Matura trwa dalej. A razem z nią przeciążenie wielu uczniów
We wtorek maturzyści pisali rozszerzoną fizykę i język hiszpański. Dla części uczniów był to kolejny trudny arkusz. Dla części uczniów ze spektrum autyzmu — kolejny dzień, w którym trzeba było wytrzymać nie tylko zadania, ale też hałas sali, presję czasu, nieprzewidywalność i napięcie własnego układu nerwowego.
W środę, 20 maja 2026 roku, maturzyści wracają do szkół ponownie. O godzinie 9:00 rozpocznie się język polski na poziomie rozszerzonym, a po południu język włoski rozszerzony i dwujęzyczny. W wielu szkołach nadal trwają również egzaminy ustne z języka polskiego i języków obcych. Harmonogram CKE pokazuje wyraźnie, że druga połowa maja dla maturzystów oznacza nie koniec, ale często największe zmęczenie i przeciążenie. (cke.gov.pl)
I właśnie teraz zaczynają się problemy, których szkoła często nie widzi.
Bo uczeń z ASD może siedzieć spokojnie w ławce i jednocześnie być o krok od shutdownu. Może znać lektury, rozumieć teksty kultury i mieć ogromną wiedzę, ale nie być w stanie rozpocząć wypracowania przez pierwsze 30 minut. Może umieć język obcy, ale podczas egzaminu ustnego stracić dostęp do słów.
To nie zawsze jest brak przygotowania.
Czasem to przeciążenie.
Rozszerzony polski — dlaczego właśnie ten egzamin jest tak trudny?
Język polski rozszerzony trwa aż 210 minut. Dla wielu uczniów to nie tylko sprawdzian wiedzy humanistycznej, ale też ogromny wysiłek funkcji wykonawczych.
Uczeń musi:
- wybrać temat,
- zrozumieć polecenie,
- stworzyć tezę,
- zaplanować strukturę,
- dobrać konteksty,
- utrzymać logiczny tok myślenia,
- kontrolować czas,
- pisać mimo stresu i zmęczenia.
Uczeń ze spektrum autyzmu często dodatkowo mierzy się z:
- perfekcjonizmem,
- trudnością w rozpoczęciu pracy,
- literalnym rozumieniem tematu,
- przeciążeniem długością egzaminu,
- problemami z elastycznym doborem argumentów,
- blokadą przy „niedoskonałym” pierwszym zdaniu.
To dlatego część maturzystów pisze dziś w internecie nie o lekturach, ale o zmęczeniu, pustce w głowie, stresie, braku snu i lęku przed kolejnymi rozszerzeniami. W komentarzach i relacjach maturzystów regularnie pojawiają się zdania:
- „nie mam już siły”,
- „mój mózg się wyłączył”,
- „nie mogę zacząć pisać”,
- „na ustnym mówię gorzej niż naprawdę umiem”.
Dla ucznia z ASD te doświadczenia bywają jeszcze silniejsze.
„Najgorzej jest zacząć”
To jedno z najczęstszych zdań, które słyszą pedagodzy specjalni i nauczyciele wspomagający.
Uczeń siedzi nad arkuszem.
Czyta temat.
Zna lektury.
Ale nie pisze.
Nie dlatego, że „nic nie umie”.
Często dlatego, że jego układ nerwowy próbuje jednocześnie:
- kontrolować stres,
- analizować temat,
- przewidzieć ocenę,
- unikać błędu,
- radzić sobie z hałasem,
- pilnować czasu.
Wtedy mózg bardzo łatwo wpada w przeciążenie.
Dlatego uczeń z ASD potrzebuje nie tylko wiedzy merytorycznej, ale też bardzo konkretnej strategii działania.
Co realnie pomaga przed rozszerzonym polskim?
1. Nie myśleć o całym arkuszu
Najbardziej przeciążające jest myślenie:
„muszę napisać idealne wypracowanie”.
Lepiej:
- przeczytać oba tematy,
- podkreślić słowa-klucze,
- wybrać temat z najpewniejszymi tekstami,
- zrobić plan w punktach,
- zacząć od jednego zdania.
Uczeń z ASD często dużo lepiej funkcjonuje przy małych krokach niż przy ogólnej presji „napisz rozprawkę”.
2. Ograniczyć perfekcjonizm
Wielu uczniów autystycznych poprawia pierwszy akapit przez kilkanaście minut, bo chce zacząć „idealnie”.
To jedna z największych pułapek egzaminu rozszerzonego.
Warto przypominać:
- pierwsza wersja nie musi być perfekcyjna,
- lepiej mieć skończone wypracowanie niż idealny wstęp i brak zakończenia,
- egzaminator nie oczekuje literackiego arcydzieła.
3. Ćwiczyć gotowy schemat odpowiedzi
Uczeń z ASD często lepiej funkcjonuje przy przewidywalnej strukturze.
Np.:
Schemat wypracowania:
- teza,
- argument 1,
- przykład,
- argument 2,
- kontekst,
- wniosek.
Im mniej chaosu organizacyjnego, tym mniejsze przeciążenie.
Matura ustna — problem, o którym mówi się za mało
W wielu szkołach nadal trwają ustne egzaminy z języka polskiego i języków obcych. Dla uczniów w spektrum to często najtrudniejszy etap matury.
Nie dlatego, że nie znają odpowiedzi.
Ale dlatego, że egzamin ustny wymaga jednocześnie:
- kontaktu społecznego,
- mówienia pod presją,
- szybkiego organizowania wypowiedzi,
- reagowania na pytania komisji,
- radzenia sobie z oceną społeczną.
Uczeń z ASD może:
- znać odpowiedź,
- rozumieć temat,
- mieć ogromną wiedzę,
a mimo tego: - zablokować się,
- mówić bardzo krótko,
- stracić wątek,
- wejść w shutdown,
- ograniczyć komunikację.
To nie jest „lenistwo”.
To często reakcja przeciążonego układu nerwowego.
Dostosowania matury 2026 — co naprawdę warto wiedzieć?
CKE przewiduje dostosowania dla uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. W komunikacie dotyczącym dostosowań opisano m.in.:
- dostosowane arkusze egzaminacyjne,
- możliwość wydłużenia czasu,
- dostosowane nagrania językowe,
- obecność osoby wspierającej kontakt,
- możliwość przygotowania odpowiedzi na piśmie,
- dostosowanie zasad oceniania w części ustnej,
- ograniczenie barier wynikających z funkcjonowania ucznia. (cke.gov.pl)
To ważne:
dostosowanie nie obniża wymagań merytorycznych.
Ma pomóc uczniowi pokazać wiedzę mimo trudności wynikających z niepełnosprawności.
👇 Przeczytaj również:
Czego NIE mówić maturzyście z ASD?
Przed egzaminem wielu dorosłych próbuje motywować ucznia, ale część komunikatów tylko zwiększa napięcie.
Nie pomagają:
- „Nie stresuj się.”
- „Dasz radę.”
- „Przecież umiesz.”
- „Tylko się nie zablokuj.”
- „Musisz się skupić.”
Dużo bardziej regulujące są zdania:
- „Masz plan.”
- „Nie musisz zrobić wszystkiego naraz.”
- „Skup się na pierwszym kroku.”
- „Trudny początek nie oznacza złego egzaminu.”
- „Możesz zacząć powoli.”
Co szkoła może zrobić jeszcze teraz?
Nawet w trakcie matur szkoła może realnie pomóc uczniowi z ASD.
Czasem bardzo ważne są małe rzeczy:
- spokojny komunikat,
- brak chaosu organizacyjnego,
- wcześniejsze pokazanie sali,
- przewidywalna procedura,
- ograniczenie nadmiaru pytań,
- możliwość krótkiej regulacji przed wejściem.
Uczeń z ASD bardzo często analizuje napięcie otoczenia bardziej niż sam arkusz.
Podsumowanie
Matura rozszerzona nie sprawdza wyłącznie wiedzy.
Bardzo często sprawdza również:
- odporność sensoryczną,
- funkcje wykonawcze,
- regulację emocji,
- zdolność komunikacji pod presją,
- umiejętność działania mimo przeciążenia.
I właśnie dlatego uczeń ze spektrum może potrzebować wsparcia nawet wtedy, gdy jest bardzo zdolny.
Bo czasem największym problemem nie jest temat wypracowania.
Tylko to, że organizm ucznia od kilku dni działa w trybie alarmowym.
👇 Przeczytaj także:
FAQ
Czy uczeń z ASD może mieć dostosowaną maturę ustną?
Tak. CKE przewiduje m.in. możliwość przygotowania odpowiedzi na piśmie, dostosowanie zasad oceniania oraz dodatkowy czas. (cke.gov.pl)
Dlaczego rozszerzony polski jest trudny dla ucznia z autyzmem?
Egzamin wymaga długotrwałej koncentracji, organizacji wypowiedzi, elastycznego myślenia i pracy pod presją czasu.
Czy stres może „zablokować” ucznia mimo wiedzy?
Tak. Wysoki poziom napięcia może wpływać na komunikację, pamięć roboczą i organizację działania.
Jak wspierać maturzystę z ASD dzień przed egzaminem?
Najbardziej pomagają przewidywalność, konkretne strategie działania i spokojna komunikacja — nie presja i motywacyjne slogany.
Czy uczeń z ASD może mieć trudności głównie na ustnym?
Tak. Egzamin ustny bywa szczególnie obciążający społecznie i komunikacyjnie.
🔒Plan awaryjny na maturę rozszerzoną z języka polskiego dla ucznia z ASD 👇
W środku:
- karta „co zrobić, gdy nie mogę zacząć wypracowania”,
- schemat teza–argument–kontekst–wniosek,
- 20 zdań startowych do wypracowania,
- checklista przed wejściem do sali,
- plan regulacji po egzaminie ustnym,
- gotowe komunikaty dla pedagoga specjalnego.
Subskrybuj, aby uzyskać dostęp
Możesz przeczytać więcej tych treści, zapisując się już dziś.
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Kliknij w link i przewijaj)
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 