50 doświadczeń edukacyjnych zgodnych z nową podstawą programową dla przedszkola i klas I–III
Część IIA. Odkrywamy matematykę i przyrodę przez działanie (Doświadczenia 11–15)
Powiązane artykuły z cyklu
Najlepsza matematyka zaczyna się od zdziwienia
Dzieci nie rodzą się z przekonaniem, że matematyka jest trudna.
To dorośli często nieświadomie zamieniają ją w zbiór symboli, działań i kart pracy.
A przecież pierwszą matematyką było:
kamienie,
patyki,
liście,
ziarna,
kałuże,
cień,
droga do domu.
Nowa podstawa programowa zachęca, aby dzieci najpierw doświadczały, a dopiero później nazywały i zapisywały swoje odkrycia.
To szczególnie ważne dla uczniów z ASD, którzy często lepiej rozumieją pojęcia matematyczne i przyrodnicze wtedy, gdy mogą je zobaczyć, porównać, zmierzyć lub samodzielnie sprawdzić.
Doświadczenie 11
Czy wszystkie liście są takie same?
Cel
Rozwijanie klasyfikowania, dostrzegania podobieństw i różnic oraz uważnej obserwacji.
Materiały
- liście różnych drzew,
- lupa,
- biała kartka,
- kredki.
Przebieg
Dzieci zbierają kilka liści.
Przyglądają się im przez lupę.
Porównują:
- wielkość,
- kształt,
- kolor,
- brzegi,
- unerwienie.
Na końcu próbują pogrupować liście według własnego pomysłu.
Nie ma jednego prawidłowego rozwiązania.
Dla ucznia z ASD
Przygotuj obrazkową instrukcję:
- Znajdź.
- Obejrzyj.
- Porównaj.
- Ułóż.
- Opowiedz.
Pytania
- Co zauważyłeś jako pierwsze?
- Czy dwa liście mogą być podobne, ale nie identyczne?
Doświadczenie 12
Kto zbuduje najwyższą wieżę?
Cel
Planowanie, przewidywanie oraz rozwijanie myślenia przestrzennego.
Materiały
- drewniane klocki,
- kubeczki papierowe,
- rolki po papierze.
Przebieg
Dzieci najpierw planują.
Dopiero później budują.
Po zakończeniu wspólnie analizują:
Dlaczego jedna wieża się przewróciła?
Dlaczego druga była stabilniejsza?
Dla ASD
Nie oceniaj efektu.
Rozmawiaj o procesie.
Uczeń może najpierw narysować projekt.
Rozwijane kompetencje
✔ planowanie
✔ funkcje wykonawcze
✔ rozwiązywanie problemów
✔ sprawczość
Doświadczenie 13
Czy każdy kamień jest ciężki?
Cel
Poznawanie pojęć:
- masa,
- wielkość,
- porównywanie.
Materiały
Kamienie różnej wielkości.
Mała waga.
Przebieg
Najpierw dzieci próbują odgadnąć.
Potem ważą.
Okazuje się, że niewielki kamień może ważyć więcej niż większy.
To świetny moment na rozmowę o tym, że wygląd nie zawsze mówi całą prawdę.
Dla ASD
Przygotuj dwie plansze:
„Myślę, że…”
„Wynik doświadczenia…”
Uczeń porównuje swoje przewidywania z rzeczywistością.
👇 Przeczytaj również:
Doświadczenie 14
Jak daleko potoczy się piłka?
Cel
Rozwijanie przewidywania i pierwszych umiejętności badawczych.
Materiały
- piłka,
- pochyła deska,
- taśma miernicza.
Przebieg
Zmieniając wysokość deski, dzieci sprawdzają:
Czy piłka zawsze potoczy się tak samo daleko?
Mierzą odległość.
Porównują wyniki.
Tworzą prostą tabelę.
Dla ASD
Można przygotować kartę obserwacji z symbolami:
⬆ wyżej
⬇ niżej
📏 dalej
📏 bliżej
Doświadczenie 15
Matematyka ukryta w naturze
Cel
Pokazanie, że liczby są częścią codziennego świata.
Materiały
Dowolna przestrzeń na zewnątrz.
Zadania
Znajdź:
🌼 pięć kwiatów.
🍂 trzy różne liście.
🪨 siedem kamieni.
🌲 dwa drzewa wyższe od ciebie.
🍄 coś okrągłego.
Następnie dzieci same wymyślają kolejne zadania dla kolegów.
Dla ASD
Przygotuj obrazkową checklistę.
Uczeń może odhaczać wykonane zadania.
Rozwijane kompetencje
- liczenie,
- klasyfikowanie,
- orientacja przestrzenna,
- komunikacja,
- samodzielność.
Dlaczego właśnie takie doświadczenia?
Na pierwszy rzut oka wyglądają jak zwykła zabawa.
W rzeczywistości rozwijają jednocześnie wiele obszarów opisanych w nowej podstawie programowej:
✔ ciekawość poznawczą,
✔ samodzielne odkrywanie,
✔ współpracę,
✔ rozwiązywanie problemów,
✔ komunikację,
✔ sprawczość,
✔ kompetencje matematyczne,
✔ kompetencje przyrodnicze.
Co ważne, większość z nich nie wymaga drogich pomocy dydaktycznych.
Najlepszą salą lekcyjną może stać się ogród, szkolne boisko lub pobliski park.
Dla uczniów z ASD oznacza to również możliwość uczenia się w naturalnym środowisku, z wykorzystaniem realnych przedmiotów i przewidywalnych działań, co często zmniejsza poziom stresu i zwiększa motywację do nauki.
📚 Powiązane materiały
Jeżeli interesuje Cię praktyczne wdrażanie nowej podstawy programowej oraz nowoczesna praca z uczniami z ASD, przeczytaj również: (kliknij w link i przewijaj)
👉 Nowa podstawa programowa 2026 a uczeń z autyzmem. 10 zmian, które naprawdę zmienią pracę nauczycieli
https://autyzmwszkole.com/2026/07/06/nowa-podstawa-programowa-2026-a-uczen-z-autyzmem-10-zmian-ktore-naprawde-zmienia-prace-nauczycieli/
Dowiedz się, jakie zmiany wprowadza nowa podstawa programowa i jak przełożyć je na codzienną pracę z uczniem w spektrum autyzmu.
Poznaj ideę doświadczeń edukacyjnych i sprawdź, dlaczego aktywne uczenie się staje się jednym z najważniejszych kierunków współczesnej edukacji.
Pierwsza część praktycznej serii z gotowymi doświadczeniami rozwijającymi ciekawość, sprawczość i poznawanie świata przez działanie.
👉 IPET + WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu – kompletny przewodnik
https://autyzmwszkole.com/2026/02/09/ipet-wopfu-dla-ucznia-ze-spektrum-autyzmu-kompletny-przewodnik-2/
Kompendium wiedzy o tworzeniu IPET i WOPFU – od diagnozy funkcjonalnej, przez planowanie celów, aż po organizację skutecznego wsparcia ucznia z ASD.
👉 Funkcje wykonawcze u ucznia z ASD – jak opisać w dokumentacji? Przykłady zapisów do WOPFU, IPET i opinii szkoły (2026)
https://autyzmwszkole.com/2026/06/01/funkcje-wykonawcze-u-ucznia-z-asd-jak-opisac-w-dokumentacji-przyklady-zapisow-do-wopfu-ipet-i-opinii-szkoly-2026/
Zobacz, jak opisywać planowanie, organizację, elastyczność poznawczą i pamięć roboczą ucznia w dokumentacji szkolnej.
💡 To część większego cyklu „365 doświadczeń edukacyjnych zgodnych z nową podstawą programową dla dzieci i uczniów z ASD”. W kolejnych artykułach pokażemy następne doświadczenia rozwijające matematykę, przyrodę, komunikację, kompetencje społeczne i sprawczość – gotowe do wykorzystania w przedszkolu i szkole.
W następnym artykule
W części IIB pokażemy kolejne doświadczenia (16–20), dzięki którym dzieci będą odkrywać świat poprzez wodę, światło, magnesy, obserwację i pierwsze eksperymenty przyrodnicze.
To następny krok w budowaniu kolekcji 365 doświadczeń edukacyjnych zgodnych z nową podstawą programową dla dzieci i uczniów z ASD.
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane #arkusze, #workbooki i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 