Spektrum zaburzeń autystycznych (ASD) obejmuje szeroki zakres trudności w zakresie komunikacji, interakcji społecznych oraz wzorców zachowań. Osoby z ASD często potrzebują specjalistycznych metod nauczania, które uwzględniają ich unikalne potrzeby. Jedną z najbardziej efektywnych metod stosowanych w terapii dzieci z autyzmem jest Discrete Trial Training (DTT), czyli nauczanie w małych, kontrolowanych krokach. DTT jest techniką stosowaną w terapii behawioralnej, która pozwala na systematyczne i strukturalne nauczanie umiejętności poprzez rozbijanie zadań na mniejsze, bardziej przyswajalne części.

Definicja i podstawy teoretyczne DTT

Discrete Trial Training to metoda nauczania oparta na założeniach analizy behawioralnej (ABA – Applied Behavior Analysis). Polega na systematycznym i powtarzalnym uczeniu konkretnych umiejętności poprzez rozbijanie ich na małe, kontrolowane kroki. Każdy krok (ang. trial) jest starannie zaplanowany i składa się z trzech kluczowych elementów: instrukcji, odpowiedzi ucznia oraz konsekwencji (nagrody lub korygowania odpowiedzi).

Elementy DTT

1. Instrukcja (Sd): Jasna i zrozumiała komenda lub wskazówka, która informuje ucznia o tym, co ma zrobić.
2. Odpowiedź ucznia: Zachowanie, które jest odpowiedzią na instrukcję. Może być prawidłowe lub błędne.
3. Konsekwencje: Wzmocnienie pozytywne (nagroda) w przypadku prawidłowej odpowiedzi lub brak nagrody (ewentualnie korygowanie) w przypadku błędnej odpowiedzi.

Proces DTT

1. Przygotowanie: Terapeuta przygotowuje środowisko i materiały do nauczania.
2. Prezentacja zadania: Terapeuta wydaje instrukcję.
3. Reakcja ucznia: Uczeń wykonuje zadanie.
4. Reakcja terapeuty: Terapeuta ocenia odpowiedź i dostarcza odpowiednią konsekwencję.
5. Inter-trial interval (ITI): Krótka przerwa przed rozpoczęciem kolejnej próby.

Zalety DTT w terapii autyzmu

DTT jest szczególnie efektywne w nauczaniu dzieci z ASD z kilku powodów:

1. Struktura i przewidywalność: Dzieci z ASD często potrzebują jasnej struktury i rutyny. DTT zapewnia stałe ramy, które pomagają uczniom lepiej zrozumieć oczekiwania.
2. Podział zadań na małe kroki: Rozbijanie zadań na małe, kontrolowane części ułatwia dzieciom z ASD naukę złożonych umiejętności.
3. Intensywność i powtarzalność: Powtarzalność prób i stałe wzmacnianie pozytywne zwiększają prawdopodobieństwo utrwalenia umiejętności.
4. Indywidualizacja: Programy DTT mogą być dostosowywane do indywidualnych potrzeb ucznia, co zwiększa skuteczność terapii.

Zastosowanie DTT w praktyce

W praktyce DTT jest stosowane w różnych obszarach nauczania dzieci z ASD, takich jak:

1. Umiejętności komunikacyjne: Nauka podstawowych umiejętności językowych, takich jak nazywanie przedmiotów, tworzenie prostych zdań, odpowiadanie na pytania.
2. Umiejętności społeczne: Nauka zachowań społecznych, takich jak witanie się, proszenie o pomoc, dzielenie się.
3. Umiejętności samoobsługowe: Nauka codziennych czynności, takich jak mycie rąk, ubieranie się, jedzenie.

Przykład zastosowania DTT

Przykład zastosowania DTT w nauce nazywania przedmiotów:

1. Instrukcja (Sd): Terapeuta pokazuje obrazek jabłka i mówi „Co to jest?”.
2. Odpowiedź ucznia: Uczeń odpowiada „jabłko”.
3. Konsekwencje: Terapeuta chwali ucznia i daje małą nagrodę, np. naklejkę, jeśli odpowiedź była prawidłowa. W przypadku błędnej odpowiedzi, terapeuta poprawia ucznia, mówiąc „To jest jabłko”, i prosi ucznia o powtórzenie.
4. Inter-trial interval (ITI): Krótka przerwa, po której terapeuta rozpoczyna kolejną próbę z innym obrazkiem.

Badania naukowe i skuteczność DTT

Badania naukowe potwierdzają skuteczność DTT w nauczaniu dzieci z ASD. Przegląd literatury wskazuje, że dzieci, które uczestniczą w programach DTT, osiągają znaczne postępy w różnych obszarach funkcjonowania, w tym w umiejętnościach językowych, społecznych i samoobsługowych.

Przykładowe badania

• Lovaas (1987): Pionierskie badania Ivara Lovaasa wykazały, że dzieci z autyzmem, które uczestniczyły w intensywnym programie DTT, osiągnęły znaczne postępy w rozwoju językowym i poznawczym w porównaniu do grupy kontrolnej.
• Smith, Groen, i Wynn (2000): Badanie pokazujące, że dzieci z ASD, które uczestniczyły w programach opartych na DTT, osiągnęły wyższe wyniki w testach inteligencji i lepsze umiejętności adaptacyjne w porównaniu do dzieci, które nie uczestniczyły w takich programach.

Wnioski

Discrete Trial Training to skuteczna metoda nauczania dzieci z autyzmem, która pozwala na systematyczne i strukturalne uczenie umiejętności poprzez rozbijanie zadań na mniejsze, łatwiejsze do opanowania części. Dzięki jasnej strukturze, intensywności i możliwości indywidualizacji, DTT jest niezastąpionym narzędziem w terapii behawioralnej dzieci z ASD. Badania naukowe potwierdzają jego skuteczność, co czyni go jednym z najważniejszych elementów w arsenale terapeutycznym dla osób pracujących z dziećmi z autyzmem.

Bibliografia

1. Lovaas, O. I. (1987). Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55(1), 3-9.
2. Smith, T., Groen, A. D., & Wynn, J. W. (2000). Randomized trial of intensive early intervention for children with pervasive developmental disorder. American Journal on Mental Retardation, 105(4), 269-285.
3. Cooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (2007). Applied Behavior Analysis. Upper Saddle River, NJ: Pearson.