25 listopada obchodzimy Światowy Dzień Pluszowego Misia. To dobra okazja, by połączyć zabawę z rozwijaniem komunikacji, samodzielności, orientacji przestrzennej i umiejętności społecznych.
Dla dzieci w spektrum autyzmu oraz dzieci z innymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi warto zaplanować ten dzień w sposób przewidywalny, spokojny i elastyczny. Nie każde dziecko lubi dotykać pluszowych zabawek, uczestniczyć w głośnych zabawach czy występować przed grupą. Każde może jednak włączyć się w zajęcia na własny sposób.
Poniższy scenariusz opiera się na jednej historii: mały miś przygotowuje się do wyprawy i potrzebuje pomocy dzieci. Każde zadanie jest kolejnym etapem podróży.
Scenariusz zajęć „Misiowa wyprawa – pomagamy małemu misiowi”
Grupa: dzieci w wieku 4–8 lat, w tym dzieci z autyzmem, ADHD, niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim oraz trudnościami komunikacyjnymi.
Czas: 40–45 minut lub 25 minut w wersji skróconej.
Forma: zajęcia grupowe (4–8 dzieci) lub indywidualne.
Cele główne:
- rozwijanie komunikacji funkcjonalnej i umiejętności dokonywania wyboru;
- doskonalenie orientacji przestrzennej, klasyfikowania i sekwencjonowania;
- rozpoznawanie i komunikowanie emocji oraz potrzeb;
- rozwijanie współdziałania z poszanowaniem indywidualnych granic.
Cele szczegółowe – dziecko, odpowiednio do swoich możliwości:
- wybiera przedmiot, aktywność lub sposób uczestnictwa;
- rozumie i wykonuje proste polecenia przestrzenne;
- rozpoznaje i porównuje wybrane cechy przedmiotów;
- układa krótką sekwencję zdarzeń;
- rozpoznaje sytuacje, w których ktoś potrzebuje pomocy;
- komunikuje prośbę, odmowę lub potrzebę przerwy;
- uczestniczy w zadaniu wspólnym bez konieczności bezpośredniego kontaktu fizycznego.
Pomoce dydaktyczne
Jeden duży pluszowy miś lub ilustracja misia, mały plecak, szalik, czapka, kubek, książka, klocki, trzy papierowe ślady łap, trzy kartki z narysowanymi symbolami emocji, pudełko, kartki i kredki.
Przygotuj również prosty plan wizualny:
1. POZNAJEMY MISIA → 2. PAKUJEMY PLECAK → 3. SZUKAMY DROGI → 4. POMAGAMY MISIOWI → 5. WRACAMY
Dla dzieci korzystających z AAC zapewnij dostęp do ich indywidualnego systemu komunikacji. Przydatne słowa to: „chcę”, „nie chcę”, „pomoc”, „jeszcze”, „stop”, „przerwa”, „koniec”.
Przebieg zajęć
1. „Kto do nas przyszedł?” – powitanie i wybór (5 minut)
Nauczyciel stawia misia w widocznym miejscu.
Mówi:
„Dzisiaj odwiedził nas miś. Chce wybrać się na wyprawę. Możemy mu pomóc. Najpierw sprawdzimy, czego potrzebuje”.
Dzieci oglądają misia. Mogą podejść, pomachać, wskazać go, nazwać albo pozostać na swoim miejscu.
Nauczyciel pokazuje dwie propozycje imienia: Tuptuś i Bruno.
Dzieci wybierają imię za pomocą słowa, gestu, wskazania lub AAC. Jeżeli nie ma wspólnej decyzji, nauczyciel może używać określenia „miś”.
Następnie pokazuje plan zajęć i zaznacza pierwszy ukończony etap.
Dostosowanie: nie wymagamy dotykania maskotki ani przywitania się w określony sposób.
2. „Co miś zabierze na wyprawę?” – klasyfikowanie i komunikacja (7 minut)
Na stole leżą: plecak, szalik, kubek, książka, klocek i czapka.
Nauczyciel mówi:
„Miś idzie na spacer w chłodny dzień. Co może mu się przydać?”
Dziecko wybiera przedmioty i wkłada je do plecaka.
Prowadzący zadaje pytania dostosowane do możliwości uczestników:
- „Co wybierasz?”
- „Gdzie włożymy czapkę?”
- „Co pomoże misiowi, kiedy będzie mu zimno?”
- „Czy miś potrzebuje jeszcze czegoś?”
Nie ma obowiązku wskazania jednego zestawu poprawnych odpowiedzi. Dziecko może uzasadnić swój wybór, a nauczyciel pomaga rozważyć jego przydatność.
Wariant łatwiejszy: wybór spośród dwóch przedmiotów.
Wariant trudniejszy: samodzielne uzasadnienie wyboru i ułożenie zdania, np. „Miś zabierze czapkę, ponieważ jest zimno”.
3. „Misiowa ścieżka” – orientacja przestrzenna (8 minut)
Na podłodze nauczyciel układa trzy papierowe ślady łap prowadzące do pudełka oznaczonego jako domek misia.
Dzieci pomagają misiowi dotrzeć do celu.
Przykładowe polecenia:
- „Postaw misia na pierwszym śladzie”.
- „Przesuń misia do przodu”.
- „Połóż misia obok pudełka”.
- „Schowaj misia do domku”.
- „Postaw misia przed domkiem”.
Po każdym poleceniu nauczyciel daje dziecku czas na odpowiedź.
Wariant łatwiejszy: nauczyciel pokazuje czynność, a dziecko ją odtwarza lub wskazuje odpowiednie miejsce.
Wariant trudniejszy: dziecko samo wydaje polecenia nauczycielowi, np. „Połóż misia za pudełkiem”.
Dzieci z trudnościami ruchowymi mogą kierować działaniami prowadzącego za pomocą gestów, symboli lub mowy.
4. „Co czuje miś?” – emocje i potrzeby (8 minut)
Nauczyciel przedstawia trzy krótkie sytuacje.
Sytuacja pierwsza:
„Miś zgubił swoją czapkę. Szuka jej i nie może znaleźć”.
Pytania:
- „Co może czuć miś?”
- „Co może teraz zrobić?”
- „Jak może poprosić o pomoc?”
Sytuacja druga:
„Miś dotarł do domku. Jest zmęczony i chce odpocząć”.
Pytania:
- „Czego potrzebuje miś?”
- „Jak może powiedzieć, że chce przerwy?”
Sytuacja trzecia:
„Miś znalazł swoją czapkę. Teraz chce pokazać ją kolegom”.
Pytania:
- „Co może czuć miś?”
- „Jak może podzielić się swoją radością?”
Dzieci wybierają spośród trzech symboli: radość, smutek, zmęczenie. Mogą również zaproponować inną emocję.
Nauczyciel podkreśla, że w podobnych sytuacjach różne osoby mogą odczuwać coś innego.
Ważne: nie wymagamy od dzieci odgrywania emocji mimiką ani ujawniania własnych przeżyć. Można rozmawiać wyłącznie o bohaterze historyjki.
5. „Budujemy misiowi miejsce odpoczynku” – współpraca (8 minut)
Dzieci otrzymują klocki lub inne bezpieczne materiały konstrukcyjne.
Zadanie: przygotować dla misia miejsce, w którym będzie mógł odpocząć po wyprawie.
Nauczyciel proponuje role:
- wybieranie materiałów;
- układanie klocków;
- wskazywanie miejsca;
- sprawdzanie, czy miś się mieści;
- opowiadanie o gotowej konstrukcji.
Dzieci mogą współpracować przy jednej budowli albo tworzyć własne elementy, które później zostaną połączone.
Prowadzący modeluje komunikaty:
- „Podaj, proszę”.
- „Potrzebuję pomocy”.
- „Mam inny pomysł”.
- „Teraz moja kolej”.
- „Nie chcę tego klocka”.
- „Skończyłem”.
Nie wymagamy dzielenia się osobistą maskotką ani oddawania przedmiotu, który dziecko potrzebuje mieć przy sobie.
6. „Miś wraca do domu” – sekwencja i zakończenie (5 minut)
Nauczyciel pokazuje trzy proste ilustracje lub samodzielnie wykonane rysunki:
- Miś pakuje plecak.
- Miś idzie ścieżką.
- Miś odpoczywa w domku.
Pobierz bezpłatne karty obrazkowe – Misiowa wyprawa (PDF)
Przygotowaliśmy trzy ilustracje przedstawiające kolejne etapy wyprawy misia: pakowanie plecaka, spacer leśną ścieżką i odpoczynek w domku.
Pobierz PDF, wydrukuj i wytnij obrazki. Dziecko układa je w odpowiedniej kolejności, ćwicząc rozumienie następstwa zdarzeń, opowiadanie oraz pojęcia „najpierw”, „potem”, „na końcu”.
Materiał można wykorzystać podczas zajęć grupowych, indywidualnych i rewalidacyjnych.
Dzieci układają je w kolejności.
Prowadzący pyta:
„Co miś zrobił najpierw? Co wydarzyło się potem? Jak skończyła się wyprawa?”
Dziecko może odpowiedzieć słowami, wskazaniem lub ułożeniem obrazków.
Na zakończenie każdy uczestnik wybiera, jak chce pożegnać misia: pomachać, powiedzieć „do widzenia”, wskazać symbol „koniec” albo po prostu zakończyć aktywność.
Nauczyciel pokazuje ostatni element planu i zamyka zajęcia.
Dostosowanie scenariusza dla dzieci z ASD i innymi SPE
| Potrzeba dziecka | Dostosowanie |
|---|---|
| Trudności z rozumieniem mowy | Jedno polecenie naraz, modelowanie czynności, obrazki |
| Komunikacja niewerbalna lub AAC | Wskazywanie, gesty, symbole, urządzenie komunikacyjne |
| Nadwrażliwość dotykowa | Możliwość pracy z ilustracją zamiast pluszowej maskotki |
| Potrzeba przewidywalności | Widoczny plan, zapowiadanie kolejnych etapów |
| ADHD, trudności z regulacją uwagi | Krótkie zadania, możliwość ruchu, wybór aktywności |
| Niepełnosprawność intelektualna | Mniej elementów, konkretne przedmioty, powtarzalne instrukcje |
| Trudności motoryczne | Wskazywanie lub kierowanie działaniem dorosłego |
| Przeciążenie sensoryczne | Ciche miejsce, przerwa, możliwość obserwowania zamiast uczestniczenia |
Wersja skrócona – 25 minut
Jeśli grupa potrzebuje krótszych zajęć, można zastosować następujący układ:
- Powitanie i plan – 3 minuty.
- Pakowanie plecaka – 5 minut.
- Misiowa ścieżka – 6 minut.
- Co czuje miś? – 6 minut.
- Powrót i zakończenie – 5 minut.
Zadanie konstrukcyjne można wykorzystać podczas kolejnych zajęć.
Ewaluacja – co warto zaobserwować?
Po zajęciach nauczyciel zapisuje krótkie obserwacje, odnosząc je do indywidualnych celów dziecka.
| Obszar | Co zaobserwowano? |
|---|---|
| Komunikowanie wyboru | |
| Rozumienie instrukcji | |
| Orientacja przestrzenna | |
| Rozpoznawanie emocji i potrzeb bohatera | |
| Komunikowanie próśb, odmowy i przerwy | |
| Udział we wspólnym zadaniu | |
| Samodzielność i potrzebny poziom wsparcia |
Warto zanotować nie tylko to, co dziecko wykonało, ale także w jaki sposób uczestniczyło, jakie strategie mu pomagały oraz które aktywności były dla niego interesujące.
Wskazówki metodyczne
Święto Pluszowego Misia nie musi być głośną imprezą z konkursami i obowiązkowymi występami. Może stać się okazją do spokojnej zabawy, w której dziecko ćwiczy umiejętności przydatne w codziennym życiu.
W pracy z dziećmi w spektrum autyzmu szczególnie ważne jest, aby komunikacja nie ograniczała się do odpowiadania na pytania nauczyciela. Dziecko powinno mieć możliwość inicjowania aktywności, odmawiania, komentowania, proszenia o pomoc i wpływania na przebieg zajęć.
Scenariusz można wykorzystać w przedszkolu, edukacji wczesnoszkolnej, podczas zajęć rewalidacyjnych lub w pracy indywidualnej, dostosowując cele do potrzeb konkretnego dziecka.
Najważniejszy cel misiowej wyprawy nie polega na wykonaniu wszystkich zadań. Chodzi o stworzenie sytuacji, w których każde dziecko może komunikować się, podejmować decyzje i doświadczać sprawczości.
Zobacz również – materiały do pracy z dziećmi z autyzmem i SPE
Chcesz rozszerzyć „Misiową wyprawę” o dodatkowe ćwiczenia? Sięgnij po materiały rozwijające komunikację, rozpoznawanie emocji i umiejętności społeczne:
- 4 emocje – karta pracy dla przedszkolaka (PDF) – proste ćwiczenia rozpoznawania emocji.
- Komunikacja i język – ćwiczenia, scenariusze i zabawy – pomysły na rozwijanie porozumiewania się i rozumienia poleceń.
- Pakiet lekcji „Emocje” dla ucznia ze spektrum autyzmu – płatny zestaw materiałów do pracy nad emocjami, przeznaczony dla uczniów w wieku szkolnym.
