Praktyczne zajęcia rozwijające umiejętności społeczne u dzieci z ASD. Nauka mówienia „nie”, analiza intencji innych osób, rozpoznawanie emocji i różnicowanie zdrowych próśb od manipulacji. Efektywne techniki wspierające rozwój asertywności i świadomości społecznej.
Dzieci ze spektrum autyzmu często spotykają się z trudnościami w rozumieniu intencji innych osób. Ich naturalna szczerość i chęć spełniania próśb mogą prowadzić do sytuacji, w których stają się podatne na manipulacje lub niezdrowe oczekiwania ze strony otoczenia. Trening umiejętności społecznych (TUS) może być skutecznym narzędziem w nauce identyfikowania i reagowania na takie sytuacje.
Dlaczego rozpoznawanie niezdrowych oczekiwań jest ważne?
Rozpoznawanie niezdrowych oczekiwań pomaga dzieciom z autyzmem:
- Budować zdrowe relacje społeczne,
- Chronić się przed wykorzystywaniem,
- Zwiększać pewność siebie i asertywność,
- Uczyć się odpowiedzialności za własne potrzeby i granice.
Czym są niezdrowe oczekiwania?
Niezdrowe oczekiwania to sytuacje, w których dziecko czuje presję, aby:
- Spełniać prośby, które są sprzeczne z jego interesami,
- Dostosowywać się do norm, które nie są dla niego odpowiednie,
- Wykonywać działania zagrażające jego emocjonalnemu lub fizycznemu bezpieczeństwu.
Dlaczego rozpoznawanie niezdrowych oczekiwań jest ważne?
Dzieci ze spektrum autyzmu są często bardziej podatne na wpływy otoczenia. Ich trudności w rozumieniu kontekstów społecznych oraz intencji innych osób mogą prowadzić do sytuacji, w których są narażone na manipulację, presję społeczną czy wręcz wykorzystanie. Umiejętność rozpoznawania niezdrowych oczekiwań jest kluczowa, aby dzieci te mogły funkcjonować w bezpiecznym i wspierającym środowisku.
1. Budowanie zdrowych relacji społecznych
Zdrowe relacje opierają się na wzajemnym szacunku i równowadze w dawaniu i braniu. Dzieci z autyzmem, które nie potrafią rozpoznawać niezdrowych oczekiwań, mogą przyjmować rolę osób, które zawsze „dają” – pomagają, spełniają prośby, rezygnują z własnych potrzeb na rzecz innych. Może to prowadzić do jednostronnych relacji, które są dla nich obciążające.
- Przykład: Dziecko oddaje swoje zabawki innym dzieciom, bo czuje, że „tak wypada”, nawet jeśli nie ma na to ochoty.
Rozpoznawanie, że takie zachowanie nie zawsze jest konieczne, pomaga budować relacje oparte na wzajemności i szacunku.
2. Ochrona przed wykorzystywaniem
Dzieci ze spektrum, które są ufne i chętne do pomocy, mogą być łatwym celem dla osób, które chcą je wykorzystać. Brak umiejętności rozpoznania manipulacji lub niezdrowych oczekiwań sprawia, że mogą spełniać prośby, które są dla nich szkodliwe.
- Przykład: Kolega w szkole prosi o odrobienie za niego pracy domowej, a dziecko z autyzmem zgadza się, bo nie wie, jak odmówić.
Umiejętność rozpoznawania takich sytuacji pozwala dzieciom postawić granice i powiedzieć „nie”.
3. Zwiększanie pewności siebie i asertywności
Dzieci z autyzmem często odczuwają presję, aby dostosować się do oczekiwań otoczenia, nawet kosztem własnych potrzeb. Umiejętność rozpoznawania niezdrowych oczekiwań daje im narzędzia, by stanąć w obronie siebie, co wzmacnia ich pewność siebie i rozwija asertywność.
- Przykład: Dziecko odmawia udziału w zabawie, która go stresuje, i wybiera aktywność, w której czuje się komfortowo.
Asertywność pozwala dziecku realizować własne potrzeby, jednocześnie szanując innych.
4. Uczenie się odpowiedzialności za własne potrzeby i granice
Rozpoznawanie niezdrowych oczekiwań pomaga dzieciom zrozumieć, że mają prawo do własnych granic. Uczy je, że ich potrzeby są równie ważne, jak potrzeby innych, i że nie muszą zawsze spełniać próśb, które są sprzeczne z ich dobrem.
- Przykład: Dziecko odmawia udziału w dodatkowym zadaniu, bo czuje, że jest już zmęczone.
Taka postawa rozwija umiejętność zarządzania sobą i swoim komfortem, co jest kluczowe w dorosłym życiu.
Czym są niezdrowe oczekiwania?
Niezdrowe oczekiwania to sytuacje, w których dziecko czuje presję, aby postępować w sposób, który nie służy jego interesom lub bezpieczeństwu. Mogą one wynikać z niewłaściwych relacji społecznych, manipulacji, a czasem nawet z braku zrozumienia potrzeb dziecka przez dorosłych.
Przykłady niezdrowych oczekiwań:
- Spełnianie próśb sprzecznych z interesem dziecka
Dzieci z ASD mogą być proszone o coś, co jest dla nich niekomfortowe, trudne lub niekorzystne. Często czują presję, aby zgodzić się, nawet jeśli wiedzą, że nie jest to dla nich dobre.
- Przykład: „Jeśli mi nie oddasz swojej przekąski, przestanę się z tobą bawić.”
- Dostosowywanie się do norm, które nie są dla nich odpowiednie
Często oczekuje się od dzieci z autyzmem, że będą dostosowywać się do społecznych norm, które są dla nich niezrozumiałe lub stresujące.
- Przykład: Dziecko zmuszone do uczestniczenia w głośnych i chaotycznych zajęciach grupowych, mimo że czuje się przytłoczone.
- Wykonywanie działań zagrażających emocjonalnemu lub fizycznemu bezpieczeństwu
Niektóre oczekiwania mogą narażać dziecko na emocjonalne lub fizyczne zagrożenie, np. gdy są manipulowane do robienia czegoś, co jest ryzykowne.
- Przykład: „Wejdź na ten wysoki płot, wtedy będziesz fajny.”
Rozpoznawanie takich sytuacji jest pierwszym krokiem do nauczenia dzieci, jak stawiać granice i reagować na niezdrowe oczekiwania. Dzięki odpowiedniemu wsparciu, dzieci z autyzmem mogą rozwijać się w sposób, który pozwala im czuć się bezpiecznie i pewnie w relacjach społecznych.
Ćwiczenia w nauce rozpoznawania niezdrowych oczekiwań
1. Rozpoznawanie emocji związanych z presją
- Cel: Nauka rozpoznawania, jak ciało i umysł reagują na sytuacje, w których pojawia się presja.
- Ćwiczenie:
- Zaprezentuj różne scenariusze (np. „Kolega prosi, abyś oddał mu swoją ulubioną zabawkę”).
- Poproś dziecko, aby określiło, jak się czuje: Czy czuje się swobodnie? Czy czuje napięcie?
- Rozmawiaj o tym, co oznaczają te odczucia.
Umiejętność rozpoznawania własnych emocji to podstawa pracy nad asertywnością i radzeniem sobie z presją. Dzieci ze spektrum autyzmu często mają trudności z identyfikacją swoich odczuć, co sprawia, że nie zawsze są świadome, kiedy czują się niekomfortowo lub są narażone na manipulację. Rozwijanie tej umiejętności pomaga im lepiej rozumieć swoje reakcje i podejmować świadome decyzje.
Cel ćwiczenia:
- Nauka rozpoznawania sygnałów, jakie ciało i umysł wysyłają w sytuacjach wywołujących presję.
- Zwiększenie samoświadomości emocjonalnej dziecka.
- Rozwijanie umiejętności komunikowania swoich odczuć i potrzeb.
Przebieg ćwiczenia: Rozpoznawanie emocji związanych z presją
Czytaj więcej po subskrypcji Premium
Szczegóły w zakładkach w górnej części strony.













































