🌰 Wstęp
Jesień to doskonała pora na rozwijanie sprawności manualnej i koordynacji wzrokowo-ruchowej poprzez kontakt z naturalnymi materiałami – liśćmi, kasztanami, żołędziami i szyszkami.
Zajęcia rewalidacyjne dla dzieci ze spektrum autyzmu powinny łączyć terapię z elementami zabawy i sensorycznego odkrywania świata. Dzięki temu dziecko ćwiczy dłonie, koncentrację i planowanie ruchu, jednocześnie wzmacniając poczucie sprawstwa i radość z działania.
🍂 Wprowadzenie dla dzieci: Czym jest jesień?
Popatrzcie za okno – czy widzicie, jak świat się zmienia?
To znak, że przyszła jesień! 🌦️
Jesień to pora roku, która następuje po lecie.
Dni stają się krótsze, a noce dłuższe. Czasem świeci słońce, a czasem pada deszcz.
W powietrzu czuć chłód, a na drzewach pojawiają się przepiękne kolory – czerwone, żółte, pomarańczowe i brązowe.
Liście spadają na ziemię, tworząc kolorowy dywan, po którym można szurać butami.
Zbieramy też kasztany, żołędzie i szyszki, które można wykorzystać do zabawy lub do tworzenia jesiennych prac plastycznych.
Jesienią dojrzewają owoce i warzywa: jabłka, gruszki, dynie, śliwki i orzechy.
To pora zbiorów, zapasów i pysznych, rozgrzewających zup. 🍎🥣
W lesie można spotkać wiewiórkę, która zbiera orzechy, i jeża, który szykuje się do zimowego snu.
To znak, że przyroda powoli przygotowuje się do zimy. 🌰🦔
💬 Pytania do rozmowy z dziećmi:
- Jakie kolory ma jesień?
- Co możemy znaleźć w parku lub lesie?
- Co lubisz robić jesienią?
- Czy wiesz, dlaczego liście spadają z drzew?
💡 Możesz dodać:
Podczas rozmowy pokaż dzieciom:
- prawdziwe liście, kasztany, szyszki,
- ilustracje z jesiennymi drzewami,
- i zaproponuj wspólne „szuranie liśćmi” – ruchową zabawę w sali lub na dywanie.
🎯 Cele zajęć
Cele ogólne:
- rozwijanie motoryki małej i koordynacji wzrokowo-ruchowej,
- doskonalenie koncentracji i cierpliwości,
- wzmacnianie poczucia sukcesu i samodzielności,
- rozwijanie percepcji wzrokowej i planowania ruchu,
- integracja sensoryczna poprzez kontakt z naturalnymi materiałami.
Cele operacyjne:
Dziecko:
- potrafi manipulować drobnymi przedmiotami (koraliki, kasztany, guziki),
- wykonuje ruchy precyzyjne zgodnie z instrukcją,
- nawleka elementy na sznurek, przykleja lub układa we wzory,
- śledzi wzrokiem ruch przedmiotów i kierunek działań,
- potrafi zakończyć rozpoczęte zadanie.
🧠 Metody i formy pracy
- metoda czynna, zabawowa i praktycznego działania,
- metoda naśladowcza i instrukcji krok po kroku,
- elementy terapii ręki, sensoplastyki i stymulacji dotykowej,
- praca indywidualna i w małych grupach (2–3 dzieci),
- wykorzystanie wsparcia wizualnego (piktogramy, plansze, sekwencje działań).
🧺 Materiały
- naturalne materiały: liście, kasztany, żołędzie, szyszki,
- plastelina, ciastolina, masa solna,
- koraliki, guziki, spinacze, klamerki,
- klej, kartki kolorowe, nożyczki, sznurek, tacki,
- szczypce, pęsety, kubeczki, miseczki,
- woreczki z ryżem, piaskiem lub grochem do ćwiczeń sensorycznych.
👉 Sprawdź arkusz: Muchomor czerwony – arkusz pracy dla ucznia ze spektrum autyzmu
🍂 Przebieg zajęć (czas ok. 45–60 minut)
1️⃣ Powitanie i rozgrzewka manualna (5–7 min)
Cel: aktywizacja dłoni i przygotowanie do pracy.
Przykłady ćwiczeń:
- „Paluszkowa gimnastyka” – dotykanie kolejno palców kciukiem,
- ugniatanie plasteliny lub miękkiej masy w dłoniach,
- „Jesienne dźwięki” – ściskanie gąbki i słuchanie szelestu liści,
- krótkie masaże dłoni – delikatne rolowanie kasztanem po dłoni.
💡 Wskazówka: możesz włączyć spokojną muzykę i rytmiczne powtarzanie ruchów – to wspiera regulację emocji.
2️⃣ Ćwiczenia percepcji wzrokowo-ruchowej (10–12 min)
Zadania:
- dopasowywanie liści do drzew (np. klon–liść klonu),
- układanie sekwencji kolorowych elementów (np. czerwony–żółty–zielony liść),
- rysowanie po śladzie konturów liści, grzybów lub żołędzi,
- „Jesienny labirynt” – śledzenie wzrokiem trasy liścia do drzewa.
🎨 Cel: doskonalenie śledzenia wzrokowego, precyzyjnych ruchów ręki i oka.
👉 Przeczytaj:
3️⃣ Manipulacje i ćwiczenia motoryki małej (15–20 min)
Stacje zadaniowe (można rotować co 5 minut):
- Nawlekanie kasztanów (z dziurką) lub koralików na sznurek.
- Przenoszenie żołędzi pęsetą z miski do miski.
- Przyklejanie naklejek lub liści do kartki – tworzenie jesiennego kolażu.
- Spinacze na ramce – przypinanie klamerek wokół obrazka słońca i liści.
- Układanie mozaiki z guzików w kształcie liścia.
💬 Wskazówka: dziecko może wybrać ulubione stanowisko – to zwiększa poczucie kontroli i motywację.
4️⃣ Zadanie plastyczno-sensoryczne „Jesienne drzewo” (10–12 min)
Materiały: kartka A3, klej, plastelina, liście, sznurek, guziki.
Przebieg:
- dziecko rysuje pień drzewa,
- dokleja prawdziwe liście lub wylepia korony plasteliną,
- dodaje detale: ptaki, owoce, krople deszczu.
🌳 Cel: łączenie pracy manualnej z ekspresją twórczą, pobudzanie wyobraźni i planowania przestrzennego.
5️⃣ Gra ruchowo-koordynacyjna „Złap kasztana” (5–7 min)
Dziecko łapie spadające z góry (delikatnie podrzucone) kasztany, piłeczki lub liście papierowe.
Następnie odkłada je do pojemnika w odpowiednim kolorze.
🎯 Cel: rozwijanie koordynacji ręka-oko, refleksu i planowania ruchu.
👉 Wykorzystaj:
6️⃣ Zakończenie i refleksja (3–5 min)
- Dzieci pokazują swoje prace, mówią lub wskazują, co im się podobało („Było łatwe / Było trudne”).
- Krótkie ćwiczenie oddechowe: „Liść na wietrze” – powolne dmuchanie na kartkę w kształcie liścia.
- Pochwała indywidualna i wspólne brawa.
📋 Obserwacja i ewaluacja zajęć
Nauczyciel / terapeuta obserwuje:
- czy dziecko potrafi manipulować drobnymi przedmiotami,
- czy zachowuje skupienie podczas wykonywania czynności,
- jak reaguje na dotyk różnych faktur,
- poziom samodzielności i chęć współpracy,
- emocjonalną reakcję na sukces i trudność.
🍎 Propozycje rozszerzeń tematycznych
- „Jesienne owoce” – lepienie jabłek i gruszek z plasteliny,
- „Kasztanowe ludziki” – tworzenie figurek z naturalnych materiałów,
- „Liściaste rytmy” – zabawa w układanie sekwencji kolorów liści,
- „Kasztanowy tor przeszkód” – przenoszenie kasztanów łyżką przez slalom.
👉 Przeczytaj eBook:
📚 Powiązane wpisy:
- Jak prowadzić zajęcia rewalidacyjne dla dzieci z autyzmem? Scenariusze i pomysły
- Scenariusz zajęć rewalidacyjnych dla dzieci ze spektrum autyzmu
- Dzień Kasztana – scenariusz jesiennych zajęć dla przedszkolaków ze spektrum autyzmu
- Proste ćwiczenia grafomotoryczne
- Pakiet ciągi logiczne sekwencje rytmy łańcuchy – zajęcia rozwijające dla uczniów ze spektrum autyzmu 10 zł
Dodatkowa zabawa sensoryczna
Poniżej propozycja krótkiej, angażującej i terapeutycznej zabawy sensorycznej „Dotknij jesieni”, idealnej jako część wprowadzająca do zajęć rewalidacyjnych lub przedszkolnych.
Zabawa angażuje zmysły dotyku, węchu i słuchu, a jednocześnie rozwija motorykę małą, koncentrację i komunikację emocji – czyli kluczowe umiejętności u dzieci ze spektrum autyzmu.
🌰 Zabawa sensoryczna: „Dotknij jesieni”
🎯 Cel:
- rozwijanie percepcji sensorycznej (dotyk, zapach, słuch),
- poszerzanie słownictwa i rozumienia pojęć przyrodniczych,
- wzmacnianie motoryki małej (manipulacja naturalnymi materiałami),
- kształtowanie uważności i koncentracji.
🧺 Przygotowanie:
Przygotuj kosz lub pudełko z jesiennymi skarbami:
- liście klonu i dębu,
- kasztany, żołędzie, szyszki,
- kawałek kory drzewa,
- suszone owoce (jabłko, pomarańcza),
- zioła lub przyprawy o intensywnym zapachu (cynamon, goździki, anyż).
Dla dzieci z nadwrażliwością sensoryczną warto przygotować małe płócienne woreczki, w które można schować niektóre materiały.
🧠 Przebieg zabawy:
1️⃣ Dotknij i opisz
Dzieci losują z koszyka jeden przedmiot, dotykają go i próbują opisać:
„Czy to jest miękkie czy twarde?”
„Czy jest gładkie czy szorstkie?”
„Czy to może być liść, kasztan, czy coś innego?”
💡 Pomoc wizualna: przygotuj kartoniki z piktogramami „miękkie”, „twarde”, „ciepłe”, „zimne”, by dziecko mogło wskazać odczucie.
2️⃣ Poczuj zapach jesieni
Dziecko wącha zapach przypraw (goździki, cynamon) lub suszonych owoców.
Porozmawiajcie, co przypomina ten zapach – może ciepłą herbatę, ciasto lub spacer po lesie?
🕯️ To ćwiczenie wspiera rozpoznawanie emocji przez skojarzenia zapachowe – zapachy kojarzą się z bezpieczeństwem, ciepłem, domem.
3️⃣ Posłuchaj jesieni
Dziecko słucha dźwięków:
- szelestu liści,
- stukotu kasztanów,
- kapania wody (np. z odtwarzacza lub butelki).
🎧 Można zamknąć oczy i zgadnąć, co to za dźwięk.
To rozwija koncentrację i uważność słuchową.
4️⃣ Zrób jesienny kolaż dotykowy
Zebrane materiały można przykleić na kartkę – liście, kora, szyszki – tworząc obraz „Jesienny las”.
Dziecko decyduje, co chce przykleić i gdzie.
➡️ Rozwija to koordynację wzrokowo-ruchową i poczucie sprawstwa.
🧩 Adaptacje:
- Dla dzieci niechętnych do dotykania nowych faktur – użyj pędzelka, rękawiczki lub szpatułki.
- Dla dzieci niewerbalnych – zastosuj piktogramy emocji: 😃 lub 😐, by pokazały, co im się podobało.
- W wersji grupowej można grać w „Zgadnij, co to?” – jedno dziecko opisuje, inne zgaduje.
🌟 Zakończenie:
Usiądźcie w kręgu i zapytaj:
„Który jesienny skarb najbardziej Ci się podobał?”
„Który był miły w dotyku, a który trudny?”
Dzieci mogą pokazać palcem lub przykleić naklejkę przy wybranym materiale.
💬 Połącz z kartą refleksji:
Po zabawie użyj karty „Było łatwe / Było trudne” (poniżej) – dziecko wybiera buźkę, która pokazuje, jak się czuło w czasie zajęć.
👉 Przeczytaj:
💬 FAQ – najczęściej zadawane pytania
1. Jak często prowadzić zajęcia rozwijające motorykę małą?
Najlepiej 2–3 razy w tygodniu po 30–60 minut, w zależności od możliwości dziecka i planu rewalidacji.
2. Czy można wykorzystać naturalne materiały w terapii ręki?
Tak, liście, kasztany, żołędzie, szyszki to doskonały materiał sensoryczny, bezpieczny i angażujący dzieci.
3. Jak motywować dziecko z ASD do wykonywania ćwiczeń manualnych?
Warto dawać wybór, chwalić konkretne działania, stosować system nagród i łączyć ćwiczenia z tematami, które dziecko lubi.
👉 Przeczytaj eBook:
📎 Zestaw kart pracy do scenariusza zajęć
Przykładowy zestaw kart pracy:
1️⃣ „Dorysuj liście”
2️⃣ „Kasztan po śladzie”
3️⃣ „Było łatwe / Było trudne”
👉 Przeczytaj:
Gimnastyka – na koniec
Oczywiście taką gimnastykę robi się na początku zajęć ale umieszczę ją na końcu scenariusza jako dodatek do wykorzystania 🌟 — oto gotowy, praktyczny i terapeutyczny schemat ćwiczeń, który możesz stosować jako stały element zajęć wstępnych z zakresu motoryki małej/grafomotoryki/terapii dłoni itp.
To kompletna, uporządkowana gimnastyka dłoni i palców dla dzieci ze spektrum autyzmu – krok po kroku, w wersji dostosowanej do ich potrzeb sensorycznych i uwagi.
Zawiera opis, przebieg i cel każdego ćwiczenia.
✋ Gimnastyka dłoni i palców – przygotowanie do zajęć manualnych
🎯 Cel:
- przygotowanie dłoni i palców do pracy manualnej,
- poprawa precyzji i siły chwytu,
- rozwijanie koordynacji obu rąk,
- stymulacja dotykowa i proprioceptywna (czucia głębokiego),
- wyciszenie i skupienie uwagi przed zajęciami.
🌿 „Gimnastyka paluszkowa krok po kroku”
💡 Wskazówka dla nauczyciela:
Wykonuj ćwiczenia powoli, w rytmie oddechu, najlepiej przy spokojnej muzyce.
Każdy ruch pokazuj i nazwij.
Można dodać wesołą rymowankę lub powtarzany refren:
„Palce tańczą, dłonie śpią – zaraz radość w nich obudzą!”
🔹 1. „Obudź dłonie”
Cel: aktywizacja mięśni dłoni, przygotowanie sensoryczne.
Wykonanie:
- Pocieraj dłonie o siebie, aż poczujesz ciepło.
- Poklep delikatnie każdą dłoń drugą ręką.
- Zrób „masaż dłoni” – głaszcz, uciskaj lekko kciukiem po kolei każdy palec.
💡 Dzieci z nadwrażliwością dotykową mogą użyć miękkiej piłeczki lub gąbki.
🔹 2. „Deszczyk pada”
Cel: rozluźnienie i rozgrzanie palców.
Wykonanie:
- Delikatnie stukaj palcami o stół, jakby padał deszcz.
- Zaczynaj od jednego palca (kciuk, wskazujący…), aż do wszystkich razem.
- Zmieniaj tempo: wolny deszczyk → szybki deszcz → burza → znów spokój.
🎵 Można to połączyć z dźwiękami deszczu w tle.
🔹 3. „Palce się witają”
Cel: koordynacja palców obu rąk, koncentracja uwagi.
Wykonanie:
- Dotykaj palcem wskazującym prawej ręki palca wskazującego lewej.
- Potem środkowe, serdeczne, małe, na końcu kciuki.
- Powtórz kilka razy, zmieniając tempo.
💡 Dla ułatwienia można nazwać palce: „Spotykają się przyjaciele!”
🔹 4. „Złap kasztana”
Cel: ćwiczenie chwytu pęsetowego i siły palców.
Wykonanie:
- Chwyć mały przedmiot (kasztan, guzik, koralik) palcem wskazującym i kciukiem.
- Przenieś go do pojemnika, a następnie do drugiej ręki.
- Powtórz po 5–6 razy dla każdej dłoni.
💡 Zmieniaj wielkość przedmiotów, by dopasować trudność.
🔹 5. „Wspinające się palce”
Cel: rozwijanie ruchów naprzemiennych i precyzji.
Wykonanie:
- Połóż dłonie na stole.
- „Idź” palcami do przodu i do tyłu – najpierw jeden, potem drugi palec.
- Można udawać, że palce wspinają się po drzewie lub po schodkach.
👉 Przeczytaj również:
🔹 6. „Motylek”
Cel: integracja obu półkul mózgu, koordynacja rąk.
Wykonanie:
- Złóż dłonie razem, rozczapierz palce – to skrzydła motyla.
- Poruszaj nimi lekko, jakby motyl fruwał.
- Możesz dodać rymowankę:
„Motyl leci nad łąkami, rusza lekko skrzydełkami.”
🔹 7. „Palcowa fala”
Cel: płynność ruchu, rytm i wyciszenie.
Wykonanie:
- Ułóż dłonie płasko na stole.
- Unieś kolejno każdy palec, tworząc falujący ruch (fala idzie od kciuka do małego palca).
- Potem w drugą stronę.
- Powtarzaj 3–4 razy.
🔹 8. „Zamknij i otwórz”
Cel: napięcie i rozluźnienie mięśni dłoni.
Wykonanie:
- Zaciśnij dłonie w pięść – policz do trzech.
- Powoli otwórz, rozprostuj palce jak promienie słońca.
- Powtórz 3 razy.
☀️ Można dodać metaforę: „Chmurka się zamknęła, słońce się otworzyło.”
🔹 9. „Cześć, paluszku!”
Cel: uważność i samoregulacja.
Wykonanie:
- Każdy palec dotyka kciuka po kolei, mówiąc:
„Cześć, kciuku! Cześć, wskazujący!…” - Można zakończyć klaśnięciem lub stuknięciem o stół.
🔹 10. „Zwijamy dywanik”
Cel: rozciąganie dłoni i czucie głębokie.
Wykonanie:
- Połóż mały ręcznik lub kartkę papieru na stole.
- Zwiń ją palcami w stronę dłoni, bez użycia nadgarstka.
- Potem rozprostuj z powrotem.
🧘♀️ Zakończenie: „Odpoczynek dłoni”
Potrząśnij lekko dłońmi, rozluźnij nadgarstki.
Połóż dłonie na kolanach i weź kilka spokojnych oddechów.
Powiedz wspólnie z dziećmi:
„Moje dłonie są gotowe do pracy. Będą silne, spokojne i uważne.” 🤲
💡 Wskazówka terapeutyczna:
Warto wykonywać tę gimnastykę przed każdymi zajęciami plastycznymi, pisaniem, cięciem nożyczkami lub nawlekaniem.
Systematyczne powtarzanie przynosi widoczne efekty już po 2–3 tygodniach.
✨Subskrybuj i zyskaj więcej:
➡️ Subskrypcja 6 zł lub Dostęp Premium 10 zł
📘 eBooki • 💡 Pakiety lekcyjne • 🎨 Arkusze pracy • 🧠 gotowe scenariusze zajęć
👉 Dołącz teraz do autyzmwszkole.com
autyzmwszkole.com 
