko wybiera aktywność, która podobała mu się najbardziej.
Może:
- wskazać stację;
- przynieść przedmiot;
- wybrać kolor;
- pokazać gest;
- odpowiedzieć słowem;
- ponownie wykonać ulubione zadanie.
Na zakończenie nauczyciel mówi:
„Misja zakończona. Wszystkie zadania nie musiały wyglądać tak samo. Każdy mógł odkrywać kolory na swój sposób.”
👇 Przeczytaj również:
Dostosowania dla dzieci o różnych potrzebach
Dziecko niemówiące lub mówiące w ograniczonym zakresie
- zapewniamy dostęp do AAC przez całe zajęcia;
- akceptujemy gest, spojrzenie, ruch ciała i wskazanie;
- modelujemy komunikaty bez wymagania powtarzania;
- ograniczamy pytania sprawdzające;
- tworzymy naturalne okazje do proszenia, wybierania i odmawiania.
Dziecko z nadwrażliwością słuchową
- rezygnujemy z głośnych instrumentów;
- uprzedzamy przed każdym dźwiękiem;
- pozwalamy obserwować ćwiczenie z większej odległości;
- umożliwiamy wykonanie sekwencji wyłącznie ruchem;
- nie klaszczemy ani nie śpiewamy bezpośrednio przy uszach dziecka.
👇Więcej ćwiczeń i informacji dotyczących słuchu znajduje się w dziale:
Percepcja słuchowa – scenariusze, zajęcia rewalidacyjne i zabawy
Dziecko unikające dotykania wybranych materiałów
- pozwalamy używać szczypiec, łopatki, łyżki lub rękawiczki;
- nie wkładamy dziecku przedmiotów do dłoni;
- zaczynamy od materiałów dobrze tolerowanych;
- umożliwiamy samo obserwowanie;
- nie traktujemy odmowy jako niewykonania zadania.
👇Dodatkowe inspiracje:
Proste ćwiczenia wspomagające integrację sensoryczną
Dziecko z wysoką potrzebą ruchu
- zwiększamy odległości pomiędzy stacjami;
- pozwalamy przenosić cięższy koszyk;
- dodajemy pchanie pojemnika lub ciągnięcie materiałowej torby;
- skracamy zadania statyczne;
- przeplatamy słuchanie ruchem.
Dziecko potrzebujące większej przewidywalności
- pokazujemy plan przed rozpoczęciem;
- po każdej stacji odkładamy jej symbol do pudełka „gotowe”;
- uprzedzamy o zmianie;
- stosujemy komunikaty „najpierw – potem”;
- nie dodajemy niespodziewanych zadań;
- kończymy zajęcia zgodnie z wcześniej pokazanym planem.
Wskazówki dla nauczyciela lub terapeuty
Nie zamieniaj misji w test znajomości kolorów
Jeżeli dziecko nie rozpoznaje nazwy koloru, może dopasować przedmiot do wzoru. Głównym celem zajęć jest uczestnictwo, komunikacja i wykonywanie funkcjonalnych działań.
Pozostaw czas na odpowiedź
Po pytaniu lub modelowanym komunikacie warto odczekać kilka sekund. Kolejne pytania wypowiadane zbyt szybko mogą utrudnić dziecku przetworzenie informacji.
Komentuj częściej, niż pytasz
Zamiast serii pytań:
„Co to?”
„Jaki to kolor?”
„Gdzie to położysz?”
można powiedzieć:
„Znalazłeś żółtą piłkę.”
„Piłka pasuje tutaj.”
„Włożyłeś ją do żółtej obręczy.”
Taki język opisuje doświadczenie i nie tworzy ciągłej sytuacji sprawdzania.
Nie wymagaj kontaktu wzrokowego
Wspólna uwaga nie musi oznaczać patrzenia dorosłemu w oczy. Dziecko może patrzeć na wspólny przedmiot, zwracać ciało w stronę partnera, wskazywać albo przynosić przedmiot.
Traktuj odmowę jako komunikat
Odsunięcie materiału, zakrycie uszu, odejście lub położenie się może oznaczać, że zadanie jest zbyt trudne, zbyt długie albo sensorycznie nieprzyjemne. Najpierw regulujemy warunki, a dopiero później rozważamy powrót do aktywności.
👇 Przeczytaj także:
Dlaczego taki scenariusz wspiera rozwój?
Scenariusz wykorzystuje naturalne sytuacje, zainteresowanie dziecka, wybór oraz wspólne działanie. Są to elementy zbieżne z naturalistycznymi interwencjami rozwojowo-behawioralnymi, prowadzonymi w codziennych aktywnościach i opartymi na współdzieleniu kontroli między dzieckiem a dorosłym. Badania wskazują, że NDBI mogą wspierać między innymi język, komunikację społeczną, zabawę oraz rozwój poznawczy, chociaż efekty są zwykle najsilniejsze w bezpośrednio ćwiczonych obszarach i podobnych sytuacjach.
Zalecenia DEC dla wczesnej interwencji podkreślają znaczenie wspierania dzieci w naturalnych i włączających środowiskach oraz włączania nauki w codzienne aktywności i rutyny.
Przegląd i metaanaliza interwencji opartych na zabawie, prowadzonych przez rodziców z dziećmi autystycznymi w wieku przedszkolnym, wykazały obiecujące efekty w zakresie komunikacji społecznej i języka. Wyników tych nie należy jednak interpretować jako gwarancji identycznych efektów u każdego dziecka.
Najważniejsza pozostaje indywidualizacja: wybór takich celów, materiałów, form komunikowania i poziomu wsparcia, które mają znaczenie dla konkretnego dziecka.
Przykładowy zapis do dziennika zajęć
Temat: Letnia misja – odnajdujemy kolory wakacji.
Cele: Rozwijanie komunikacji funkcjonalnej, wspólnej uwagi, percepcji wzrokowej i słuchowej, orientacji przestrzennej, koordynacji wzrokowo-ruchowej, naprzemienności oraz umiejętności rozpoznawania i komunikowania potrzeb.
Przebieg: Powitanie i przedstawienie planu aktywności, wyszukiwanie oraz dopasowywanie kolorowych przedmiotów, zadania ruchowe i słuchowe, ćwiczenia orientacji w schemacie ciała i przestrzeni, dokonywanie wyboru sposobu odpoczynku, zabawa naprzemienna z bańkami mydlanymi oraz wspólne podsumowanie zajęć.
Obserwacja: Dziecko uczestniczyło w zadaniach z dostosowanym poziomem wsparcia. Komunikowało wybory i potrzeby za pomocą mowy, gestu, wskazania lub AAC. Podejmowało próby oczekiwania na swoją kolej, dopasowywania przedmiotów oraz wykonywania prostych poleceń ruchowych.
📌Powiązane materiały związane z rewalidacją
- 30 dni wakacyjnych aktywności sensorycznych dla dzieci z autyzmem, ADHD i trudnościami w przetwarzaniu sensorycznym
- Wodny plac zabaw bez basenu – scenariusz letnich zajęć sensorycznych
- Zajęcia rewalidacyjne w przedszkolu – wspieranie dzieci z autyzmem w codziennym funkcjonowaniu
- Rozwijanie komunikacji poprzez zabawę i relację
- Rewalidacja – scenariusze, programy i inspiracje
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane #arkusze, #workbooki i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 