Część I. Poznaj świat wszystkimi zmysłami
Powiązane artykuły z cyklu
Edukacja zaczyna się wtedy, gdy dziecko coś naprawdę przeżyje
Wyobraź sobie dwie lekcje.
Na pierwszej dzieci kolorują obrazek przedstawiający drzewo i podpisują jego części.
Na drugiej wychodzą do szkolnego ogrodu. Dotykają kory, liczą słoje na ściętym pniu, słuchają szumu liści, mierzą obwód drzewa sznurkiem, obserwują owady, zbierają z ziemi liście i próbują odpowiedzieć na pytanie: Dlaczego dwa drzewa rosnące obok siebie wyglądają inaczej?
Obie lekcje dotyczą tego samego tematu.
Ale tylko jedna staje się doświadczeniem.
To właśnie w tym kierunku prowadzi nowa podstawa programowa – od biernego wykonywania poleceń do aktywnego poznawania świata.
Dla dzieci w spektrum autyzmu taka zmiana może mieć szczególne znaczenie. Wielu uczniów lepiej rozumie nowe pojęcia, gdy mogą je zobaczyć, dotknąć, sprawdzić i połączyć z własnym doświadczeniem. Dobrze zaplanowane doświadczenie edukacyjne nie oznacza chaosu. Wręcz przeciwnie – daje jasną strukturę, przewidywalny przebieg i możliwość uczenia się poprzez działanie.
W tym artykule rozpoczynamy serię 50 doświadczeń edukacyjnych, które można realizować w przedszkolu oraz klasach I–III. Wszystkie zostały pomyślane tak, aby wspierały rozwój uczniów, w tym dzieci z ASD.
👇 Przeczytaj również:
Jak korzystać z tej serii?
Każde doświadczenie zawiera:
- cel edukacyjny,
- potrzebne materiały,
- prosty przebieg,
- wskazówki dla ucznia z ASD,
- pomysł na rozmowę po zakończeniu aktywności.
Nie chodzi o wykonanie efektownego eksperymentu.
Najważniejsze jest pytanie:
„Czego dziecko nauczyło się dzięki własnemu działaniu?”
DOŚWIADCZENIA 1–10
1. Co pływa, a co tonie?
Cel: rozwijanie przewidywania i obserwacji.
Materiały:
- miska z wodą,
- kamień,
- korek,
- klocek,
- liść,
- plastikowa łyżka,
- szyszka.
Przebieg
Najpierw każde dziecko przewiduje wynik.
Dopiero później sprawdza swoją hipotezę.
Na końcu wspólnie porównujecie odpowiedzi.
Dla ucznia z ASD
Przygotuj planszę:
✔️ PŁYWA
✔️ TONIE
Uczeń może najpierw przyporządkować obrazki, a dopiero potem wykonać doświadczenie.
Pytanie kończące
Czy wszystkie lekkie przedmioty pływają?
2. Jak pachnie las?
Cel: rozwijanie percepcji sensorycznej.
Materiały
Małe pojemniki z:
- igliwiem,
- miętą,
- korą,
- lawendą,
- cytryną.
Dzieci opisują zapach.
Nie ma złych odpowiedzi.
To ćwiczenie rozwija słownictwo i uważność.
Dla ASD
Nie zmuszamy do wąchania.
Uczeń może obserwować innych lub wybrać tylko jeden zapach.
3. Cień zmienia długość
Na boisku lub placu zabaw dzieci zaznaczają kredą długość swojego cienia rano.
Wracają po godzinie.
I jeszcze raz po południu.
Rozmowa
Dlaczego cień się zmienia?
4. Deszcz w słoiku
Materiały:
- słoik,
- woda,
- pianka do golenia,
- barwnik spożywczy.
Barwnik powoli przenika przez piankę.
Dzieci obserwują „opady”.
To świetny wstęp do rozmowy o pogodzie.
5. Mapa dźwięków
Przez dwie minuty nikt nie mówi.
Każde dziecko zaznacza na kartce usłyszane dźwięki.
Ptak.
Samochód.
Wiatr.
Dzwonek.
Dla ASD
Można użyć piktogramów.
6. Ile waży kamień?
Dzieci najpierw próbują zgadnąć.
Potem ważą.
Porównują wyniki.
Uczą się, że intuicja nie zawsze jest poprawna.
7. Poszukiwacze faktur
Znajdź:
- coś miękkiego,
- coś szorstkiego,
- coś zimnego,
- coś ciepłego,
- coś gładkiego.
Świetnie rozwija słownictwo opisowe.
8. Woda zmienia kształt
Przelewamy wodę do:
- kubka,
- talerza,
- butelki,
- miski.
Dzieci obserwują.
Rozmowa:
Czy zmieniła się sama woda?
Czy tylko naczynie?
9. Magiczne kolory
Łączymy:
żółty + niebieski
czerwony + żółty
niebieski + czerwony.
Dzieci same odkrywają nowe kolory.
Nie podajemy odpowiedzi wcześniej.
10. Nasz mały wiatr
Materiały:
- papier,
- piórka,
- słomki,
- wachlarze.
Dzieci sprawdzają:
Co porusza się najłatwiej?
Czy silniejszy podmuch zawsze jest lepszy?
Można połączyć z rozmową o pogodzie.
👇 Przeczytaj także:
Dlaczego właśnie takie aktywności?
Każde z opisanych doświadczeń rozwija jednocześnie kilka obszarów funkcjonowania dziecka.
Nie tylko wiedzę.
Również:
- komunikację,
- planowanie,
- przewidywanie,
- współpracę,
- koncentrację,
- elastyczność poznawczą,
- samodzielność.
Dla uczniów z ASD ważne jest także to, że większość aktywności można łatwo zwizualizować, podzielić na etapy i dostosować do indywidualnych potrzeb.
To właśnie dlatego doświadczenia edukacyjne doskonale wpisują się w nowoczesne podejście do edukacji włączającej.
📚 Powiązane materiały
Jeżeli dopiero rozpoczynasz pracę z nową podstawą programową i planujesz wprowadzać doświadczenia edukacyjne u dzieci i uczniów z ASD, zacznij od tych artykułów:
👉 Nowa podstawa programowa 2026 a uczeń z autyzmem. 10 zmian, które naprawdę zmienią pracę nauczycieli
https://autyzmwszkole.com/2026/07/06/nowa-podstawa-programowa-2026-a-uczen-z-autyzmem-10-zmian-ktore-naprawde-zmienia-prace-nauczycieli/ (autyzmwszkole.com)
Dowiesz się, jakie zmiany wprowadza nowa podstawa programowa i dlaczego mogą one szczególnie wspierać uczniów w spektrum autyzmu.
To drugi artykuł naszego cyklu, w którym wyjaśniamy ideę doświadczeń edukacyjnych oraz pokazujemy, dlaczego aktywne uczenie się staje się jednym z najważniejszych kierunków współczesnej edukacji.
👉 IPET + WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu – kompletny przewodnik
https://autyzmwszkole.com/2026/02/09/ipet-wopfu-dla-ucznia-ze-spektrum-autyzmu-kompletny-przewodnik-2/ (autyzmwszkole.com)
Kompendium wiedzy o planowaniu wsparcia ucznia z ASD – od diagnozy funkcjonalnej po cele edukacyjne i terapeutyczne.
👉 Jakie dostosowania wprowadzać na lekcjach dla uczniów z autyzmem?
https://autyzmwszkole.com/2026/01/27/jakie-dostosowania-wprowadzac-na-lekcjach-dla-uczniow-z-autyzmem/ (autyzmwszkole.com)
Praktyczne wskazówki dotyczące organizacji zajęć, metod pracy i dostosowań środowiska edukacyjnego, które doskonale uzupełniają opisane w tym artykule doświadczenia edukacyjne.
👉 Mocne strony ucznia z autyzmem – 200 gotowych określeń do WOPFU, IPET i PPP
https://autyzmwszkole.com/2026/06/12/mocne-strony-ucznia-z-autyzmem-200-gotowych-okreslen-do-wopfu-ipet-i-ppp-2026/ (autyzmwszkole.com)
Dowiedz się, jak opisywać potencjał ucznia z ASD i wykorzystywać jego mocne strony podczas planowania doświadczeń edukacyjnych.
W następnym artykule
To dopiero początek.
W drugiej części pokażemy kolejne doświadczenia, które rozwijają:
- myślenie matematyczne,
- orientację przestrzenną,
- rozwiązywanie problemów,
- współpracę,
- pierwsze kompetencje badawcze.
Każde z nich będzie gotowe do wykorzystania w przedszkolu lub klasach I–III i zgodne z kierunkiem wyznaczonym przez nową podstawę programową.
To właśnie z takich praktycznych aktywności powstaje nasz największy projekt – „365 doświadczeń edukacyjnych zgodnych z nową podstawą programową dla dzieci i uczniów z ASD”.
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane #arkusze, #workbooki i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 