Zajęcia rozpoznawania i nazywania emocji przez ilustracje i opowieści wakacyjne
Lato to czas intensywnych przeżyć – zarówno radości, jak i napięć związanych ze zmianą rytmu dnia, wyjazdami czy nowymi miejscami. Dla dzieci ze spektrum autyzmu oraz uczniów z trudnościami emocjonalnymi to okres, w którym świat może stać się bardziej chaotyczny… i bardziej emocjonalny. Dlatego wakacyjne zajęcia rewalidacyjne powinny nie tylko relaksować, ale też pomagać rozpoznawać, nazywać i rozumieć emocje, które dzieci przeżywają.
🌞 Emocje w rytmie wakacji – dlaczego warto?
Dzieci z ASD, ADHD czy z wyzwaniami w zakresie integracji sensorycznej często odczuwają emocje bardzo intensywnie, lecz nie potrafią ich właściwie nazwać ani wyrazić. Nierozpoznane emocje mogą prowadzić do frustracji, wybuchów lub wycofania się z kontaktu.
Jak pisze Daniel Siegel, twórca koncepcji „mózgu w stanie równowagi”:
„Nazwij to, aby oswoić” (name it to tame it) – nazywanie emocji pomaga dziecku zintegrować doświadczenie emocjonalne i odzyskać poczucie bezpieczeństwa.
Lato stwarza ku temu wiele okazji – wystarczy sięgnąć po ilustracje, opowieści i obrazy związane z wakacjami.
📚 Scenariusz zajęć: „Wakacyjne emocje” – opowieści i obrazy
🎯 Cel zajęć:
- Rozpoznawanie i nazywanie emocji związanych z letnimi doświadczeniami.
- Rozwijanie słownika emocjonalnego dziecka.
- Ćwiczenie opowiadania o własnych przeżyciach.
- Redukcja napięcia poprzez rozmowę i twórczą ekspresję.
🧰 Potrzebne materiały:
- Karty pracy z ilustracjami dzieci w różnych wakacyjnych sytuacjach (plaża, burza, rozstanie, zabawa z przyjaciółmi).
- Kolorowe buźki z emocjami (radość, złość, strach, smutek, zaskoczenie, zmęczenie).
- Karteczki do zapisania „co czuję, kiedy…”
- Kredki, flamastry, papier.
- Krótkie opowiadania terapeutyczne (do czytania lub słuchania).
🧭 Przebieg zajęć krok po kroku:
1. Wprowadzenie – emocjonalny termometr
Pytania na początek:
- Jak się dziś czujesz?
- Czy Twoje emocje są jak fale – małe czy duże?
Dziecko wybiera buźkę z emocją i umieszcza ją na kartce z obrazem morza (termometr emocji).
2. Ilustracje wakacyjne i pytania do rozmowy
Przykładowe ilustracje:
- Dziecko gubi się na plaży.
- Dziecko bawi się z psem w ogrodzie.
- Dziecko dostaje loda i cieszy się.
- Dziecko wsiada do pociągu i żegna się z babcią.
Pytania do każdej ilustracji:
- Co czuje to dziecko?
- Jak to widać na jego twarzy?
- Czy Ty kiedyś czułeś coś podobnego?
3. Opowieść terapeutyczna: „Fala emocji”
Czytamy krótką bajkę o fali, która czasem jest spokojna (radość), a czasem burzliwa (złość, strach). Dziecko dopowiada, co czuje fala w różnych sytuacjach.
„Czasem fala złości przychodzi nagle – kiedy wiatr wieje zbyt mocno. Ale fale zawsze wracają do spokoju. Tak jak Ty.”
🌊 Opowieść terapeutyczna: „Fala emocji”
Na skraju cichej, piaszczystej plaży mieszkała mała fala. Nazywała się Emi. Codziennie budziła się o świcie i biegła po piasku, muskając go delikatnie swoimi wodnymi palcami.
Czasem Emi była spokojna jak kotek – mruczała cicho i bawiła się z muszlami. To były dni, kiedy czuła radość – bo świeciło słońce, mewy śpiewały nad głową, a dzieci śmiały się w oddali.
Ale zdarzały się też inne dni.
Czasem wiatr był silny, niebo pochmurne, a fale wokół niej szarpały się w złości. Wtedy Emi stawała się burzliwa – rozlewała się gwałtownie i rozpychała przestrzeń. Czuła złość, bo coś ją denerwowało – może inna fala popchnęła ją za mocno? Może niebo nie pozwoliło jej zatańczyć w słońcu?
Bywało, że Emi nagle stawała się malutka i prawie niewidoczna. Chowała się w piasku i szeptała tylko cichutko:
– Boję się…
To była fala strachu. Wtedy potrzebowała spokoju. Lubiła, gdy ktoś szeptał do niej łagodnie: „Już dobrze, Emi. Jestem przy tobie.”
Kiedyś Emi spotkała muszlę, która powiedziała:
– Wszystkie twoje fale są potrzebne. Każda coś mówi. Radość mówi: „To lubię!” Złość: „To mi nie pasuje!” A strach? On woła: „Potrzebuję bezpieczeństwa.”
Emi bardzo się zdziwiła.
– Czy to znaczy, że wszystkie moje emocje są dobre?
– Są ważne, nie dobre ani złe – uśmiechnęła się muszla. – Ty jesteś falą. A fale zawsze się zmieniają.
Od tego dnia Emi już się nie wstydziła żadnej swojej fali. Kiedy była szczęśliwa – tańczyła po piasku. Gdy była zła – mówiła: „Potrzebuję przestrzeni.” A kiedy się bała – wołała o pomoc i przytulenie.
Bo fala emocji nie musi być idealna – wystarczy, że jest prawdziwa.
✨ Pytania po opowieści (do rozmowy z dzieckiem):
- Kiedy Emi była szczęśliwa, co robiła?
- Jak zachowywała się, gdy czuła złość?
- A co robiła, kiedy się bała?
- Czy Ty też czasem jesteś jak fala?
- Jaką falą jesteś dziś?
🧭 Instrukcja do karty pracy: „Fala emocji – Moja fala dnia”
🎯 Cel:
Pomóc dziecku:
- rozpoznawać swoje aktualne emocje,
- nazwać je,
- wyrazić w formie graficznej lub symbolicznej,
- nauczyć się, że emocje przychodzą i odchodzą jak fale – wszystkie są ważne i naturalne.
📝 Krok po kroku:
🔹 1. Rozmowa wprowadzająca – „Jaką dziś jesteś falą?”
Zacznij od krótkiej rozmowy:
– Wiesz, emocje to jak fale na morzu. Czasem są małe i spokojne, a czasem duże i burzliwe.
– Każda fala coś mówi – na przykład: „Jestem wesoła!”, „Jestem zła!” albo „Jestem zmęczona”.
Pokaż dziecku uśmiechniętą falę Emi na ilustracji. Zapytaj:
– A Ty? Jaką jesteś dzisiaj falą?
– Co mówi Twoja fala?
🔹 2. Wypełnienie karty: „Moja fala dnia”
Dziecko może:
✅ Narysować swoją falę emocji – np.:
- spokojna, miękka fala = radość, spokój, zadowolenie, senność
- duża, z kropelkami = złość, nadmiar energii, frustracja
- maleńka przy brzegu = smutek, zmęczenie, tęsknota
- fala z błyskawicą = strach lub napięcie
✅ Dorysować twarz do fali – mina fali wyraża emocję.
✅ Dopisać jedno zdanie (w zależności od możliwości dziecka):
„Dziś czuję się…”,
„Moja fala mówi…”,
„Jestem jak fala, bo…”
👉 Dla dzieci niemówiących – możliwa praca z buźkami emocji do wklejenia, naklejkami, obrazkowymi symbolami (np. PCS).
🔹 3. Rozmowa podsumowująca
Po wypełnieniu zapytaj:
- Co się wydarzyło, że masz dzisiaj taką falę?
- Czy Twoja fala coś Ci mówi?
- Czego potrzebuje Twoja fala? Ciszy? Zabawy? Kogoś bliskiego?
💡 Wskazówki:
- Nie oceniaj rysunku ani emocji dziecka – każda fala jest w porządku.
- Zachęcaj do nazwania, ale nie zmuszaj – jeśli dziecko nie chce mówić, samo rysowanie już działa terapeutycznie.
- Zbieraj fale dnia w teczce – po kilku tygodniach możecie wspólnie zauważyć zmiany i wzorce emocji.
4. Karta pracy: „Moje wakacyjne emocje”
Na kartce dziecko:
- Rysuje scenkę wakacyjną.
- Wybiera emocje, które towarzyszyły mu w tej chwili.
- Przykleja buźki lub wpisuje: „Wtedy czułem…”
5. Zabawa kończąca: „Wiatr, fala i słońce”
Dziecko porusza się jak:
- wiatr – kiedy czuje napięcie,
- fala – kiedy emocje są silne,
- słońce – kiedy czuje radość i spokój.
Dzięki temu uczy się utożsamiać stan emocjonalny z ruchem ciała – to ćwiczenie z zakresu mindfulness i integracji sensorycznej.
🧩 Karty pracy – propozycje do wykonania:
- Emocje na wakacjach – dopasuj emocję do sytuacji
– Obrazki: dziecko w kolejce po lody, dziecko w samochodzie, burza nad morzem. - Dokończ zdanie:
- „Czułem radość, kiedy…”
- „Było mi smutno, bo…”
- „Bałem się, gdy…”
- Mój słoń emocji
– Dziecko koloruje każdą część ciała słonia innym kolorem emocji. - Wakacyjna książeczka emocji
– Składana książeczka z emocjami: każda strona to inne wspomnienie i uczucie.
💬 Podsumowanie: Emocje są jak lato – zmienne, ale potrzebne
Rozpoznawanie i nazywanie emocji to jeden z filarów inteligencji emocjonalnej – kluczowy dla samoregulacji, empatii i relacji społecznych. Wakacyjne zajęcia mogą być nie tylko miłe, ale też terapeutyczne – jeśli pomogą dzieciom odnaleźć się w emocjonalnym świecie.
Jak mówił dr Stuart Shanker:
„Kiedy dziecko uczy się rozpoznawać swoje emocje, zaczyna też nad nimi panować – to pierwszy krok do samoregulacji.”
❓Najczęściej zadawane pytania
Czy takie zajęcia są dobre także dla dzieci niemówiących?
Tak, szczególnie jeśli wykorzystujemy ilustracje, gesty, piktogramy i mimikę.
Ile razy warto je powtarzać?
Najlepiej cyklicznie – raz w tygodniu w formie „emocjonalnego przystanku wakacyjnego”.
Czy można je robić w plenerze?
Zdecydowanie! Rozpoznawanie emocji podczas spacerów, zabaw na trawie czy pikników daje dodatkowe bodźce sensoryczne.
