🌿 Wprowadzenie
Każdy z nas ma potrzeby – chcemy, żeby inni nas rozumieli, szanowali nasze granice i słuchali, gdy coś jest dla nas ważne.
Dla młodzieży ze spektrum autyzmu mówienie o swoich potrzebach bywa jednak trudne.
Nie dlatego, że ich nie znają – lecz dlatego, że często boją się reakcji otoczenia, konfliktu lub niezrozumienia.
Asertywność nie oznacza bycia głośnym ani dominującym.
To umiejętność mówienia o sobie w sposób spokojny, konkretny i bez lęku.
🧠 Co to znaczy być asertywnym?
Asertywność to zdolność do wyrażania swoich myśli, emocji i potrzeb z poszanowaniem siebie i innych.
Nie chodzi o to, żeby zawsze mieć rację, ale żeby móc powiedzieć:
„Tego potrzebuję.”
„Nie czuję się z tym dobrze.”
„Proszę, zróbmy to inaczej.”
🔎 Dlaczego to takie trudne w ASD?
Młodzież ze spektrum autyzmu często:
- ma większą wrażliwość emocjonalną,
- nie zawsze rozpoznaje sygnały społeczne (np. ton głosu, mimikę),
- obawia się konfliktu lub odrzucenia,
- unika rozmów, by nie popełnić błędu lub nie urazić innych.
Dlatego nauka komunikowania potrzeb wymaga czasu, ćwiczeń i wsparcia – najlepiej w bezpiecznym środowisku: w szkole, w grupie TUS lub w relacji z terapeutą.
👉 Przeczytaj:
💬 5 kroków, które pomagają mówić o swoich potrzebach
1️⃣ Zauważ, co czujesz i czego potrzebujesz
To pierwszy krok samoregulacji. Zanim coś powiesz – zatrzymaj się.
Zadaj sobie pytania:
- „Czy jestem zmęczony?”
- „Czy potrzebuję przerwy?”
- „Czy coś mnie złości lub przytłacza?”
Świadomość emocji = mniejszy chaos w głowie.
2️⃣ Powiedz jasno i prosto – unikaj domyślania się
Nie każdy wie, co masz na myśli, dopóki tego nie powiesz.
Przykłady komunikatów:
- „Potrzebuję kilku minut ciszy.”
- „Nie lubię, gdy ktoś mnie dotyka bez zapytania.”
- „Chciałbym pracować sam.”
To nie narzekanie – to jasne wyrażenie granicy.
3️⃣ Mów spokojnie, ale stanowczo
Asertywność to równowaga między spokojem a pewnością siebie.
Pomaga, gdy używasz „komunikatów JA”:
„Czuję się źle, gdy ktoś przerywa mi w połowie zdania.”
„Potrzebuję, żebyś mówił do mnie wolniej.”
To forma, która nie atakuje drugiej osoby, a jednocześnie pokazuje Twoją perspektywę.
4️⃣ Oddychaj i zatrzymaj się, gdy czujesz napięcie (Self-Reg)
Kiedy czujesz, że zaraz wybuchniesz lub zamilkniesz – spróbuj krótkiego ćwiczenia:
Wdech 4 sekundy → Pauza 2 → Wydech 6 sekund.
To sposób na uspokojenie układu nerwowego. Dopiero wtedy mów.
5️⃣ Ucz się poprzez małe próby / sytuacje
Nie musisz od razu mówić o trudnych sprawach.
Zacznij od prostych:
- „Nie chcę dziś grać.”
- „Chciałbym inną ławkę.”
- „Proszę, powiedz to jeszcze raz.”
Każda taka sytuacja to ćwiczenie odwagi i jasnej komunikacji.
👉 Przeczytaj:
🧩 Ćwiczenie: Moje granice i potrzeby
Poproś uczniów, by dokończyli zdania (na kartce lub w rozmowie):
- „Lubię, gdy…”
- „Nie lubię, gdy…”
- „Czuję się spokojnie, gdy…”
- „Denerwuję się, gdy…”
- „Chciałbym, żeby inni…”
👉 To ćwiczenie możesz wykorzystać na zajęciach TUS, rewalidacyjnych lub podczas godziny wychowawczej.
Pozwala młodzieży uświadomić sobie swoje potrzeby i mówić o nich w bezpieczny sposób.
💡 Dla nauczyciela lub terapeuty:
- reaguj z uważnością, nie z oceną („Rozumiem, że to dla Ciebie trudne.”),
- wzmacniaj, gdy uczeń potrafi powiedzieć o sobie,
- nigdy nie karz za komunikację — nawet jeśli jest niezgrabna.
Każdy komunikat to krok do większej samoświadomości i samoregulacji.
🔑Piktogramy: „Proszę / Nie chcę / Potrzebuję / Dziękuję”
🌱 Zakończenie: Asertywność to nie bunt, to dojrzałość
Mówienie o swoich potrzebach nie jest egoizmem.
To sposób, by żyć w zgodzie ze sobą i z innymi, bez tłumienia emocji i napięć.
Z czasem komunikowanie granic staje się naturalne — jak oddychanie.
✅ Dołącz do nas i zyskaj więcej!
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli,terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – pełny dostęp do nowych materiałów, scenariuszy, narzędzi w tym arkuszy pracy i innych tematów zebranych w górnych zakładkach tematycznych.
📚 Czytaj eBooki, pobieraj Pakiety lekcyjne i korzystaj z gotowych scenariuszy zajęć i terapii, które oszczędzają Twój czas i wspierają rozwój uczniów.
👉 Czytaj aktualne, codzienne, wolne artykuły na autyzmwszkole.com i buduj swoją bazę materiałów krok po kroku!
👉 Przeczytaj:
