Lęk to naturalna emocja, której funkcją jest wskazanie na ewentualne niebezpieczeństwo. Okres wczesnoszkolny to czas, w którym pojawiają się różne tzw. lęki rozwojowe. Budzi je ciemność, obce osoby, zwierzęta, głośne odgłosy, nieobecność opiekunów, rozstania, a także śmierć. Występowanie tego rodzaju obaw we wczesnym dzieciństwie jest jego nieodłącznym elementem. Rolą dorosłych jest pomoc w oswajaniu lęku, normalizowanie go, ułatwianie dzieciom przeżywania i oswajania trudnej dla nich emocji.

Algorytm stada to technika opracowana przez Craiga Reynoldsa, programistę i twórcę wielu animacji w filmach i telewizji, która polega na nadaniu grupie obiektów zbiorowego zachowania. Połączenie kilku prostych reguł pozwala wypracować zachowania stadne i w ten sposób nauczyć poszczególnych uczestników radzić sobie z problemami. Taką metodę można wykorzystać w zabawie i pokazać dzieciom, że wszyscy zmagamy się z trudnymi emocjami. Wprowadzenie tematu lęku w grupie pomaga go znormalizować i ułatwia rozumienie jego roli.

Przygotowanie

Warto zadbać, by dzieci miały dużo wolnej przestrzeni. Zajęcia można przeprowadzić na podwórku, boisku, w parku. Ważne, by uczniowie mieli swobodę ruchu.

Zajęcia powinno poprzedzić jasne ustalenie zasad pracy grupowej:

1. Wszyscy jesteśmy równi.
2. Pomagamy sobie nawzajem.
3. Każdy pomysł jest ważny.
4. Unikamy krytykowania innych.
5. Słuchamy i szanujemy siebie nawzajem.

Ważne, by omówić z dziećmi każdy punkt. Zapytać o to, co dla nich oznaczają poszczególne zasady, jak je rozumieją.

Wprowadzenie

Dzisiaj naszym zadaniem będzie stworzenie wyjątkowej wioski. Nazwiemy ją Wioską Nieustraszonych. Czy ktoś wie, co znaczy słowo „nieustraszony”? Prowadzący pyta dzieci o definicję, pomaga zrozumieć to określenie, zbiera pomysły grupy. W naszej wiosce mieszkańcy są bardzo odważni, dokładnie tak jak wy. Oczywiście boją się różnych rzeczy, bo to zupełnie normalne, ale starają się nie unikać tego uczucia. A wy czego się boicie?

Prowadzący pyta dzieci o to, czego one się boją. Na dużym kartonie rysuje przestraszoną buzię i wokół niej rysuje schematycznie to, co podają dzieci, tak, by powstała mapa myśli.

Ważne jest, żeby prowadzący jasno zaznaczył naturalny charakter lęku. Podkreślił, że to nic złego się bać i każdy ma do tego prawo, dorośli również się boją różnych rzeczy.

Bezpieczne Miejsce

Prowadzący rozdaje dzieciom kartony lub arkusze szarego papieru oraz przybory do rysowania. Układa je w kręgu tak, by na środku pozostało sporo miejsca – to tam wioska będzie zbierać się przy ognisku. Dla zaznaczenia „ogniska” nauczyciel może użyć czerwonej lub pomarańczowej bibuły. Zadaniem każdego dziecka jest narysowanie na kartonie swojego domku, w którym poczuje się bezpiecznie, niczego się nie będzie musiało tam bać. Dorosły może wcześniej wyrysować na arkuszach kontur domu, jeśli w warsztacie bierze udział młodsza grupa. Dzieci mogą je pokolorować, dorysować to, co sprawi, że w domku będą czuły się dobrze. Prowadzący ogląda każdy domek, prosi, by dzieci o nich opowiedziały.

Prowadzący mówi: Teraz gdy każdy z was ma swoją chatkę, trzeba stworzyć miejsce wspólne. W naszej wiosce potrzebny jest wspólny totem. To taka rzeźba, która łączy wszystkich. Będzie symbolizować naszą odwagę i siłę. Połączymy teraz te pudełka taśmą, by powstała z nich wysoka wieża. A teraz poproszę was, żebyście intuicyjnie wybrali wasze symbole odwagi.

Prowadzący rozdaje grupie ilustracje ze zwierzętami (warto je wyciąć wcześniej), a dzieci same je wybierają. Prowadzący może powiedzieć, że ich symbole odwagi przedstawiają ich duchowe zwierzęta.

Prowadzący pyta dzieci:

• Jakie zwierzę wydaje wam się najodważniejsze?
• Dlaczego uważamy, że np. lwy są odważne?
• Co robi odważna osoba?
• Jaka jest odważna osoba?
• Co pomaga poradzić sobie ze strachem?
• Co można zrobić, gdy się boimy?

Zadaniem dzieci jest wybranie odpowiedniego dla siebie symbolu (zwierzęcia), pokolorowanie i przyklejenie go na wspólnym totemie.

Okrzyk Stadny

Gdy powstanie totem, prowadzący ustawia go na środku kręgu, obok ogniska. Grupa gromadzi się wokół i wymyśla specjalny okrzyk całej wioski. Przykładowe okrzyki to:

• Nieustraszeni do boju!
• Razem się nie boimy!
• Pokonamy każdy strach!

Następnie zaprasza dzieci do tego, by kilka razy zatańczyły w kręgu wokół totemu, co jakiś czas wykrzykując wspólnie okrzyk.

Próba Ciemności

Po wspólnym tańcu wokół totemu i ogniska prowadzący zaprasza wioskę na uroczystą próbę ciemności. Na środku sali rozkłada tunel animacyjny. Razem z dziećmi staje wokół niego i nad tunelem wszyscy trzymają chustę animacyjną.

Prowadzący odtwarza nagranie z dźwiękami lasu w nocy i mówi do dzieci: Najtrudniej jest opanować lęk poza domem, w nocy. Wtedy świat wydaje się inny. Słyszymy różne odgłosy, ale nie wiemy, co je wydaje. W naszej wiosce jednak jest taka tradycja, że każdy mieszkaniec wyrusza do dżungli w nocy sam, by sprawdzić swoją odwagę. Teraz każdy z was będzie miał szansę. Pod chustą jest tunel, przez który trzeba przejść, każdy kolejno przejdzie, wsłuchując się w odgłosy lasu. A cała reszta dodatkowo będzie wachlowała chustą, by po dżungli hulał wiatr.

Nauczyciel wskazuje kolejno dzieci, które przechodzą przez tunel. Po zakończonym zadaniu warto dać dzieciom małe nagrody na dowód ich odwagi, na przykład naklejki.

Podsumowanie

Prowadzący dziękuje uczestnikom za wykonaną pracę i mówi: Dziś stworzyliśmy prawdziwą Wioskę Nieustraszonych. Zrozumieliśmy, że strach i lęk są zupełnie normalne, każdy czegoś się boi. Jednak dzięki temu, że mamy siebie nawzajem, możemy przetrwać trudne momenty strachu. Jak w dżungli, w której przechodziliście przez tunel. Zawsze przydatne jest zebranie refleksji dzieci na temat zajęć, ich tematyki, sposobu prowadzenia warsztatu. Można poprosić o „rundkę’’ w kręgu, zapytać, co dzieciom najbardziej się podobało, do czego by chciały wrócić w przyszłości.

Zwierzęta Totemiczne

Szum Lasu

autor: Natalia Perek

źródło: Pedagog w Klasie … Wiedza i Praktyka, Warszawa 2023