Jak skutecznie wspierać dziecko z autyzmem i ADHD w codziennej pracy szkolnej i terapeutycznej?
Ten eBook to kompendium wiedzy, empatii i praktycznych narzędzi – stworzony z myślą o nauczycielach, pedagogach specjalnych i rodzicach, którzy chcą lepiej zrozumieć, jak pracować z uczniem z podwójną diagnozą.
📘 Znajdziesz w nim:
✅ Gotowe scenariusze zajęć
✅ Przykład IPET i WOPFU
✅ Ćwiczenia, narzędzia, metody, sposoby, checklisty, kontrakty plus dodatki
✅ Praktyczne techniki regulacji i komunikacji
✅ Wskazówki oparte na najnowszych badaniach i przykładach z życia
👉 To nie teoria – to działanie krok po kroku.
Dla tych, którzy wierzą, że dziecko to nie diagnoza, ale historia, którą można wspólnie napisać.
Dodatki:
- 3 mini-scenariusze zajęć z samoregulacji dla uczniów z podwójną diagnozą (ASD + ADHD)
- Przykładowa lista sytuacji społecznych do odgrywania ról dla dzieci z podwójną diagnozą (ASD + ADHD) – do wykorzystania na zajęciach Treningu Umiejętności Społecznych (TUS), godzinie wychowawczej lub w terapii indywidualnej
- 3 gotowe, praktyczne scenariusze zajęć TUS (Treningu Umiejętności Społecznych) dla dzieci z podwójną diagnozą: autyzm i ADHD, opracowane z myślą o terapii indywidualnej lub małej grupie. Każdy scenariusz zawiera cel, przebieg, materiały i podpowiedzi, a ich struktura wspiera koncentrację, wyrażanie emocji i budowanie relacji.
- Przykładowa karta z dziennika współpracy
🎯 7 rzeczy, które musisz wiedzieć o uczniu z podwójną diagnozą: autyzm i ADHD
📘 Czy masz w klasie ucznia, który nie potrafi usiedzieć na miejscu, a jednocześnie nie znosi zmian? Który mówi za dużo i zbyt głośno… albo milczy i nie rozumie żartów?
To może być dziecko z podwójną diagnozą – w spektrum autyzmu i z ADHD.
I choć nie mieści się w sztywnych schematach ani jednej, ani drugiej etykiety — ono naprawdę potrzebuje Twojego zrozumienia i wsparcia.
Oto 7 rzeczy, które warto wiedzieć, zanim ocenisz zachowanie takiego ucznia:
1️⃣ Nie jest „rozwydrzone” – jego układ nerwowy pracuje inaczej.
2️⃣ Potrzebuje struktury, ale nie znosi nudy.
3️⃣ Jego trudności to nie wybór, ale neurobiologia.
4️⃣ Może mieć ogromne zasoby – ale potrzebuje ich właściwego „klucza”.
5️⃣ Złości się, gdy nie rozumie zasad, nie z przekory.
6️⃣ Może być świetny w logice, ale zgubi się w niuansach społecznych.
7️⃣ Twoje słowa mogą być kotwicą – albo wyzwalaczem.
🎒 Dla nauczycieli, terapeutów i rodziców stworzyliśmy praktyczny i aktualny przewodnik, który pomoże Ci lepiej zrozumieć, wspierać i pracować z dzieckiem z podwójną diagnozą.
Nie teoria, lecz praktyka – bez uproszczeń, z empatią i konkretem.
➡️ Zobacz, jak możesz pomóc dziecku, które „nie pasuje do schematów” – bo jest wyjątkowe.
📘 Spis treści:
✅ Wstęp: Podwójna diagnoza – kiedy w spektrum pojawia się nadpobudliwość
- Czym jest „podwójna diagnoza” (ASD + ADHD) – najnowsze definicje i rozumienie neuroatypowości.
- Dlaczego diagnoza podwójna staje się coraz częstsza?
- Co to oznacza w praktyce dla nauczyciela i terapeuty?
🧠 Rozdział 1: Podobieństwa i różnice – jak rozpoznać potrzeby dziecka z ASD+ADHD
- Symptomy wspólne i różnicujące (diagnoza różnicowa).
- Przykłady codziennych zachowań w szkole i przedszkolu.
- Jak nie mylić objawów (np. impulsywność a sensoryka, deficyt uwagi a sztywność poznawcza).
- Checklista sygnałów do obserwacji.
🧩 Rozdział 2: Funkcjonowanie dziecka z podwójną diagnozą w szkole
- Trudności poznawcze i wykonawcze: organizacja, pamięć robocza, przetwarzanie bodźców.
- Emocje i reakcje: wybuchy, wycofanie, napięcie.
- Problemy społeczne i komunikacyjne: nadmierna gadatliwość vs dosłowność.
- Strategie pracy w klasie i w czasie przerw.
📚 Rozdział 3: Strategie edukacyjne – jak uczyć skutecznie?
- Dostosowania edukacyjne: jak realnie wdrażać IPET i WOPFU.
- Zasady pracy z uczniem nadpobudliwym i jednocześnie wycofanym.
- Przykładowe techniki: mapy myśli, ruchowe kodowanie informacji, chunking.
- Jak tworzyć przewidywalną przestrzeń edukacyjną i emocjonalną?
🎯 Rozdział 4: Praca nad samoregulacją – ćwiczenia, które działają
- Czym jest samoregulacja i jak ją rozwijać u dzieci neuroatypowych?
- Strategie SELF-REG i techniki adaptowane do ASD+ADHD.
- Praktyczne ćwiczenia z zakresu rozpoznawania napięcia, techniki oddechowe, wizualizacje.
- Jak korzystać z narzędzi takich jak „termometr emocji”, „karty potrzeb”, „kącik wyciszenia”?
🧩 Rozdział 5: Rozwijanie umiejętności społecznych i komunikacyjnych
- Trening Umiejętności Społecznych (TUS) a dziecko z podwójną diagnozą.
- Budowanie relacji rówieśniczych: rola dorosłego jako mediatora.
- Jak uczyć empatii, przyjmowania perspektywy, rozpoznawania intencji innych.
- Ćwiczenia praktyczne – gry fabularne, odgrywanie scenek, storytelling.
🧸 Rozdział 6: Jak wspierać zachowanie bez karania?
- Co się kryje za „trudnym” zachowaniem dziecka z ASD+ADHD.
- Techniki pozytywnej dyscypliny, język wspierający, wzmacnianie zachowań pożądanych.
- Jak reagować na wybuchy, agresję, płacz, wycofanie.
- Propozycje codziennych rytuałów wspierających.
👪 Rozdział 7: Współpraca z rodziną – jak budować wspólny front wsparcia
- Jak rozmawiać z rodzicami bez oceniania.
- Wspólne ustalanie celów edukacyjnych i terapeutycznych.
- Rola rodzica w codziennej regulacji i wzmocnieniach.
- Dobre praktyki: dziennik współpracy, zeszyt kontaktów, kontrakt.
🛠️ Rozdział 8: Dodatki
- Przykład IPET i WOPFU
- Inne dodatki znajdujące się w rozdziałach (podane wcześniej)
🧭 Zakończenie: Dziecko to nie diagnoza
- Każde dziecko to indywidualna historia.
- Twoja uważność i elastyczność mają większe znaczenie niż program.
- Zaproszenie do dalszego uczenia się, współczucia i… praktyki.
✅ Wstęp: Podwójna diagnoza – kiedy spektrum spotyka nadpobudliwość
„On jest jak dwoje dzieci naraz w jednym ciele – jedno nadaktywne, drugie wycofane. A ja już nie wiem, czy mam go zatrzymywać, czy popychać do działania.”
— powiedziała mama siedmioletniego Janka, który właśnie otrzymał podwójną diagnozę: autyzm i ADHD.
Coraz więcej rodziców i nauczycieli wypowiada podobne słowa. Obserwują u dzieci nie tylko trudności z koncentracją, impulsywność czy nadpobudliwość, ale również schematyczność zachowań, dosłowność w komunikacji, trudności z relacjami społecznymi i potrzebę przewidywalności. Dwa z pozoru odmienne światy – spektrum autyzmu i ADHD – często współistnieją w jednym dziecku.
Jeszcze kilkanaście lat temu taka sytuacja prowadziła do dylematów diagnostycznych: „To bardziej autyzm, czy ADHD?”. Dziś wiemy, że można mieć obie diagnozy jednocześnie. Co więcej, z perspektywy neurobiologii to wcale nie jest zaskakujące.
🧠 Czym jest „podwójna diagnoza”?
Podwójna diagnoza to współwystępowanie cech zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) i zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u jednej osoby. To nie suma dwóch etykiet, lecz złożony profil funkcjonowania, który wymaga uważności i indywidualnego podejścia.
Zgodnie z aktualną klasyfikacją ICD-11 oraz DSM-5-TR:
- ADHD jest uznawane za często współistniejące zaburzenie neurorozwojowe u osób z autyzmem.
- Przez lata ADHD wykluczało możliwość rozpoznania autyzmu, ale dziś ta granica została zniesiona — co odzwierciedla aktualny stan wiedzy o neuroatypowości.
📊 Dlaczego podwójna diagnoza staje się coraz częstsza?
- Większa świadomość kliniczna – lekarze, psychologowie i pedagodzy częściej rozumieją złożoność objawów.
- Nowe kryteria diagnostyczne – pozwalają na współistnienie rozpoznań.
- Dokładniejsze narzędzia obserwacyjne – ujawniają zarówno cechy spektrum, jak i trudności z impulsywnością czy koncentracją.
- Coraz więcej dzieci otrzymuje diagnozy we wczesnym wieku, co pozwala szybciej uchwycić współistniejące trudności.
Dziecko, które „nie potrafi usiedzieć” na zajęciach i „nie umie rozpoznać ironii w wypowiedzi kolegów”, może wcale nie mieć tylko jednego problemu. Może być po prostu neuroatypowe – na wiele sposobów jednocześnie.
🎒 Co to oznacza w praktyce dla nauczyciela i terapeuty?
Dziecko z podwójną diagnozą może:
- mieć wybuchy emocji i jednocześnie nie rozumieć ich przyczyny,
- być nadmiernie ruchliwe w klasie, ale potrzebować rytuałów i przewidywalności,
- wchodzić w konflikty z rówieśnikami i nie rozumieć ich zasad,
- łatwo się frustrować, gdy coś nie wychodzi, ale nie potrafić poprosić o pomoc.
Dla nauczyciela to często ogromne wyzwanie – jak połączyć strukturę z elastycznością, stymulację z wyciszeniem, wspieranie niezależności z prowadzeniem za rękę?
Dla terapeuty – to zaproszenie do szerszej perspektywy: nie tylko trening uwagi i kontrola zachowań, ale też praca nad relacjami, emocjami, zmysłami, tożsamością i integracją całego systemu.
💡 Dlaczego ten eBook powstał?
Aby połączyć naukę z praktyką.
Aby dać Ci narzędzia, zrozumienie i język, który wspiera – nie etykietuje.
Aby dziecko z podwójną diagnozą mogło lepiej funkcjonować, rozwijać się i być rozumiane.
Kup eBook
Ebooki znajdują się w zakładce „eBooki” i na głównym szablonie strony.
autyzmwszkole.com 