Lęk opowiada nam historię
Współczesny świat stawia przed nami wiele wyzwań, a dla uczniów z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) codzienne sytuacje mogą być szczególnie trudne. Jednym z najczęstszych problemów, z jakimi borykają się osoby z ASD, jest lęk. Lęk wpływa na sposób myślenia, postrzegania rzeczywistości i reakcje na różnorodne sytuacje. Program „Lęk opowiada nam historię” został stworzony z myślą o wsparciu uczniów z ASD w radzeniu sobie z lękiem poprzez zrozumienie i reinterpretację historii, które podsuwa im ich umysł.
Cele zajęć
- Zrozumienie natury lęku: Uczniowie poznają mechanizmy działania lęku, dowiedzą się, jak wpływa on na ich myśli i postrzeganie rzeczywistości.
- Rozpoznawanie negatywnych wzorców myślowych: Uczniowie nauczą się identyfikować stronnicze historie, które powstają pod wpływem lęku, oraz dowiedzą się, jak je kwestionować.
- Praktyczne techniki radzenia sobie z lękiem: Uczniowie poznają i przećwiczą techniki pozwalające na odkładanie negatywnych myśli na bok i skupianie się na teraźniejszości.
- Budowanie pozytywnych przekonań o sobie: Uczniowie będą pracować nad tworzeniem realistycznych i pozytywnych narracji o swoich możliwościach i osiągnięciach.
- Wzmacnianie umiejętności komunikacyjnych i społecznych: Poprzez dyskusje i współpracę uczniowie będą rozwijać umiejętność dzielenia się swoimi obawami i wspierania innych.
Wstęp
Twój umysł składa myśli w historie o tym, kim jesteś. Opowiada ci, co myślą o tobie inni ludzie i co może się zdarzyć w przyszłości. Kiedy takie historie pojawiają się w głowie, łatwo w nie uwierzyć. A przecież one nie zawsze odpowiadają rzeczywistości! W niektórych zostały pominięte ważne fakty, w innych nie ma ani krzty prawdy.
Lęk sprawia, że umysł skupia się na negatywnych elementach opowieści. Pod wpływem lęku twój umysł usilnie szuka dowodów, które potwierdzą, że twoje obawy są słuszne. Odrzuca za to te informacje, które pozwoliłyby ci przestać się niepokoić.
Przypuśćmy, że martwisz się tym, że nie nadajesz się do szkolnej drużyny sportowej. Twój umysł przypomina sobie wszystkie sytuacje, w których coś źle ci poszło na treningu albo podczas zawodów. Wykorzysta je jako dowód, aby wzmocnić twoje obawy. Jednocześnie będzie pomijał wszelkie dowody, które złagodziłyby twój niepokój, na przykład to, że bardzo się przykładasz do treningów i że słyszysz od trenera wiele pochwał.
Opowieści podsuwane przez umysł bywają bardzo przekonujące. Kiedy słuchasz jego stronniczej historii, przestajesz widzieć rzeczy takimi jakie są naprawdę. To może prowadzić do powstania błędnych przekonań na temat własnego życia.
Oto jak możesz rozpoznać stronnicze historie opowiadane ci przez umysł:
- Zastanów się, czy opowieść umysłu nie jest nazbyt negatywna. Czy przypadkiem nie zostały pominięte wszystkie pozytywne szczegóły?
- Sporządź listę dowodów, które przeczą opowieści podsuwane przez umysł.
- Porozmawiaj z osobą, której ufasz. Czy ona widzi sytuację jak ty? Czy ma do dodania jakieś nowe informacje?
Niewiarygodne historie dyktowane przez lęk
Kiedy rozumiesz, jakiego rodzaju opowieści podsuwa ci twój zalękniony umysł, możesz zacząć je zmieniać. Oto przykłady historii, które uwielbia opowiadać lęk.
1. Pisanie najczarniejszego scenariusza: zakładanie, że zdarzy się najgorsze.
Koleżanka nie chciała się dzisiaj ze mną spotkać, więc na pewno już mnie nie lubi albo nie chce się dłużej ze mną kolegować.
2. Myślenie w kategoriach „zawsze” lub „nigdy”: wyciąganie na podstawie jednego przeżycia wniosku, że coś zawsze jest lub będzie prawda albo że nigdy nie jest lub nie będzie prawdą.
Beznadziejnie wypadłem podczas koncertu. Nigdy nie będę w tym dobry.
W moje urodziny padał deszcz. Zawsze przytrafiają mi się takie rzeczy.
3. Zapominanie o dobrych rzeczach: skupianie się tylko na tym, co poszło nie tak lub może się nie udać.
Przegrałyśmy mecz. Nie ma znaczenia, że zdobyłam sporo punktów, trenerka powiedziała, że dobrze się spisałam.
4. Nadmierne gdybanie: wymyślanie różnych rzeczy, które mogą pójść nie tak w przyszłej sytuacji.
Chciałbym iść na przyjęcie urodzinowe kolegi, ale co będzie, jeśli żaden z gości nie zechce się ze mną bawić? A co, jeśli nie będę umiał się bawić w ich zabawy? Albo jeśli ktoś będzie się ze mnie śmiał?
Teraz podaj własne przykłady dla każdej z powyższych kategorii:
1. Pisanie najczarniejszego scenariusza:
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
2. Myślenie w kategoriach „zawsze” lub „nigdy”:
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
3. Zapominanie o dobrych rzeczach:
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
4. Nadmierne gdybanie:
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
Twój przykład:
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
Odkładanie opowieści na półkę
Wybierz ulubioną opowieść swojego umysłu i nadaj jej tytuł, na przykład: Nie dam rady lub A co, jeśli. Zapisz ten tytuł poniżej:
………………………………………………………………….
………………………………………………………………….
Kiedy umysł znów podsunie ci opowieść, przywołaj jej tytuł. Następnie wyobraź sobie, że odkładasz ją na półkę jak przeczytaną już książkę. Nie musisz czytać jej ponownie. Oto jak możesz to poćwiczyć.
1. Usiądź w spokojnym miejscu i zamknij oczy.
2. Wyobraź sobie, że ulubiona opowieść twojego umysłu pojawia się w twojej głowie albo w postaci książki, którą trzymasz w rękach. Możesz powiedzieć: A, to historia pod tytułem „Nie dam rady”. Dobrze ją znam”.
3. Następnie wyobraź sobie, że odkładasz historię na półkę jak książkę w bibliotece. Znasz tę opowieść, więc nie musisz jej słuchać ani czytać ponownie. Nie warto jej poświęcać więcej uwagi.
4. Teraz skieruj uwagę na to, co robisz w tej chwili. Co widzisz wokół siebie? Jak porusza się twoje ciało? Jakie dźwięki słyszysz?
Zakończenie
Zajęcia „Lęk opowiada nam historię” to podróż, której celem jest pomoc uczniom z ASD w zrozumieniu i radzeniu sobie z lękiem. Poprzez naukę rozpoznawania negatywnych wzorców myślowych, kwestionowanie ich oraz rozwijanie umiejętności radzenia sobie z nimi, uczniowie zyskują narzędzia, które pomogą im w codziennym życiu. Kluczowym elementem tych zajęć jest wspieranie uczniów w budowaniu pozytywnych i realistycznych przekonań o sobie, co w dłuższej perspektywie przyczyni się do poprawy ich jakości życia i samopoczucia. Pragniemy, aby uczestnicy naszych zajęć opuszczali je z większym poczuciem kontroli nad swoimi myślami i emocjami, gotowi stawić czoła wyzwaniom codzienności z nową pewnością siebie i spokojem.
źródło: A. Nasamran, Moje niepokoje…, 2023 i inni.
autyzmwszkole.com 