Moja bezpieczna letnia wyprawa
Wakacje zaczynają się od małych odkryć. Czasem jest to podróż nad morze, a czasem spacer do pobliskiego parku, obserwowanie owadów, zabawa wodą lub odpoczynek w cieniu drzewa.
Jak przygotować dziecko do letnich aktywności, jednocześnie rozwijając komunikację, samodzielność i poczucie bezpieczeństwa? Poniższy scenariusz łączy zabawę tematyczną, ruch, rozpoznawanie potrzeb i praktyczne sytuacje z życia codziennego. Został opracowany z myślą o dzieciach z autyzmem, ADHD i innymi szczególnymi potrzebami edukacyjnymi.
Informacje organizacyjne
Temat: Wakacje, wakacje! – moja bezpieczna letnia wyprawa
Grupa: dzieci w wieku około 5–9 lat, w tym dzieci z ASD i innymi SPE.
Czas: 40–50 minut, z możliwością skrócenia lub podziału na dwie części.
Formy pracy: indywidualna, w parach, w małej grupie.
Metody: zabawa tematyczna, modelowanie, instrukcja wizualna, doświadczanie, rozwiązywanie problemów, komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC).
Cele zajęć
Dziecko, odpowiednio do swoich możliwości:
- rozpoznaje różne miejsca i sposoby spędzania wakacji;
- dokonuje wyboru i komunikuje preferencje;
- rozpoznaje przedmioty potrzebne podczas letniego spaceru;
- ćwiczy planowanie i wykonywanie prostych sekwencji;
- poznaje podstawowe zasady bezpieczeństwa;
- uczy się sygnalizowania zmęczenia, pragnienia, dyskomfortu i potrzeby pomocy;
- uczestniczy w aktywnościach ruchowych i społecznych w dostępny dla siebie sposób.
Potrzebne materiały
Plecak lub torba, butelka na wodę, czapka przeciwsłoneczna, okulary przeciwsłoneczne, mały ręcznik, mapa lub obrazki przedstawiające park, las, plażę i ogród, kartki, kredki, trzy obręcze lub wyznaczone miejsca na podłodze, obrazki TAK/NIE oraz POMOC/PRZERWA/WODA.
Przygotuj również prosty plan wizualny:
WYBIERAM MIEJSCE → PAKUJĘ PLECAK → WYRUSZAM → DBAM O SIEBIE → WRACAM.
Przebieg zajęć
1. Dokąd dziś pojedziemy? – wybieram miejsce (5–7 minut)
Nauczyciel pokazuje cztery obrazki: plaża, las, park i ogród.
Mówi:
„Dzisiaj wyruszymy na wakacyjną wyprawę. Nie musimy jechać daleko. Możemy odkrywać ciekawe rzeczy również blisko domu. Wybierz miejsce, które chcesz odwiedzić”.
Dziecko może odpowiedzieć słowem, gestem, spojrzeniem, wskazaniem obrazka albo za pomocą AAC.
Nauczyciel pyta:
- Co możemy zobaczyć w tym miejscu?
- Co można tam robić?
- Czy wolimy słońce, czy cień?
- Czy chcemy iść sami, czy z kimś?
Nie wymagamy uzasadniania wyboru. Warto zaakceptować również odpowiedź „nie wiem” lub „żadne z tych miejsc”.
Wspierane umiejętności: podejmowanie decyzji, komunikowanie preferencji, orientacja w sytuacji.
2. Pakujemy wakacyjny plecak (7 minut)
Na stole leżą różne przedmioty: czapka, woda, ręcznik, kredki, zabawka, parasol, pluszowy miś, okulary.
Nauczyciel mówi:
„Wyruszamy na letni spacer. Co warto zabrać, żeby było nam wygodnie i bezpiecznie?”.
Dzieci wybierają przedmioty i wkładają je do plecaka.
Można zaproponować trzy proste zadania:
- Wybierz coś, co pomoże, gdy chce ci się pić.
- Wybierz coś, co ochroni głowę przed słońcem.
- Wybierz coś, co lubisz mieć przy sobie.
Następnie dzieci układają obrazki w kolejności: wybieram → wkładam → zamykam plecak.
Nie oceniamy przedmiotów osobistych jako „niepotrzebnych”. Dla niektórych dzieci ulubiona zabawka lub przedmiot sensoryczny może być ważnym elementem poczucia bezpieczeństwa.
Wspierane umiejętności: planowanie, klasyfikowanie, samodzielność, funkcje wykonawcze.
3. Letnia ścieżka – ruch i orientacja (7 minut)
Nauczyciel przygotowuje trzy stacje:
Stacja PARK: przejdź po wyznaczonej ścieżce lub przesuń po niej figurkę.
Stacja LAS: zatrzymaj się i poszukaj trzech zielonych przedmiotów.
Stacja PLAŻA: przenieś niebieski woreczek lub kartonik symbolizujący wodę do wyznaczonego miejsca.
Przed rozpoczęciem nauczyciel pokazuje kolejność stacji.
Dzieci mogą przechodzić trasę pieszo, wykonywać wybrane czynności siedząc albo kierować ruchem figurki. Nie trzeba kończyć wszystkich stacji.
Po każdej aktywności nauczyciel pokazuje symbole: DALEJ / PRZERWA / KONIEC.
Wspierane umiejętności: orientacja przestrzenna, koordynacja, sekwencjonowanie, sprawczość i samoregulacja.
4. Co zrobię, kiedy…? – wakacyjne sytuacje (8–10 minut)
Nauczyciel przedstawia krótkie sytuacje. Dzieci wybierają rozwiązanie spośród dwóch lub trzech obrazków.
Sytuacja 1. Jest mi bardzo gorąco.
Możliwe działania: przechodzę do cienia, informuję dorosłego, piję wodę.
Sytuacja 2. Nie widzę osoby, z którą przyszedłem.
Zatrzymuję się w bezpiecznym miejscu, zwracam się o pomoc do odpowiedzialnej osoby, np. ratownika lub pracownika obiektu. Nie odchodzę z nieznajomą osobą.
Sytuacja 3. Chcę wejść do jeziora.
Czekam na zgodę i obecność opiekuna; korzystam wyłącznie z bezpiecznego, dozwolonego miejsca kąpieli.
Sytuacja 4. Hałas jest dla mnie za duży.
Mogę powiedzieć „za głośno”, pokazać symbol PRZERWA, poprosić o spokojniejsze miejsce lub skorzystać z ustalonego sposobu ochrony przed hałasem.
Po każdej sytuacji nauczyciel modeluje prosty komunikat:
„Potrzebuję pomocy”.
„Chcę odpocząć”.
„Chce mi się pić”.
„Jest mi za głośno”.
Dzieci nie muszą powtarzać zdań. Mogą wskazać odpowiedni symbol.
5. Moje ciało mówi mi, czego potrzebuję (5–7 minut)
Nauczyciel pokazuje cztery symbole: WODA, CIEŃ, ODPOCZYNEK, POMOC.
Pyta:
„Co możemy zrobić, gdy czujemy pragnienie? A gdy jesteśmy zmęczeni?”.
Następnie proponuje krótką chwilę obserwacji własnego samopoczucia.
„Sprawdź, jak czujesz się teraz. Możesz pokazać, czy chcesz jeszcze działać, odpocząć albo napić się wody”.
Nie oczekujemy od wszystkich dzieci rozpoznania i nazwania sygnałów z ciała. Niektóre potrzebują podpowiedzi, modelowania lub obserwacji dorosłego.
To okazja do ćwiczenia interocepcji i komunikowania potrzeb, nie test poprawnych odpowiedzi.
6. Pocztówka z moich wakacji (8 minut)
Każde dziecko otrzymuje kartkę.
Może narysować wybrane miejsce, przykleić obrazek, ułożyć kompozycję z gotowych elementów albo wybrać jedną ilustrację.
Na pocztówce można umieścić trzy elementy:
- MOJE MIEJSCE: gdzie lubię odpoczywać;
- MOJA AKTYWNOŚĆ: co chcę robić;
- MOJA POTRZEBA: co pomaga mi czuć się dobrze.
Nauczyciel może zapisać wypowiedź dziecka, np.:
„Lubię park. Chcę oglądać ptaki. Potrzebuję spokojnego miejsca”.
Nie poprawiamy osobistych preferencji ani nie wymagamy przedstawiania rodzinnych planów wakacyjnych.
7. Wracamy z wyprawy – podsumowanie (3 minuty)
Nauczyciel wraca do planu wizualnego i wspólnie z dziećmi zaznacza zakończone etapy.
Proponuje dokończenie jednego zdania:
„Podczas wakacji lubię…”.
„Gdy potrzebuję pomocy, mogę…”.
„Dzisiaj najbardziej podobało mi się…”.
Odpowiedzi mogą być ustne, obrazkowe lub niewerbalne. Można też zrezygnować z podsumowania słownego i po prostu wybrać ulubiony element zajęć.
Dostosowania dla dzieci z autyzmem i innymi SPE
Dla dziecka z ograniczoną komunikacją werbalną: przygotuj symbole AAC: TAK, NIE, DALEJ, KONIEC, POMOC, PRZERWA, WODA, CIEŃ. Modeluj ich używanie bez wymuszania powtarzania.
Dla dziecka z nadwrażliwością sensoryczną: umożliwiaj obserwowanie zamiast dotykania, wybór materiałów i spokojne miejsce odpoczynku. Unikaj niespodziewanych bodźców.
Dla dziecka z trudnościami w koncentracji: podziel zadania na krótkie etapy, ogranicz liczbę przedmiotów i pokazuj kolejny krok dopiero po zakończeniu poprzedniego.
Dla dziecka z trudnościami ruchowymi: zastąp przechodzenie stacji manipulowaniem figurką, wskazywaniem obrazków lub kierowaniem działaniem partnera.
Dla dziecka, które potrzebuje przewidywalności: pokaż plan zajęć na początku, uprzedzaj o zmianach i zapewnij możliwość zakończenia udziału bez negatywnych konsekwencji.
Krótka karta obserwacji nauczyciela
Po zajęciach warto zanotować:
| Obszar | Co obserwujemy? |
|---|---|
| Komunikacja | W jaki sposób dziecko dokonywało wyborów i sygnalizowało potrzeby? |
| Samodzielność | Które czynności wykonało samodzielnie, a przy których potrzebowało pomocy? |
| Planowanie | Czy korzystało z planu wizualnego i sekwencji działań? |
| Samoregulacja | Jak reagowało na zmianę aktywności i możliwość przerwy? |
| Bezpieczeństwo | Czy rozpoznawało sytuacje wymagające pomocy dorosłego? |
| Skuteczne wsparcie | Jakie warunki, podpowiedzi lub dostosowania pomagały mu uczestniczyć? |
Przykładowy zapis:
„Dziecko samodzielnie wybrało miejsce wypoczynku za pomocą ilustracji. Podczas pakowania plecaka korzystało z trzyetapowej instrukcji wizualnej. Rozpoznało symbol WODA i wskazało PRZERWA po zakończeniu aktywności ruchowej. W dalszej pracy warto utrwalać komunikowanie potrzeb oraz samodzielne korzystanie z planu”.
Powiązane scenariusze i inspiracje
Jeśli chcesz rozwinąć zajęcia o doświadczenia sensoryczne, skorzystaj z materiału Wakacyjna plaża wszystkimi zmysłami – scenariusz zajęć sensorycznych dla przedszkolaków z ASD.
Do zabaw z wodą, bez konieczności organizowania wyjścia na basen, pasuje Wodny plac zabaw bez basenu – scenariusz letnich zajęć sensorycznych dla przedszkolaków z ASD.
Z kolei do rozwijania uwagi, orientacji i komunikacji można wykorzystać Letnią misję: odnajdujemy kolory wakacji.
Podsumowanie
Wakacyjne zajęcia mogą być czymś więcej niż rozmową o podróżach. Mogą uczyć dziecko wybierania, planowania, rozpoznawania zagrożeń, komunikowania potrzeb i korzystania ze wsparcia.
Najważniejsze nie jest to, czy dziecko poprawnie wykona wszystkie zadania. Ważne, aby mogło uczestniczyć w aktywnościach na własnych warunkach, doświadczać sprawczości i poznawać sposoby dbania o swoje bezpieczeństwo.
