Reklamy

Zabawa bez światła

Oto kilka argumentów przemawiających za lekcjami bez światła, ale z wykorzystaniem różnych zmysłów. Przede wszystkim – uczniowie doświadczają zupełnie innego stanu, przez co inne zmysły grają pierwszą rolę na takich zajęciach. W bardzo ciekawy sposób można wykorzystać to podejście w różnych przedmiotach artystycznych, takich jak muzyka i plastyka.

Dla uczniów taka lekcja to element zaskoczenia, który wspiera zupełnie inny rodzaj zmysłów, a dzięki temu informacje przekazywane na takiej lekcji są przyswajane w zupełnie inny sposób. Zgodnie z prawami pamięci, przy regularnych powtórkach powinny zostać w głowach uczniów na dłużej. Wynika to z tego, że taka lekcja jest nieszablonowa i niecodzienna – i to jest jej siłą. Musimy jednak pamiętać, żeby nie korzystać z tego rozwiązania zbyt często, aby uczniowie nie przyzwyczajali się do niego. Taki typ zajęć sprawdzi się bardzo dobrze dla uczniów, którzy polegają na swoim dotyku oraz na zmysł słuchu. Jeśli w naszej klasie jest dużo wzrokowców, to będzie to dla nich zupełnie nowe doświadczenie, które być może zachęci ich do korzystania z takich rozwiązań na dłużej.

Jak przeprowadzić lekcję bez światła w klasie?

Wszystko zależne jest od tego, jaką klasą dysponujemy i jaką mamy salę lekcyjną oraz ilu mamy uczniów w klasie. Musimy także wziąć pod uwagę ilość miejsca dodatkowego, które jest do dyspozycji na tyłach klasy lub w jaki sposób możemy zorganizować nieco więcej przestrzeni w klasie – przesuwając na przykład ławki uczniów.

Do przeprowadzenia takich zajęć lepiej nada się sala większa i taka, w której będziemy dysponowali roletami lub żaluzjami albo bardzo grubymi zasłonami. Jeśli czegoś takiego nie mamy, ciągle możemy przeprowadzić lekcję z mniejszym użyciem światła. Wtedy jednak musimy poprosić uczniów o to, aby każdy z nich przyniósł z domu apaszkę lub szalik o fakturze i kolorze, który uniemożliwi podglądanie uczniom tego, co widzą. Możemy także spróbować zrealizować lekcję bez światła na dwa sposoby. 


Reklamy


Pierwszy sposób jest taki, że uczniowie przynoszą cienką apaszkę, przez którą nic nie widzą, ale widzą źródło światła i potrafią wskazać na przykład, gdzie jest okno lub lampa, ponieważ pod zasłoniętymi powiekami widzą jaśniejsze punkty. 

A drugim sposobem jest przygotowanie lekcji w oparciu o opaski zupełnie zaciemniające, przez które uczniowie nic nie będą widzieć, tylko ciemność. Bardzo dobrze sprawdzą się tutaj opaski do spania lub podobne, które uczniowie mogą wykonać sami, na przykład z szablonu i grubszego kartonu.

Delikatne wprowadzenie

Zanim przeprowadzimy takie zajęcia, możemy delikatnie oswoić uczniów z tym pomysłem, podsuwając im zabawy lub ćwiczenia wstępne związane bardziej ze zmysłem słuchu i dotyku niż wzroku. Mogą to być ćwiczenia i zadania takie, w których uczniowie po prostu zamykają oczy i wykonują różne zadania bez patrzenia. Mogą to być też zadania, które są wykonywane przy zamkniętych oczach jako reakcje na nasze polecenia. Dzięki temu będziemy mogli stwierdzić, jaki procent uczniów lubi tego typu wyzwania i dla których uczniów zmysł wzroku jest tym, na którym mogą polegać mniej lub bardziej podczas wykonywania różnych zadań.

Jeśli w naszej klasie mamy więcej słuchowców i uczniów, którzy polegają na dotyku, to lekcja bez światła będzie dla nich jeszcze ciekawszym rozwiązaniem. Jeśli mamy uczniów, którzy polegają na tym, co widzą, możemy także przeprowadzić z nimi lekcje bez światła, ale powinniśmy to zrobić stopniowo i w nieco delikatniejszy sposób.

O czym należy pamiętać?

Do przeprowadzenia takich zajęć będziemy potrzebować odpowiedniej ilości dodatkowego miejsca lub gier i zabaw, które można także przeprowadzać z uczniami w ławkach. Uczniowie powinni także przynieść z domu lub przygotować wcześniej na zajęciach maski zaciemniające oczy. A jakie jest nasze zadanie? Powinniśmy przygotować sobie zbiór gier, zabaw lub materiałów na dane zajęcia, podczas których będziemy wykorzystywać wszystkie zmysły oprócz wzroku. Bardzo istotne jest także przed rozpoczęciem takich zajęć ustalenie i przedyskutowanie z uczniami zasad bezpieczeństwa na takich lekcjach. Uczniowie muszą wiedzieć, że nie mogą korzystać z różnych ostrych przedmiotów, nie mogą się popychać ani biegać. Takie zasady bezpieczeństwa powinniśmy przedyskutować z uczniami przed wprowadzeniem lekcji bez światła. Jeśli chodzi o typy zadań dla uczniów, możemy także stworzyć dla nich własne autorskie gry i zabawy lub nawet nagrania zabaw i materiałów, które będziemy im potem tylko przedstawiać i odtwarzać. Zaletą takiego rozwiązania jest to, że raz stworzone i nagrane materiały będziemy mogli wykorzystywać przez długi czas z innymi klasami.

Przykłady zabaw

Istnieje wiele możliwości na zabawy i gry dla uczniów, którzy będą mieli przysłonięte oczy. Mogą być to aktywności, w których główną rolę będą grały inne zmysły. Weźmy tutaj pod uwagę szczególnie zmysł dotyku smaku i węchu. Możemy przygotować dla uczniów następujące propozycje oraz ich wariacje:

Zabawa pierwsza:
Zgadywanie

Gdy upewnimy się, że wszyscy uczniowie mają zasłonięte oczy, kładziemy przed nimi jakiś przedmiot, który znają. Zadaniem uczniów jest rozpoznanie przez dotyk, co to jest za przedmiot. Możemy także zakończyć grę w inny sposób: dany uczeń dotyka określony przedmiot i mówi nam na ucho jego nazwę. Jeśli odgadnie prawidłowo, podaje rozwiązanie klasie.
Na początku warto przeprowadzić takie ćwiczenia demonstracyjne, aby pokazać uczniom, na czym polega zabawa i jaki jest jej cel. Możemy potraktować takie (i podobne) zabawy jako gry wprowadzające elementy oswajające z ciemnością na lekcji. Wtedy tylko jeden uczeń ma oczy zawiązane opaską i nic nie widzi, ale stara się odgadnąć po dotyku, jaki to przedmiot, i podać jego nazwę. Inni uczniowie widzą, co to jest za przedmiot, ale nie podpowiadają. Jeśli chcemy, aby jednocześnie dwoje uczniów wzięło udział w zabawie, przygotowujemy dwa osobne przedmioty i dwa osobne stanowiska do odgadywania.

Zabawa druga: 
Budowanie

Zabawa polega na tym, że uczniowie z położonych przed nimi klocków budują określoną budowlę w danym czasie. Mogą być to klocki typu LEGO, klocki drewniane lub jakiekolwiek inne, które są znane uczniom. Uczniowie mogą budować swoje budowle w określonym czasie, na przykład pięciu minut. W tym ćwiczeniu polegają najbardziej na swoim dotyku i ćwiczą wyobraźnię przestrzenną. Możemy także poprosić uczniów, żeby wybudowali lub stworzyli jakiś obiekt zgodnie z zadaną tematyką, np. „przedmioty w domu” czy „przedmioty w kuchni”. Możemy także wydawać uczniom proste polecenia, takie jak: „zbuduj długą wieżę”, „zbuduj auto” lub cokolwiek innego, co będzie możliwe, w zależności od wieku i możliwości uczniów. Najłatwiej takie ćwiczenia zacząć od klocków typu LEGO, ponieważ będzie można je w łatwy i trwały sposób połączyć. Możemy także dawać uczniom krótkie i jasne instrukcje dotyczące tego, co mogą zbudować i w jaki sposób. Wtedy będzie to budowanie różnych obiektów pod naszym przewodnictwem. Musimy tylko pamiętać o tym, żeby robić odpowiednio duże odstępy między zdaniami, aby uczniowie byli w stanie odszukać dany klocek po dotyku, a następnie połączyć go z poprzednim.

Jeśli chodzi o pracę z klockami, to możemy także połączyć uczniów w pary lub maksymalnie 3-osobowe grupy, które będą wspólnie budowały wieżę lub inną bardzo prostą budowlę. Zadaniem uczniów jest współpracowanie na zmianę tak, aby każdy uczeń dodawał po kolei swój klocek do budowli. Możemy z powodzeniem zacząć od tworzenia krótkiej wieży, która będzie składała się np. z 9 elementów. Dla ułatwienia uczniowie mogą budować swoją wieżę, układając klocki nie w pionie, ale poziomo na ławce.

Inspiracja – zapytajmy uczniów!

Bardzo dobrym pomysłem jest, żeby po przeprowadzeniu kilku ćwiczeń z klockami zapytać uczniów o to, jak, ich zdaniem, można rozbudować tego typu zadania i co mogą zmienić na lepsze oraz w jaki sposób. Dzięki temu będziemy mogli rozszerzyć swoje propozycje pomysłów, a uczniowie będą bardzo zadowoleni, ponieważ wykorzystamy ich pomysły w praktyce.

Zabawa trzecia:
Sensoryka

Zabawy związane ze zmysłem dotyku mogą być równie inspirujące. Możemy przygotować dla uczniów różne ziarna, na przykład kaszę jęczmienną, kaszę mannę, kaszę gryczaną, soczewicę, fasolę czy suchą kukurydzę. Zadania uczniów mogą być bardzo różne. Mogą na przykład dokładnie obejrzeć każde przygotowane ziarna przed zasłonięciem oczu, a następnie postarać się po dotyku rozpoznać, co mają w dłoni.
Zabawa może przebiegać w ten sposób, że w jednym pojemniku mieszamy różne rodzaje ziaren, a pod ich warstwami chowamy mały przedmiot. Zadaniem uczniów jest odnalezienie drobnego przedmiotu, a następnie odgadnięcie jego nazwy. Możemy zacząć takie przygotowania od dosyć małego pojemnika i jednego drobnego przedmiotu. Jednak jeśli przygotujemy bardzo duży pojemnik z kilkoma drobnymi przedmiotami, to w takiej zabawie może wziąć udział nawet kilku uczniów. Wszystko zależy od wielkości pojemnika i od ilości miejsca, którą dysponujemy. Uczniowie mogą także dodawać do pojemników swoje przedmioty, muszą jednak być bezpieczne, bez żadnych kantów i ostrości, tak aby nikomu nic się nie stało.

Zabawa czwarta: 
Pisanie w powietrzu

Kolejną zabawą jest ta, w której zadaniem uczniów jest napisanie w powietrzu danych liter. Litery dyktujemy uczniom powoli i stopniowo w taki sposób, by mogli nadążyć z ich pisaniem. Aby litery były widoczne, prosimy uczniów, żeby robili duże ruchy dłońmi w powietrzu i żeby litery były drukowane. Następnie obserwujemy uczniów i sprawdzamy, czy wszystkie litery mają poprawne kształty. 

W innej wersji tego ćwiczenia możemy też poprosić określonych uczniów o to, żeby wybrali sobie jakiś jeden wyraz i następnie w kilka osób wspólnie go napisali w powietrzu. Każdy z uczniów rysuje w powietrzu kolejne litery danego wyrazu. A my sprawdzamy, czy uczniowie z zasłoniętymi oczami potrafią narysować w powietrzu określone litery w dobrej kolejności.

Możemy także wykorzystać pisanie liter w powietrzu do tego, aby uczniowie napisali w powietrzu jeden wyraz, który będą chcieli nam przekazać. Każdy uczeń wtedy osobno zapisuje w powietrzu dane słowo, a naszym zadaniem jest jego odgadnięcie. Możemy, oczywiście, zrobić to w ten sposób, że nie wszystkie wyrazy będziemy celowo odgadywać poprawnie. Chodzi tutaj o to, aby uczniowie także byli czujni i sprawdzali, w jaki sposób odczytujemy ich zapisane w powietrzu litery (źródło: zycieszkoły.pl).

Światło i ciemność – Teatr cieni, zajęcia, materiały pdf

Słuchanie opowiadania „Wrażenia i uczucia” oraz inne scenariusze sensoryczne pdf

Percepcja wzrokowa – scenariusze, materiały ćwiczenia edukacyjno – terapeutyczne

Na spotkanie nocy – zabawy badawcze. Scenariusz zajęć dla 6-latków

Temat kompleksowy: Eskimosi – życie ludzi na Dalekiej Północy.

Oczekiwane rezultaty aktywności:

  • poznanie otoczenia przyrodniczego, nabywanie określonych doświadczeń;
  • wzbogacanie słownictwa o nowe terminy, wyrażanie uczuć;
  • kształcenie sprawności umysłowych, porównywanie, klasyfikowanie, uogólnianie, wnioskowanie;
  • wyzwalanie ekspresji ruchowej poprzez zabawy zorganizowane;
  • poznawanie i wyrażanie własnych uczuć;
  • rozwijanie różnorodnych form twórczości dziecięcej;
  • budzenie wrażliwości estetycznej w kontaktach z przyrodą.
Reklamy

I Obszar edukacji społeczno–moralnej:
1. Ziemia – moja planeta.
II Obszar edukacji ruchowej:
1. Rozwijam swoją sprawność ruchową poprzez zabawy ruchowe.
III Obszar edukacji przyrodniczej:
1. Obserwuję, eksperymentuję i odkrywam przyrodę w ciągu całego roku.
IV Obszar edukacji w zakresie mowy i myślenia:
1. Uczę się rozumienia informacji przekazywanych w sposób niewerbalny.
2. Uczę się myśleć, mówić, słuchać i rozumieć.
V Obszar edukacji w zakresie przygotowania do pisana i czytania:
1. Doskonalę spostrzegawczość wzrokową.
2. Przygotowuję się do czytania.

Cele:
1. Stworzenie okazji do poznania zjawisk fizycznych w przyrodzie (powstanie dnia i nocy).
2. Rozwijanie aktywności poznawczej.
3. Rozwijanie aktywności twórczej poprzez stosowanie technik twórczego myślenia oraz wykorzystywanie dziecięcej ekspresji.

Metody:

  • metoda przekazu wiedzy;
  • metoda samodzielnych doświadczeń;
  • metody aktywizujące;
  • metoda kierowania własną działalnością;
  • metoda pokazu;
  • metoda zadań stawianych dziecku.

Formy aktywności dziecka:

  • zabawowo – zadaniowa;
  • językowa;
  • ruchowa;
  • plastyczna.


Środki dydaktyczne:

  • makieta nieba, globus, lampka nocna („słońce”);
  • ilustracje przedstawiające zjawiska powstawania dnia i nocy, kaseta z nagraniem, kartki z bloku dużego formatu, kredki.

Przebieg zajęć:
I Sytuacja wychowawczo – dydaktyczna:

1. Organizacja:
Dywan pokryty ogromną płaszczyzną materiału w kolorze granatowym, na nim przyklejone gwiazdki. Pod materiałem, wspinającym się na tablicę, ukryta została mapa nieba północnego, z niektórymi wybranymi gwiazdozbiorami (Rak, Lew,  Waga, Byk, Baran, Panna).
2. Nawiązanie:
Nauczycielka przebrana w pelerynę z motywem nocy – gwiazdy, księżyc – wchodzi na salę, w ręku trzymając napis „noc”.
„Idzie niebo ciemną nocą
ma w fartuszku pełno gwiazd
Gwiazdy błyszczą i migocą
zaprosiły tutaj Was”.
Następnie nauczycielka zadaje pytanie „Co tu się stało? Co wydarzyło się w tej sali? Dlaczego wyglądam tak inaczej?”

II. Pojawienie się sytuacji problemowej:
Dzieci próbują odgadnąć o czym będziemy rozmawiać (o nocy, o niebie, o gwiazdach). Odczytują globalnie wyraz „noc”.

Nauczycielka podnosi swoją pelerynę i prosi dzieci, żeby spróbowały wrzucić pod nią różne słowa, które przypominałyby im o tym że jest noc. Nauczycielka zbiera słowa i dziękuje dzieciom. Następnie zadaje dzieciom kolejne pytanie – „Czy zastanawiałyście się kiedyś, dlaczego po dniu następuje noc?”.

III. Podjęcie próby rozwiązania problemu:

Wiecie o tym, że Ziemia ma kształt kuli (nauczycielka wskazuje globus) i obraca się dookoła własnej osi. Słońce (włączenie lampki) ogrzewa i oświetla raz jedną, raz drugą stronę naszej planety (nauczycielka demonstruje to doświadczeniem z lampką i globusem). Na oświetlonej części kuli panuje dzień, a na nie oświetlonej – noc. (Niektóre uwagi mogą wypłynąć od samych dzieci). Ale to jeszcze nie wszystko. Wiemy również o tym, że Ziemia krąży wokół Słońca, Kto nam o tym powiedział? – Mikołaj Kopernik. Przesuwa się ona po określonym torze, drodze. Jest to taka długa droga, że zanim Ziemia ją pokona, mija cały rok, 12 miesięcy, ciągle obracając się również wokół własnej osi. Spróbujcie teraz zaobserwować, jak oświetlona jest przez Słońce ta część Ziemi, gdzie żyją Eskimosi.

Reklamy

Dzieci przypominają, gdzie leży Biegun Północny, Grenlandia. Następnie przyklejają sylwetkę Eskimosa i wykonują ponowny ruch Ziemi dookoła Słońca (bardzo powoli). Dzieci zwracają uwagę na to, że Biegun Północny oświetlony jest bardzo długo przez Słońce (Słońce przez kilka miesięcy nie zachodzi, a następnie przez długi okres panują zupełne ciemności).

Nauczyciel kontynuuje rozmowę – „Wtedy trwa długa Noc Polarna, kiedy to słońce w ogóle nie ukazuje się nad horyzontem. Zróbmy sobie noc (nauczyciel gasi lampkę)”. Następnie zaprasza dzieci do twórczej zabawy ruchowej – pantomima.
„Sen” – włączenie kasety z cichą muzyką – nauczyciel prosi dzieci, żeby znalazły sobie wygodne miejsce (ułożyć się wygodnie do snu). „Wszyscy lubimy, kiedy nam się coś śni. Czasem jest to sen przyjemny, innym razem straszny”. Muzyka cichnie, dzieci się budzą. Nauczyciel kontynuuje rozmowę – „Opowiedz mi teraz o twoim śnie, ale nie słowami, lecz ruchem”.

Dzieci starają się wykazać za pomocą ruchu to, o czym „śniły” – nauczyciel podchodzi do dzieci i próbuje odgadnąć.

Nauczyciel podaje każdemu dziecku kartkę z bloku oraz czarną lub granatową kredkę, mówiąc, że ma dla nich interesujące zadanie. Nauczyciel zawiązuje oczy lub prosi dzieci o ich zamknięcie.

Dzieci siedząc na dywanie w dowolnie wybranym miejscu rysują to, czego najbardziej boją się w nocy. Jak to wygląda?

Nauczyciel prosi dzieci o otwarcie oczu, następnie podaje im kolorowe kredki i zachęca do ozdobienia obrazu tak, by już to „coś” nie było takie straszne.

Nauczyciel zbiera prace i urządza z nich wystawę. Następnie odsłania tablicę – mapę Nieba Północnego – „Znajduje się na niej sześć wybranych przeze mnie gwiazdozbiorów: Wielki Wóz (Wielka Niedźwiedzica), Mały Wóz (Mała Niedźwiedzica), z wyraźnie zaznaczoną Gwiazdą Polarną, Rak, Waga, Smok, Baran, Lew, Byk” (wyrazy do globalnego czytania: Waga, Baran, Lew, Byk, Rak, Smok).
„Spójrzcie, jak piękna potrafi być noc, jak piękne może być niebo nocą. Co sprawiło, że jest tak ładnie?”

Dzieci odpowiadają, że gwiazdy, które zaświeciły się na niebie.

Nauczyciel kontynuuje – „Świat jest niezwykle różnorodny i piękny. Zapraszam Was teraz do nocnej wędrówki po niebie. Pojedziemy Wielkim Wozem”. Gdy zapada noc, niebo nad głową usiane jest gwiazdami. Wyglądają one jak małe iskierki, ponieważ są w wielkiej odległości od Ziemi, ale w rzeczywistości są to ogromne, rozpalone kule gazowe, podobne do Słońca. Jeśli połączymy niektóre z nich umownymi liniami (tak na niby) ukażą się nam bajeczne figury, tzw. gwiazdozbiory. Oto niektóre z nich (nauczyciel pokazuje po kolei nazywając je, dzieci globalnie odczytują ich nazwy). Wy również możecie ułożyć takie piękne gwiazdozbiory. Spójrzcie, przygotowałam Wam na stolikach skrawki nieba”.

Dzieci podchodzą do stolików. Otwierają koperty, przygotowane dla każdego dziecka. Jest tam dużo gwiazdek (duże i małe). Wyklejają gwiazdozbiory, następnie odczytują zapamiętane nazwy gwiazdozbiorów z gotowych prac. Tworzą album pod tytułem „Niebo”.

Nauczyciel zaprasza dzieci do zabawy w „Gwiazdki”. Zabawa inscenizowana przy piosence „Świeci gwiazdka”. Nauczycielka prosi dzieci, aby usiadły na dywanie.

  1. Zakończenie:

„Powiedzcie mi teraz, czy pamiętacie, jak wygląda noc? Czy polubiłyście ją i dlaczego? Chciałabym oddać Wam słowa, które pożyczyłam na początku zajęcia (nauczyciel wymienia potok słów, które wiążą się z nocą).

Dzieci podnoszą ręce w górę i „wyłapują” słowa.

„Ojej, słyszę czyjś głos. Coś się tam rusza”. Nauczyciel wyjmuje spod materiału dwie maskotki bałwanka i pingwinka. Goście opowiadają o tym, jak bardzo bały się Nocy Polarnej (a właśnie wyruszyły z wizytą do swoich przyjaciół na Biegun Północny), a teraz, kiedy wysłuchały naszej rozmowy, już nic ich nie przestraszy. W nagrodę goście wręczają dzieciom prezenty (serwetki z elementem dekoracyjnym – motyw nocny).

Opracowała: Elżbieta Krawiec, źródło: przedszkola.edu.pl

fot. Steve Halama

Reklamy

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s