W pracy pedagoga specjalnego, wychowawcy czy terapeuty kluczowe znaczenie ma indywidualne podejście do ucznia. Dwa ważne dokumenty, które określają sposób wsparcia edukacyjnego dziecka, to IPET (Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny) oraz PDW (Plan Działań Wspierających). Choć brzmią podobnie, ich funkcje, zastosowanie i procedury znacznie się różnią. Warto znać te różnice, aby prawidłowo planować działania edukacyjne i terapeutyczne, szczególnie w przypadku uczniów ze spektrum autyzmu.
IPET – dokument dla uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego
IPET to indywidualny program tworzony dla ucznia, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Dotyczy to dzieci i młodzieży z:
- autyzmem (w tym zespołem Aspergera),
- niepełnosprawnością intelektualną,
- sprzężeniami,
- zaburzeniami zachowania i emocji,
- niepełnosprawnością ruchową, słuchu lub wzroku.
Co zawiera IPET?
- Diagnozę funkcjonalną ucznia,
- Cele edukacyjne, terapeutyczne i wychowawcze,
- Zakres i formy wsparcia,
- Zajęcia rewalidacyjne lub specjalistyczne,
- Wskazania do pracy indywidualnej i grupowej,
- Informacje o współpracy z rodziną i specjalistami,
- Metody monitorowania postępów ucznia.
IPET przygotowuje zespół nauczycieli i specjalistów, którzy pracują z uczniem. Dokument ten powinien być dostosowany do aktualnych potrzeb dziecka, uwzględniając m.in. trudności w komunikacji, sensoryce, funkcjonowaniu społecznym i emocjonalnym.
PDW – wsparcie dla ucznia z opinią z poradni
Plan Działań Wspierających (PDW) jest przeznaczony dla uczniów, którzy nie posiadają orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, ale mają wydaną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dotyczy to np. dzieci:
- z dysleksją, dysgrafią, dysortografią,
- z zaburzeniami koncentracji,
- z trudnościami emocjonalnymi, lękowymi,
- przejawiających niepokojące zachowania, które nie spełniają kryteriów do orzeczenia.
Co zawiera PDW?
- Zdiagnozowane potrzeby rozwojowe i edukacyjne ucznia,
- Dostosowania w procesie nauczania,
- Proponowane metody pracy,
- Zakres wsparcia ze strony nauczycieli,
- Sposoby współpracy z rodzicami i specjalistami,
- Terminy monitorowania i oceny skuteczności działań.
PDW nie obejmuje zajęć rewalidacyjnych, ponieważ nie jest dokumentem dla ucznia z orzeczeniem, lecz z opinią.
Najważniejsze różnice między IPET a PDW
| Kryterium | IPET | PDW |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego | Opinia z poradni psychologiczno-pedagogicznej |
| Dla kogo? | Uczeń z niepełnosprawnością lub zaburzeniami rozwoju | Uczeń ze specyficznymi trudnościami w nauce lub emocjach |
| Obowiązkowość dokumentu | Tak | Tak |
| Zajęcia rewalidacyjne | Tak | Nie |
| Zespół specjalistów | Tak | Może być, ale nie jest obligatoryjny |
| Zakres dostosowań | Szeroki, indywidualny, szczegółowy | Uproszczony, skoncentrowany na dostosowaniu nauczania |
| Częstotliwość aktualizacji | Co najmniej raz w roku, w razie potrzeby częściej | Elastycznie, zależnie od potrzeb ucznia |
Dlaczego ta różnica jest ważna?
W praktyce szkolnej i przedszkolnej łatwo pomylić te dwa dokumenty, co może skutkować niewystarczającym wsparciem dla dziecka lub niespełnieniem obowiązku dokumentacyjnego przez placówkę. Znajomość różnic pozwala:
- Lepiej zaplanować działania terapeutyczne i dydaktyczne,
- Dobrze dobrać formy pracy z dzieckiem z ASD,
- Wspierać ucznia zgodnie z jego realnymi potrzebami,
- Współpracować efektywnie z rodzicami i poradnią.
Podsumowanie
IPET i PDW to dwa różne narzędzia wspierające rozwój i edukację dzieci o specjalnych potrzebach. Ich znajomość jest nieodzowna w pracy pedagoga specjalnego. W kontekście uczniów ze spektrum autyzmu – zazwyczaj pracujemy na podstawie IPET-u, który uwzględnia złożone potrzeby i umożliwia stosowanie zindywidualizowanych metod terapii i nauczania.
Poniżej znajdziesz dwa konkretne przykłady uczniów – jeden z IPET, drugi z PDW – które możesz dołączyć do artykułu, szkolenia lub materiałów dla pedagogów specjalnych. Przedstawiają one praktyczne zastosowanie dokumentów w pracy nauczyciela:
🧩 PRZYKŁAD 1 – Uczeń z IPET-em (uczeń z orzeczeniem)
Imię ucznia (zmienione): Michał
Wiek: 8 lat (klasa II SP)
Diagnoza: Autyzm dziecięcy – orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
Trudności:
- Problemy z komunikacją werbalną (krótkie frazy, echolalia)
- Nadwrażliwość słuchowa (potrzeba słuchawek wygłuszających)
- Trudności z rozumieniem metafor, przysłów, kontekstu społecznego
- Kłopoty z koncentracją i zmianą rutyny
- Ograniczona inicjatywa społeczna – nie nawiązuje kontaktu z rówieśnikami
Zastosowany dokument: IPET
Zajęcia wynikające z IPET:
- 2 godziny zajęć rewalidacyjnych tygodniowo (rozwijanie komunikacji i umiejętności społecznych)
- Indywidualizacja metod pracy na lekcjach (obrazkowe instrukcje, piktogramy)
- Dostosowania sensoryczne (miejsce w cichym kącie, słuchawki)
- Wsparcie nauczyciela wspomagającego
- Stały kontakt z terapeutą integracji sensorycznej i logopedą
- Praca nad samoregulacją (kotwice spokoju, pudełko sensoryczne w klasie)
Cel IPET:
- Ułatwienie przetwarzania bodźców i komunikacji
- Wzmocnienie samodzielności w kontaktach społecznych
- Budowanie pozytywnego obrazu siebie poprzez sukcesy edukacyjne
✏️ PRZYKŁAD 2 – Uczennica z PDW (uczeń z opinią)
Imię uczennicy (zmienione): Zuzia
Wiek: 10 lat (klasa IV SP)
Opinia z poradni: Trudności w uczeniu się – specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu (dysleksja rozwojowa)
Trudności:
- Mylenie liter b/d/p, wolne tempo czytania
- Błędy ortograficzne mimo znajomości zasad
- Obniżone poczucie wartości z powodu niepowodzeń
- Nadmierny stres przed testami
Zastosowany dokument: PDW
Dostosowania wynikające z PDW:
- Czas wydłużony na testach i sprawdzianach
- Możliwość korzystania z pomocy wizualnych (mapy myśli, słowniki obrazkowe)
- Wsparcie psychologa szkolnego (spotkania raz w tygodniu – budowanie wiary w siebie)
- Ocena pracy ze zwróceniem uwagi na treść, a nie błędy techniczne
- Praca metodą wielozmysłową – np. metoda kolorowych samogłosek
Cel PDW:
- Wyrównanie szans edukacyjnych
- Zmniejszenie stresu szkolnego
- Wsparcie rozwoju kompetencji czytelniczych i pisarskich bez obniżania samooceny
🧠 Co te przykłady pokazują?
- Michał wymaga specjalistycznego wsparcia terapeutycznego, co uzasadnia tworzenie IPET-u.
- Zuzia potrzebuje dostosowania metod nauczania, ale nie korzysta z zajęć rewalidacyjnych – dlatego wystarczy PDW.
Najczęstsze pytania:
Czy każde dziecko z autyzmem musi mieć IPET?
Tak, jeśli posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – IPET jest obowiązkowy.
Czy można mieć zarówno PDW, jak i IPET?
Nie. PDW stosuje się tylko wtedy, gdy dziecko nie ma orzeczenia. W przypadku orzeczenia opracowuje się wyłącznie IPET.
Czy rodzic ma wpływ na treść IPET lub PDW?
Tak. Rodzice są członkami zespołu i mają prawo wnosić uwagi i propozycje.
Jak często należy aktualizować IPET lub PDW?
Zaleca się aktualizację co najmniej raz w roku, a w przypadku znacznych zmian – wcześniej.
