Jak uważnie obserwować zmiany w przyrodzie, opisywać kolory, kształty i zapachy jesieni? Rozwijaj świadomość emocjonalną i umiejętność wyciszenia poprzez ćwiczenia inspirowane przyrodą.

Jesień to czas pełen zmian w przyrodzie, który oferuje mnóstwo inspiracji do pracy z uczniami ze spektrum autyzmu. Zajęcia rewalidacyjne oparte na treningu uważności (mindfulness) pomagają uczniom z ASD rozwijać zdolność koncentracji, obserwacji oraz świadomości swoich odczuć. Poprzez uważne obserwowanie przyrody i jej zmian, dzieci uczą się wyciszenia, relaksu oraz pogłębiania kontaktu z otoczeniem. W trakcie zajęć uczniowie będą opisywać kolory, kształty i zapachy jesieni, co sprzyja rozwojowi umiejętności komunikacyjnych oraz emocjonalnych.

Grupa docelowa:

Uczniowie z ASD (7–12 lat)

Czas trwania:

45–60 minut

Cele zajęć:

1. Rozwijanie umiejętności koncentracji uwagi i obserwacji.
2. Uczenie się opisywania wrażeń zmysłowych (kolory, kształty, zapachy).
3. Rozwijanie zdolności komunikacyjnych i umiejętności nazywania własnych odczuć.
4. Kształtowanie postawy uważności i wyciszenia.

Metody i formy pracy:

• Uważne słuchanie
• Opisywanie wrażeń zmysłowych
• Praca plastyczna
• Dyskusja kierowana

Materiały:

• Kartki papieru formatu A4
• Kolorowe kredki, pisaki, farby
• Zdjęcia lub ilustracje przedstawiające jesienne krajobrazy (liście, drzewa, owoce)
• Drobne jesienne elementy przyrody (kasztany, żołędzie, liście, gałązki)
• Koszyk na skarby jesieni

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie: Powitanie i rozmowa o jesieni (10 minut)

• Nauczyciel wita dzieci i zaprasza je do wspólnego kręgu. Zadaje pytania, które mają pobudzić uczniów do zastanowienia się nad jesienią:
  • „Co kojarzy wam się z jesienią?”
  • „Jakie kolory widzicie jesienią wokół siebie?”
• Nauczyciel wyjaśnia, że dzisiaj będą uczyć się, jak zauważać najmniejsze szczegóły i zmiany, jakie zachodzą jesienią w przyrodzie. Tłumaczy, że skupienie na chwili obecnej i uważne obserwowanie nazywa się treningiem uważności (mindfulness).

2. Ćwiczenie: Uważne obserwowanie – kolory i kształty jesieni (15 minut)

• Nauczyciel rozdaje dzieciom ilustracje lub zdjęcia przedstawiające jesienne krajobrazy. Dzieci otrzymują także drobne elementy przyrody, takie jak liście, kasztany, żołędzie.
• Dzieci mają za zadanie dokładnie przyjrzeć się przedmiotom lub ilustracjom. Następnie nauczyciel prosi o opisanie, co widzą:
  • „Jakie kolory mają liście? Czy wszystkie liście są takie same?”
  • „Jakie kształty mają kasztany i żołędzie?”
  • „Czy zauważyliście, jak różne są kolory w zależności od światła i cienia?”
• Każde dziecko ma możliwość podzielenia się swoimi obserwacjami. Nauczyciel wspiera uczniów w nazywaniu kolorów, kształtów i różnic, jakie dostrzegają. Celem ćwiczenia jest skupienie na szczegółach i rozwijanie umiejętności opisywania wrażeń.

3. Ćwiczenie: Uważne słuchanie – dźwięki jesieni (10 minut)

• Nauczyciel włącza nagranie dźwięków przyrody (szum liści, śpiew ptaków, szelest gałązek) lub, jeśli jest to możliwe, przeprowadza zajęcia na świeżym powietrzu.
• Dzieci zamykają oczy i przez kilka minut wsłuchują się w dźwięki jesieni. Po zakończeniu nauczyciel pyta:
  • „Jakie dźwięki usłyszeliście? Czy były to dźwięki przyjemne, a może nieprzyjemne?”
  • „Jak się czuliście, słuchając tych dźwięków? Czy jakieś dźwięki przypominały wam jesień?”
• Dzieci dzielą się swoimi spostrzeżeniami. Nauczyciel pomaga nazywać uczucia, które pojawiły się podczas słuchania (spokój, radość, rozluźnienie).

4. Praca plastyczna: „Jesienne skarby przyrody” (15 minut)

• Nauczyciel rozdaje dzieciom kartki papieru i kredki. Prosi, aby każde dziecko narysowało to, co najbardziej spodobało im się podczas uważnej obserwacji lub słuchania dźwięków jesieni.
• Dzieci rysują liście, drzewa, kasztany, a także wszystko, co kojarzy im się z jesienią. Mogą również dorysować siebie, jak spacerują po jesiennym lesie lub parku.
• Na koniec każde dziecko opowiada o swoim rysunku, co pozwala na rozwijanie zdolności komunikacyjnych oraz wyrażanie swoich myśli i emocji.

5. Podsumowanie: „Koszyk pełen jesiennych wrażeń” (10 minut)

• Na zakończenie zajęć nauczyciel stawia na środku koszyk z drobnymi elementami przyrody: liśćmi, kasztanami, żołędziami, gałązkami. Każde dziecko wybiera jeden przedmiot, który najbardziej kojarzy mu się z jesienią.
• Następnie dzieci opisują, dlaczego wybrały dany przedmiot i jakie uczucia on w nich wywołuje.
• Nauczyciel kończy zajęcia pytaniem: „Co najbardziej podobało wam się w dzisiejszych zajęciach?” oraz zachęca dzieci do uważnego obserwowania przyrody w najbliższych dniach.

Najczęściej zadawane pytania:

1. Co to jest trening uważności (mindfulness)?

Trening uważności to metoda, która polega na świadomym skupieniu się na chwili obecnej. Dzieci uczą się obserwować swoje otoczenie i własne odczucia bez oceniania. Mindfulness pomaga w rozwoju koncentracji i wyciszenia.

2. Dlaczego trening uważności jest ważny dla dzieci z ASD?

Dzieci ze spektrum autyzmu często mają trudności z regulacją emocji i skupieniem uwagi. Trening uważności wspiera je w rozwijaniu zdolności koncentracji, uczy, jak radzić sobie z emocjami, oraz poprawia zdolności komunikacyjne.

3. Jakie korzyści przynosi obserwowanie przyrody?

Obserwowanie przyrody pomaga dzieciom wyciszyć się, skupić na szczegółach oraz rozwinąć umiejętność opisywania swoich wrażeń. To także sposób na ćwiczenie koncentracji i wyrażanie emocji.

4. Czy zajęcia z uważności można przeprowadzać w domu?

Tak, zajęcia z uważności można z łatwością przeprowadzić w domu. Rodzice mogą zachęcać dzieci do opisywania tego, co widzą przez okno, jak zmienia się przyroda lub wspólnie spacerować i rozmawiać o swoich odczuciach.

5. Czy mindfulness pomaga w regulacji emocji u dzieci z ASD?

Tak, trening uważności może pomóc dzieciom z ASD lepiej rozumieć swoje emocje oraz rozwijać zdolność ich wyrażania. Regularna praktyka mindfulness wspiera dzieci w radzeniu sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami.