Zdajemy sobie sprawę, że w życiu bywają lepsze i gorsze okresy. Każdy, rzecz jasna, uwielbia chwile szczęścia, dobrej zabawy i radości, ale warto nauczyć się, jak przechodzić też przez trudne momenty i wzmacniać dzięki nim swój charakter. Emocją, z którą często trzeba się mierzyć w trudnych chwilach, jest smutek. To normalne, że czujemy się przygnębieni, kiedy spotyka nas zawód – na przykład kiedy drużyna sportowa, której kibicujemy, przegrywa finał ważnego turnieju ,- lub odrzucenie (jak wtedy, gdy nie wybiorą nas do reprezentacji szkolnej). Nasze uczucia to część procesu, który pomaga nam przejść do porządku dziennego nad tym, co się stało.

Niestety, kiedy z naszego życia zniknie ktoś (lub coś) ważnego, poczucie straty może być druzgocące. Przyczyny tego uczucia bywają najróżniejsze. Może ono wynikać z końca zażyłej przyjaźni albo związku romantycznego, ale i z faktu, że zmarła bliska nam osoba.

Po takiej sytuacji czujemy potężny smutek i rozchwianie i trudno nam sobie wyobrazić dalsze życie bez utraconej osoby. Wraz z nią tracimy bowiem więź emocjonalną, a to często skutkuje poczuciem bezbronności i zwiększeniem podatności na trudne emocje, które mogą wydawać się wtedy nie do wytrzymania. Niestety, nie jesteśmy w stanie uchronić się przed uczuciami towarzyszącymi stracie. Prędzej czy później każdy z nas będzie miał z nimi do czynienia. Można sobie z nimi jednak poradzić, i to wcale nie poprzez wyrzucenie utraconej osoby z pamięci – z czasem doświadczenie straty po prostu staje się częścią naszego życiowego doświadczenia.

Żałoba

Zmagania emocjonalne po stracie bliskiej osoby nazywa się żałobą. Nie jest to łatwy proces. Bolesna strata często sprawia, że długo rozmyślamy o tym, co się stało. Zdarza się też, że przeciwnie – strata motywuje nas do tego, by skoncentrować się na bieżącym życiu i się nim cieszyć. Całkiem często te dwa stany występują naprzemiennie – okresy refleksji i cierpienia przeplatają się z okresami zgody na to, co zaszło, i myślenia o przyszłości. To też w porządku. Nie istnieje jeden „poprawny” sposób przeżywania żałoby.

Przeżywając stratę, możemy czuć się odsłonięci i wrażliwi. Czasami wręcz przesłania ona wszystko inne, co dzieje się w naszym życiu. Oswojenie się z tym, co się stało, wymaga czasu, dlatego jest bardzo ważne, żeby w żałobie otaczać się osobami, które rozumieją naszą sytuację i chcą dla nas jak najlepiej. Rozmowy z nimi pomogą nam poradzić sobie z uczuciami i uzmysłowić sobie, że dzięki przeżyciu tego, co się stało, staniemy się silniejsi.

Mimo, że przeżywanie żałoby jest trudne, to jeśli nauczymy się widzieć w niej ważny i potrzebny element życia, który dotknie kiedyś każdego z nas, staje się ona łatwiejsza do zniesienia.

W miarę upływu czasu uczymy się żyć ze stratą. Nie wyrzucamy jej z naszego życia, lecz pozwalamy sobie rosnąć dookoła, jak owoc wokół pestki. Chodzi o to, żeby zaakceptować to, co się stało, i zdać sobie sprawę, że przeszywające, bolesne uczucia z czasem złagodnieją.

Żałoba i poczucie straty – jak to działa?

Kiedy nagle zmarł mój brat Llyr, poczułem się tak, jakby Ziemia się zatrzymała. Llyr odebrał sobie życie, co było dla mnie prawdziwym szokiem. Nie potrafiłem pogodzić się z tym, co się stało, i nieustannie o nim rozmyślałem.

Pod względem emocjonalnym były to najtrudniejsze chwile, jakie przytrafiły mi się w życiu. Śmierć brata nie jest czymś, o czym można kiedykolwiek zapomnieć, ale potwierdzam: czas naprawdę leczy rany.

Nauczyłem się rozmawiać o trudnych uczuciach z przyjaciółmi i członkami rodziny. Nie przyszło mi to łatwo, ale wiedziałem, że niewiele wskóram na własną rękę, udając, że nic mi nie jest. Niezależnie od tego, z jakim wyzwaniem się mierzymy, musimy otwierać się przed innymi. Płakałem więc. Rozmawiałem. Nawet śmiałem się, wspominając zabawne momenty z życia Llyra. Szczerze mówiłem o tym, co czuję, co było najskuteczniejszym sposobem, żeby zacząć godzić się ze stratą osoby, która była dla mnie tak ważna.

Nadal strasznie tęsknię za bratem, małe dzięki temu, że rozprawiła się z bólem po jego stracie, uczę się żyć bez niego.

Każdy z nas na pewnym etapie życia straci kogoś, kogo darzy wielkim uczuciem. Nawet śmierć zwierzęcia może być trudne do zniesienia, szczególnie kiedy mamy wrażenie, że nikt nie rozumie naszego bólu. Przez żałobę da się jednak przejść. Nie da się jej przyspieszyć ani wyleczyć, ale dzięki wsparciu osób, którym na nas zależy, można znaleźć własną drogę i zacząć cieszyć się wspomnieniami o tych, których straciliśmy.

Emocje związane z żałobą często przychodzą falami – czasami silnymi, a czasami przypominającymi zmarszczki na powierzchni wody. Mimo że każdy przeżywa żałobę inaczej, niektóre z tych emocji są bardzo powszechne, dlatego warto nauczyć się je rozpoznawać.

Szok i zaprzeczenie

Niezależnie od tego, czy strata jest dla nas zaskoczeniem, czy przygotowaliśmy się do niej od dawna, początkowo często czujemy się odrętwiali. Umysł prawdopodobnie chroni nas w ten sposób przed cierpieniem i dopiero nas do niego przygotowuje. Niektórym przyjęcie do wiadomości tego, co się stało, sprawiania ogromną trudność, że wypierają rzeczywistość.

Gniew

Być może uznasz, że to dziwna reakcja, ale często odbieramy śmierć ważnej dla nas osoby jako coś bardzo niesprawiedliwego. A ponieważ podczas przeżywania żałoby jesteśmy szczególnie podatni na emocje, na tę myśl wzbiera w nas naturalna złość.

Smutek i tęsknota

To reakcja emocjonalna, którą chyba każdy z nas odruchowo kojarzy ze stratą. Smutek sprawia, że czujemy się bardzo przygnębieni i rozchwiani. Wiele osób przechodzących żałobę nagle wybucha płaczem w niespodziewanych momentach. Powszechne jest także ciągle rozmyślaniami stracie i żałowanie, że nie spędziliśmy inaczej wspólnego czasu. Ważne, aby pamiętać, że mamy prawo do wszystkich uczuć, iżby dać sobie czas i przestrzeń potrzebne, by we własnym tempie pogodzić się ze stratą.

Akceptacja

Niezależnie od sposobu, w jaki przeżywamy żałobę, nadejdzie etap, kiedy będziemy już w stanie wrócić pamięcią do tego, co się stało, i to zaakceptować. Czasami jednak można odnieść wrażenie, że ten stan osiągamy wyłącznie po to, żeby zaraz z powrotem poczuć się gorzej. Może się też zdarzyć, że jakieś wspomnienie znienacka pojawi się w twojej głowie i wywoła silne emocje albo że po okresie, w którym wszystko wracało do normy, przeżyjesz nawrót pogorszonego nastroju. To zupełnie normalne. Nigdy nie zapomnisz tego, co straciłeś, ale z biegiem czasu sytuacja będzie stawała się łatwiejsza do zniesienia. Mimo że każdy przechodzi przez żałobę własną ścieżką, warto na każdym etapie zwierzać się komuś zaufanemu, bo ułatwia to zrozumienie uczuć, które nami targają. Taka rozmowa może posłużyć jako emocjonalny zawór bezpieczeństwa.

To ważne

Strata i żałoba na pewno dotknął tak samo nas, jak bliskie nam osoby. Oto w jaki sposób możemy im pomóc:

Uszanuj ich reakcję

Nie istnieją żadne reguły, jak należy radzić sobie ze stratą. Postaraj się wziąć pod uwagę, że wszystkie emocje, które pojawiają się u osoby w żałobie, są częścią tego procesu. Nawet jeśli po kimś nie widać nie widać, że mocno cierpi, jest to po prostu jego sposób oswajania się z tym, co się stało.

Weź pod uwagę zmienność emocji

Żałoba może wywoływać najróżniejsze uczucia. To okres niestabilności, podczas którego nastrój niektórych osób może się zmienić bardzo często.

Chętnie nadstawiaj ucha

Osoby przeżywające żałobę często mają potrzebę mówienia. Niedoceniającymi ich ani nie próbuj sterować rozmową. Półprostą daj im możliwość wyrażenia myśli, które zaprzątają ich głowę.

Zapewnij praktyczne wsparcie

Żałoba wpływa na niektórych tak przytłaczająco, że przestają normalnie funkcjonować. Oznacza to, że zapominają o podstawowych sprawach, takich jak regularne jedzenie. Możemy im pomóc, łagodnie podpowiadając, co mogą dla siebie zrobić, a nawet przejmując inicjatywę i przygotowując przekąskę albo cały posiłek. Wykaż się rozsądkiem i po prostu weź na siebie zadania, z którymi osoba przechodzącą żałobę sobie nie radzi.

Szukaj wsparcia dla siebie

Postaraj się nie brać pełnej odpowiedzialności za osobę w żałobie, bo jest to zadanie, które może przerosnąć każdego. Koła ratunkowe są równie ważne dla tych, którzy dbają o ludzi w potrzebie, co dla samych potrzebujących, dlatego poszukaj dla siebie wsparcia. Nawet jeśli chcesz tylko porozmawiać o tym, jak się czujesz, ludzie dostrzegają i docenią wysiłek, który wkładasz w pomoc innej osobie przechodzącej trudny okres. Ważne, żebyś otworzył się przed kimś, komu ufasz – może to być członek rodziny, nauczyciel, przyjaciel lub pedagog.

Do każdego kto stracił bliską osobę: Przetrwajmy wspólnie dzisiejszy dzień.

Dr Alex George

źródło: Dr A. Geroge, Mniej Lepszy Dzień…, 2023