Podstawa prawna, różnice E8 vs matura, arkusze, czas, forma, komisja
Dlaczego ten temat jest kluczowy?
Egzamin maturalny to najbardziej sformalizowany egzamin w polskim systemie oświaty.
Dla ucznia w spektrum autyzmu (ASD) lub z zespołem Aspergera nie jest to wyłącznie sprawdzian wiedzy, ale:
- test odporności na stres,
- próba radzenia sobie z przeciążeniem sensorycznym,
- sytuacja społeczna o bardzo wysokiej presji,
- środowisko pełne niejasnych reguł, niedopowiedzeń i bodźców.
Dlatego dostosowania matury nie są ulgą ani przywilejem, lecz obowiązkiem szkoły wynikającym wprost z prawa oświatowego.
Ten artykuł jest częścią 🧠 HUB 1: Egzaminy a autyzm / Zespół Aspergera
👉 egzamin bez pułapek, bez ryzyka proceduralnego, bez łamania prawa.
👇 Przeczytaj również:
Matura a egzamin ósmoklasisty – kluczowe różnice (E8 vs matura)
To najczęstszy błąd szkół: mechaniczne przenoszenie schematów z E8 na maturę.
🔍 Najważniejsze różnice
| Obszar | Egzamin ósmoklasisty (E8) | Egzamin maturalny |
|---|---|---|
| Charakter | obowiązkowy | nieobowiązkowy |
| Ranga formalna | wysoka | najwyższa |
| Odpowiedzialność szkoły | duża | ekstremalna (kontrola CKE/OKE) |
| Elastyczność | większa | ściśle procedowana |
| Komisja | szkolna | szkolna + zewnętrzny nadzór |
| Konsekwencje błędów | korekta możliwa | unieważnienie egzaminu |
➡️ Wniosek:
Dostosowania na maturze muszą być precyzyjne, udokumentowane i zgodne co do litery z komunikatami CKE.
Podstawa prawna dostosowań matury (ASD / ZA)
Dostosowania dla uczniów w spektrum autyzmu wynikają z kilku nakładających się aktów prawnych i dokumentów wykonawczych.
📌 Fundament prawny
- Prawo oświatowe – obowiązek zapewnienia równego dostępu do egzaminów.
- Rozporządzenie MEN w sprawie egzaminu maturalnego – delegacja do dostosowań.
- Komunikaty CKE na dany rok szkolny – dokument nadrzędny dla szkoły.
- Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub opinia PPP.
- Dokumentacja szkolna (IPET / WOPFU / opinia zespołu).
🔴 Uwaga praktyczna:
CKE nie uznaje „dostosowań zwyczajowych”. Liczy się tylko to, co:
- ma podstawę prawną,
- jest wpisane do dokumentów,
- zostało zgłoszone w terminie.
Jakie dostosowania przysługują maturzyście z autyzmem?
📝 1. Arkusze egzaminacyjne
Uczeń z ASD nie otrzymuje „łatwiejszego arkusza”, ale może otrzymać arkusz:
- standardowy,
- w wersji dostosowanej (np. inna czcionka, układ graficzny, większa interlinia).
📌 Warunek:
Dostosowanie musi wynikać z dokumentacji i być zgodne z komunikatem CKE na dany rok.
⏱️ 2. Wydłużony czas pracy
Najczęściej stosowane i najlepiej ugruntowane prawnie dostosowanie.
Może wynikać z:
- wolniejszego tempa przetwarzania informacji,
- trudności w planowaniu odpowiedzi,
- potrzeby przerw sensorycznych.
➡️ Wydłużenie czasu nie jest automatyczne – musi być:
- wskazane w orzeczeniu/opinii,
- zgłoszone przez szkołę do OKE.
🪑 3. Warunki organizacyjne i sensoryczne
Dla ucznia w spektrum warunki egzaminu są często ważniejsze niż sam arkusz.
Możliwe dostosowania:
- osobna sala lub mała grupa,
- ograniczenie bodźców (hałas, ruch),
- stałe miejsce w sali,
- jasna struktura rozpoczęcia i zakończenia egzaminu.
🔴 Czego NIE wolno:
- tłumaczyć poleceń,
- parafrazować treści zadań,
- ingerować w tok rozumowania ucznia.
👥 4. Komisja egzaminacyjna
Komisja nie „pomaga”, ale:
- zna specyfikę ASD,
- nie interpretuje zachowań ucznia jako „złych intencji”,
- reaguje zgodnie z procedurą, a nie emocją.
📌 Dobra praktyka:
Przewodniczący zespołu powinien wcześniej zapoznać się z dokumentacją ucznia (bez naruszania RODO).
Najczęstsze błędy szkół (i ich konsekwencje)
❌ „Na ósmoklasisty też tak robiliśmy”
❌ Brak zgłoszenia dostosowań do OKE
❌ Dostosowania „ustne”, bez dokumentu
❌ Nadinterpretacja pomocy („żeby mu było łatwiej”)
❌ Zbyt późne decyzje zespołu
⚠️ Skutek:
Ryzyko unieważnienia egzaminu lub skargi rodzica – nawet po ogłoszeniu wyników.
Rola szkoły, zespołu i dyrektora – kto za co odpowiada?
- Zespół nauczycieli – rekomenduje dostosowania.
- Pedagog specjalny / psycholog – uzasadnia je funkcjonalnie.
- Dyrektor szkoły – odpowiada prawnie za poprawność procedury.
- OKE / CKE – weryfikuje zgodność z komunikatem.
➡️ Matura ucznia z ASD to proces, nie jednorazowe wydarzenie.
Jak przygotować dokumentację „odporną na kontrolę”?
Dobra dokumentacja:
- opisuje funkcjonowanie, nie etykietę,
- łączy trudności z konkretnymi dostosowaniami,
- jest spójna: IPET → WOPFU → zgłoszenie do OKE.
📌 Zasada złota:
„Każde dostosowanie musi dać się obronić jednym zdaniem przed kontrolą.”
👇 Przeczytaj również:
📜 Co mówi aktualne prawo o dostosowaniu matury 2026
🧾 1. Komunikat CKE – podstawowy dokument prawny
Podstawowym aktem wykonawczym dotyczącym dostosowania warunków i form egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2025/2026 jest Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 20 sierpnia 2025 r. w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego.
👉 Możesz go znaleźć tutaj: Komunikat CKE o dostosowaniach egzaminu maturalnego 2026 – https://cke.gov.pl/artykuly/285/1952/harmonogram-komunikaty-i-informacje (bip.cke.gov.pl)
Dokument ten określa m.in.:
✔ zakres możliwych dostosowań,
✔ warunki ich stosowania,
✔ terminy i sposób zgłaszania potrzeb ucznia. (bip.cke.gov.pl)
📌 2. Dostosowania przysługujące uczniom ze SPE/ASD
Zgodnie z informacjami udostępnionymi przez OKE, warunki i/lub formy egzaminu maturalnego mogą zostać dostosowane dla uczniów z różnymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – w tym z autyzmem i zespołem Aspergera – na podstawie odpowiedniej dokumentacji (np. orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego).
👉 Przykładowe zestawienie takiego stanu prawnego: Czy osoby ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mogą przystąpić do dostosowanej matury? – https://lodz.oke.gov.pl/egzamin-maturalny/…/czy-osoby-ze-specjalnymi-potrzebami… (lodz.oke.gov.pl)
Dostosowania te obejmują m.in.:
✔ inne formy i warunki przeprowadzania części pisemnej i ustnej,
✔ wydłużenie czasu egzaminu,
✔ wsparcie techniczne lub organizacyjne. (lodz.oke.gov.pl)
🧩 3. Procedura niestandardowych dostosowań
W szczególnych przypadkach (np. zdrowotnych lub losowych) szkoła – na wniosek rady pedagogicznej – może wystąpić do dyrektora OKE o indywidualne dostosowanie egzaminu, które wykracza poza standardowy katalog zawarty w komunikacie CKE.
👉 Szczegóły procedury: CKE o indywidualnych dostosowaniach w 2025/2026 – https://www.portaloswiatowy.pl/komunikaty-men-i-cke/cke-dostosowanie-egzaminow-do-indywidualnych-potrzeb-uczniow-w-20252026-26856.html (Portal Oświatowy)
Działania obejmują:
- ocenę potrzeb przez radę pedagogiczną,
- złożenie wniosku dyrektorowi OKE z uzasadnieniem i dokumentacją,
- decyzję OKE na piśmie. (Portal Oświatowy)
📅 4. Terminy i zgłaszanie dostosowań
Dokumenty o dostosowaniach oraz deklaracje maturalne należy składać zgodnie z harmonogramem określonym przez CKE i OKE. Szczegółowe terminy (np. zgłoszenia dostosowań i składania deklaracji) są publikowane w komunikatach CKE dotyczących organizacji egzaminów maturalnych w 2026 r.
👉 Terminy i komunikaty publikowane przez CKE (m.in. o dostosowaniach) – https://cke.gov.pl/artykuly/285/1952/harmonogram-komunikaty-i-informacje (bip.cke.gov.pl)
📌 Ważne
✔ Dostosowanie nie jest automatem – musi być udokumentowane i zgłoszone w odpowiednim terminie. (bip.cke.gov.pl)
✔ Dokumentem podstawowym dla uczniów ze spectrum autyzmu jest najczęściej orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (lub opinia PPP). (lodz.oke.gov.pl)
Podsumowanie: matura bez pułapek
- Dostosowania matury dla ucznia z autyzmem są obowiązkiem szkoły, nie opcją.
- Matura ≠ E8 – inne procedury, inna odpowiedzialność.
- Największym zagrożeniem nie jest brak dostosowań, lecz źle wdrożone dostosowania.
- Dobrze przygotowany uczeń + dobra dokumentacja = bezpieczny egzamin.
🔗 Powiązane artykuły
- Dostosowanie egzaminu maturalnego dla uczniów z autyzmem i Zespołem Aspergera – praktyczny przewodnik
https://autyzmwszkole.com/2025/03/25/dostosowanie-egzaminu-maturalnego-dla-uczniow-z-autyzmem-i-zespolem-aspergera/ (autyzmwszkole.com) - Dostosowania dla ucznia ze spektrum autyzmu na lekcji i egzaminie – praktyczny poradnik dla nauczyciela
https://autyzmwszkole.com/2025/11/25/dostosowania-dla-ucznia-ze-spektrum-autyzmu-na-lekcji-i-egzaminie-praktyczny-poradnik-dla-nauczyciela/ (autyzmwszkole.com) - Jak radzić sobie ze stresem przed egzaminem ósmoklasisty i maturą?
https://autyzmwszkole.com/2025/04/28/jak-radzic-sobie-ze-stresem-przed-egzaminem-osmoklasisty-i-matura/ (autyzmwszkole.com) - Przykładowa ocena opisowa ucznia z autyzmem / Zespołem Aspergera
https://autyzmwszkole.com/2026/01/13/przykladowa-ocena-opisowa-ucznia-z-autyzmem-zespolem-aspergera/ (autyzmwszkole.com) - IPET i WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu – przewodnik i przykład
https://autyzmwszkole.com/2024/09/18/ipet-i-wopfu-dla-ucznia-ze-spektrum-autyzmu-przewodnik-i-przyklad/ (autyzmwszkole.com) - Wielospecjalistyczna ocena funkcjonowania ucznia – jak ją przeprowadzić?
https://autyzmwszkole.com/2025/02/01/wielospecjalistyczna-ocena-funkcjonowania-ucznia-jak-ja-przeprowadzic/ (autyzmwszkole.com) - Przykłady i wzory: Rubryka WOPFU, karta IPET, matryce i protokoły
https://autyzmwszkole.com/2025/11/27/przyklady-szablony-i-wzory-rubryka-wopfu-karta-ipet-karta-ewaluacji-protokol-zespolu-matryca-celow-i-wskaznikow/ (autyzmwszkole.com)
🔓 Subskrybuj
📌 Subskrypcja 6 zł – dostęp do wybranych materiałów, artykułów i inspiracji dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
🌟 Subskrypcja PREMIUM 10 zł – rozbudowane arkusze i scenariusze zajęć. W tekstach oznaczonych hasztagiem #premium. (Przewijaj)
📚 Zajrzyj do eBooków, Pakietów lekcyjnych (eBooki i pakiety są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) scenariuszy zajęć rewalidacyjnych, terapeutycznych, Arkuszy i innych narzędzi (w zakładkach w górnej części strony) na autyzmwszkole.com
👇 Przeczytaj:
autyzmwszkole.com 